Jeżeli prowadzisz działalność gospodarczą i zatrudniasz małżonka, to wówczas dla celów ubezpieczeń społecznych jest on osobą współpracującą przy prowadzeniu działalności gospodarczej. Oprócz męża i żony osobą współpracującą są także: dzieci własne, pasierbowie, dzieci adoptowane, rodzice, macocha, ojczym, osoby przysposabiające, pod warunkiem że spełniają łącznie dwa wymogi: razem z osobą prowadzącą działalność gospodarczą prowadzą wspólne gospodarstwo domowe oraz współpracują przy prowadzeniu tej działalności gospodarczej.
Podstawa wymiaru składek
Członek rodziny pozostający we wspólnym gospodarstwie domowym może też być osobą współpracującą przy wykonywaniu umowy zlecenia bądź umowy agencyjnej.
Wymienieni członkowie rodziny, spełniający te warunki, zawsze dla celów ubezpieczeń społecznych mają status osoby współpracującej, nawet wówczas gdy przedsiębiorca będzie chciał zatrudnić je na podstawie umowy o pracę. Wywołuje to przede wszystkim skutki odnośnie do sposobu obliczania i odprowadzania składki na ubezpieczenia społeczne oraz ubezpieczenie zdrowotne.
Kwota zadeklarowana jako podstawa składek dla tych osób nie może być niższa niż 60 proc. przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w poprzednim kwartale. Na przykład w marcu, kwietniu i maju 2004 r. jako podstawę wymiaru składek przyjmowano przeciętne wynagrodzenie w czwartym kwartale 2003 r., podane w komunikacie prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z 10 lutego 2004 r. Wynosiło ono 2276,84 zł, więc zadeklarowana kwota dla celów podstawy wymiaru składek nie mogła być niższa niż 1366,10 zł (tzn. od 60 proc. przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w czwartym kwartale 2003 r.).
Natomiast podstawą wymiaru składek odprowadzanych od pracowników może być np. najniższe wynagrodzenie, czyli 824 zł, zaś od pracowników w okresie pierwszych dwóch lat ich pracy: 640 zł (w pierwszym roku pracy) i 720 zł (w drugim roku pracy).