Nadzorowanie stowarzyszeń

Działalność stowarzyszeń podlega nadzorowi dwojakiego rodzaju:

• nadzór wojewody właściwego ze względu na siedzibę stowarzyszenia - w zakresie nadzoru nad działalnością stowarzyszeń jednostek samorządu terytorialnego,
  
• nadzór starosty właściwego ze względu na siedzibę stowarzyszenia - w zakresie nadzoru nad innymi niż wymienione powyżej stowarzyszeniami.

Obowiązki stowarzyszeń

Ponadto regulacje prawne stosowane wobec działalności stowarzyszeń wynikają z ujednoliconego tekstu ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 roku Prawo o stowarzyszeniach z późniejszymi zmianami.

W myśl art. 25 tej ustawy organ nadzorujący ma prawo:

• żądać dostarczenia przez zarząd stowarzyszenia, w wyznaczonym terminie, odpisów uchwał walnego zebrania członków (zebrania delegatów),
  
• żądać od władz stowarzyszenia niezbędnych wyjaśnień.

Sankcje

W przypadku, kiedy stowarzyszenie nie będzie chciało zastosować się do wyżej wymienionych żądań, to zgodnie z art. 26 sąd na wniosek organu nadzorującego może nałożyć na stowarzyszenie grzywnę w wysokości jednorazowo nie wyższej niż 5.000 zł.

Od grzywny można zwolnić, jeżeli po jej wymierzeniu stowarzyszenie niezwłocznie zastosuje się do wymagań organu nadzorującego.

Jednak takie zwolnienie może wyniknąć jedynie na wniosek stowarzyszenie, które w terminie 7 dni od otrzymania decyzji o nałożeniu grzywny może wystąpić do sądu o zwolnienie z płacenia jej.

W sytuacji, kiedy zostanie stwierdzone, że działalność stowarzyszenia jest niezgodna z prawem lub narusza postanowienia statutu w sprawach:

• nazwy stowarzyszenia,
  
• terenu działania i siedziby stowarzyszenia,
  
• celów i sposobów ich realizacji,
  
• sposobów nabywania i utraty członkostwa, przyczyn utraty członkostwa oraz prawa i obowiązki członków,
  
• władz stowarzyszenia (tryb dokonywania ich wyboru, uzupełniania składu oraz ich kompetencje),
  
• sposobu reprezentowania stowarzyszenia oraz zaciągania zobowiązań majątkowych, a także warunków ważności jego uchwał,
  
• sposobu uzyskiwania środków finansowych oraz ustanawiania składek członkowskich,
  
• zasad dokonywania zmian statutu,
  
• sposobu rozwiązania się stowarzyszenia,
  
• określenia struktury organizacyjnej i zasad zarządzania jednostkami terenowymi
  organ nadzorujący, w zależności od rodzaju i stopnia stwierdzonych nieprawidłowości, może:
  
  - wystąpić o ich usunięcie w określonym terminie,
  
  - udzielić ostrzeżenia władzom stowarzyszenia,
  
  - wystąpić do sądu o reakcję.

W myśl art. 29 § 1 sąd, na wniosek organu nadzorującego lub prokuratora, może:
udzielić upomnienia władzom stowarzyszenia,

• uchylić niezgodną z prawem lub statutem uchwałę stowarzyszenia,
  
• rozwiązać stowarzyszenie, jeżeli jego działalność wykazuje rażące lub uporczywe naruszanie prawa albo postanowień statutu i nie ma warunków do przywrócenia działalności zgodnej z prawem lub statutem.

Sąd rozpoznając wniosek złożony przez organ nadzorujący lub prokuratora może na wniosek lub z własnej inicjatywy wydać zarządzenie tymczasowe o zawieszeniu w czynnościach zarządu stowarzyszenia, wyznaczając przedstawiciela do prowadzenia bieżących spraw stowarzyszenia. Może również zobowiązać władze stowarzyszenia do usunięcia nieprawidłowości w określonym terminie i zawiesić postępowanie.

Gdy termin niedotrzymany

W przypadku, kiedy wyznaczony przez sąd termin nie zostanie dotrzymany, to wówczas sąd, na wniosek organu nadzorującego lub z własnej inicjatywy, może podjąć uprzednio zawieszone postępowanie.

O ile ustanowienie kuratora kojarzy nam się z sytuacją niepełnoletniego "młodocianego rozrabiaki" czy kryminalisty, to i stowarzyszenie nie posiadające zarządu zdolnego do działań prawnych, może na wniosek organu nadzorującego lub z własnej inicjatywy mieć kuratora ustanowionego przez sąd.

Ustanowiony kurator jest zobowiązany do zwołania w okresie nie dłuższym niż 6 miesięcy walnego zebrania członków (lub tez zebrania delegatów) stowarzyszenia w celu wyboru zarządu.

Do czasu wyboru zarządu, kurator reprezentuje stowarzyszenie w sprawach majątkowych wymagających bieżącego załatwienia.

Kurator otrzymuje wynagrodzenie za swoją pracę, które jest pokrywane z majątku stowarzyszenia.

Zgodnie z art. 31 organ nadzorujący może wnioskować do sądu o wydanie postanowienie o rozwiązaniu stowarzyszenia, w dwóch przypadkach.

Po pierwsze, gdy liczba członków stowarzyszenia zmniejszyła się poniżej liczby członków wymaganych do jego założenia.

Po drugie, kiedy stowarzyszenie nie posiada przewidzianych w ustawie władz i nie ma warunków do ich wyłonienia w okresie nie dłuższym niż rok.