Co można potrącić z wynagrodzenia

Czasami pracodawca staje się pośrednikiem w egzekwowaniu zobowiązań pracownika niezwiązanych z wykonywaną przez niego pracą i z tego tytułu ma prawo potrącić z jego wynagrodzenia kwoty, jakie zatrudniony jest komuś winien. Prawo do potrąceń nie oznacza jednak, że można ich dokonywać według własnego uznania. Pracodawca musi pamiętać o tym, że przy obniżaniu wynagrodzeń obowiązuje pewnego rodzaju hierarchia zobowiązań.

Obniżanie wypłaty

Dokonywanie przez pracodawcę potrąceń z wynagrodzenia za pracę oznacza, że pracodawca zatrzymuje część należnego pracownikowi wynagrodzenia na pokrycie własnej wierzytelności przysługującej mu ze strony pracownika albo przeznacza tę część na pokrycie innych należności od pracownika dochodzonych w sądowym albo administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym.

Potrącenia nie mają cech dowolności. Wynagrodzenie pracownika można bowiem pomniejszyć tylko o określone w kodeksie pracy należności, ponadto potrącenie jest możliwe w ściśle określonych w tym kodeksie granicach oraz według określonych reguł, wynikających z kodeksu. Z wynagrodzenia za pracę - po odliczeniu składek na ubezpieczenia społeczne oraz zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych - potrąceniu podlegają:

• sumy egzekwowane na mocy tytułów wykonawczych na zaspokojenie świadczeń alimentacyjnych;
  
• sumy egzekwowane na mocy tytułów wykonawczych na pokrycie należności innych niż świadczenia alimentacyjne;
  
• zaliczki pieniężne udzielone pracownikowi;
  
• kary pieniężne przewidziane za nieprzestrzeganie przez pracownika przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy lub przepisów przeciwpożarowych, opuszczenie pracy bez usprawiedliwienia, stawienie się do pracy w stanie nietrzeźwości lub spożywanie alkoholu w czasie pracy.

Przepisy nakazują, aby potrąceń dokonywano w takiej kolejności, w jakiej zostały wymienione. Należność mająca kolejne miejsce w hierarchii podlega zaspokojeniu wówczas, gdy zostanie zaspokojona należność mająca pierwszeństwo. Pracodawcy mogą potrącać z wynagrodzenia także inne od podanych należności, ale tylko wtedy, jeśli pracownik wyrazi na to zgodę na piśmie.

Świadczenia alimentacyjne

Najpierw z pensji potrącane są świadczenia alimentacyjne. Uzyskanie sum na ich zaspokojenie może nastąpić w trybie postępowania egzekucyjnego albo bezegzekucyjnego. Od wyboru wierzyciela (osoby uprawnionej do alimentów) co do trybu postępowania zależy zakres obowiązków pracodawcy dłużnika.

Jeżeli wierzyciel wybierze tryb postępowania egzekucyjnego, egzekucję będzie prowadził komornik - to on zajmie się m.in. odszukaniem dłużnika, jego pracodawcy, zawiadomieniem go o konieczności dokonywania potrąceń. Aby wszcząć postępowanie egzekucyjne, wierzyciel musi po uzyskaniu orzeczenia zasądzającego alimenty zaopatrzonego w klauzulę wykonalności (sąd nadaje ją z urzędu), wystąpić z pisemnym wnioskiem do komornika przy sądzie rejonowym ogólnej właściwości dłużnika.

Najczęściej będzie to sąd, w którego okręgu dłużnik mieszka. Wierzycielowi przysługuje prawo wyboru komornika w granicach właściwości sądu apelacyjnego.