Wycena aktywów i pasywów jednostki

Niekiedy bardzo potrzebne, a i często konieczne wycenianie aktywów i pasywów, nastręcza albo wiele problemów albo wcale, lecz często później okazuje się, że nie wszystko w takiej wycenie zostało ujęte.

Podstawa prawna

Aktem prawnym normujący sposób wyceny aktywów i pasywów jest ustawa o rachunkowości z dnia 29 września 1994 roku.

Jak czytamy w art. 28. na dzień bilansowy aktywa i pasywa, w zależności od ich specyfiki wycenia się w sposób następujący:

• inwestycje rozpoczęte - według cen nabycia lub kosztów wytworzenia,
  
• udziały w innych jednostkach i długoterminowe papiery wartościowe (lokaty) - według cen nabycia pomniejszonych o odpisy spowodowane trwałą utratą ich wartości,
  
• środki trwałe oraz wartości niematerialne i prawne - według cen nabycia lub kosztów wytworzenia, lub wartości po aktualizacji wyceny pomniejszonych o odpisy amortyzacyjne (umorzeniowe),
  
• zapasy rzeczowych składników majątku obrotowego oraz krótkoterminowe papiery wartościowe (przeznaczone do obrotu), z zastrzeżeniem pkt 5 - według cen nabycia lub kosztów wytworzenia nie wyższych od ich cen sprzedaży netto na dzień bilansowy,
  dłużne papiery wartościowe - według cen sprzedaży, z tym że różnice między ceną nabycia a aktualną ceną sprzedaży zalicza się do kosztów lub przychodów z operacji finansowych,
  
• należności i zobowiązania, w tym również z tytułu pożyczek - w kwocie wymagającej zapłaty,
  
• środki pieniężne, kapitały (fundusze), wyemitowane papiery wartościowe oraz pozostałe aktywa i pasywa - według wartości nominalnej.

Cena nabycia i sprzedaży

Cena nabycia to nic innego jak rzeczywista cena zakupu składnika majątku. Obejmuje ona kwotę należną sprzedającemu, jednak bez naliczonego podatku od towarów i usług.

Natomiast w przypadku importu powiększona zostaje o obciążenia o charakterze publiczno-prawnym oraz powiększona o koszty bezpośrednio związane z zakupem i przystosowaniem składnika majątku do stanu zdatnego do używania. Wlicza się w to również koszty transportu, jak też załadunku i wyładunku. Cena ta w przypadku importu jest pomniejszona o zmniejszenie ceny (rabaty, opusty itp.) i odzyski.

W sytuacji, kiedy nie jest możliwe ustalenie ceny nabycia składnika majątku, a w szczególności otrzymanego w formie darowizny, to wówczas jego wyceny dokonuje się według ceny sprzedaży takiego samego lub podobnego przedmiotu.

Cenę sprzedaży netto składnika majątku należy definiować jako możliwą do uzyskania w dniu bilansowym cenę sprzedaży bez należnego podatku od towarów i usług, która jest pomniejszona o:

• rabaty i opusty,
  
• przypadający od sprzedaży podatek akcyzowy,
  
• koszty związane z przystosowaniem składnika majątku do sprzedaży i doprowadzenia jej do skutku.

Natomiast cena ta jest powiększoną o należną dotację przedmiotową.

Ceną sprzedaży jest również kurs giełdowy danego produktu.

W sytuacji, kiedy niemożliwe jest ustalenie ceny sprzedaży netto (kursu giełdowego) danego składnika majątku, należy oszacować jego przypuszczalną wartość rynkową netto na dzień bilansowy.