Spółka małżeńska

Od 15 lat w obrocie gospodarczym funkcjonują tzw. spółki małżeńskie. Mianem takim określa się małżonków, którzy prowadzą działalność gospodarczą na podstawie jednego wpisu do ewidencji gospodarczej. Obecnie obowiązujące przepisy diametralnie zmieniły zasady ich funkcjonowania, a przy tym nałożyły na małżonków nowe obowiązki, których niedopełnienie grozi nawet zakazem dalszego wykonywania działalności.

W ewidencji każde z małżonków jest wpisywane oddzielnie

Wkrótce spółki małżeńskie zakończą swój żywot, ponieważ art. 68 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej (Dz.U. nr 173, poz. 1808) zobowiązuje małżonków zarejestrowanych na podstawie wspólnego wpisu, aby do 31 grudnia 2005 r. dopełnili formalności związanych ze zmianą wspólnego wpisu, pod rygorem wykreślenia z ewidencji.

Możliwość wspólnego wpisu do ewidencji działalności gospodarczej dla małżonków, którzy prowadzą wspólną działalność gospodarczą, stworzyły przepisy ustawy z dnia 23 grudnia 1988 r. o działalności gospodarczej (Dz.U. nr 41, poz. 324 z późn. zm.).

Przedsiębiorcami w rozumieniu przepisów tej ustawy mogły być nie tylko osoby fizyczne i prawne, lecz również jednostki organizacyjne, które nie mają osobowości prawnej, jeżeli przedmiot ich działania obejmuje prowadzenie działalności gospodarczej. Za jednostki organizacyjne uznano wówczas spółki cywilne oraz małżeństwa.

Dopiero ustawa z dnia 19 listopada 1999 r. - Prawo działalności gospodarczej (Dz.U. nr 101, poz. 1178 z późn. zm.) spowodowała, że z ewidencji działalności gospodarczej zostały usunięte spółki cywilne. Wprawdzie w obrocie gospodarczym mogły one działać w dalszym ciągu, ale do ewidencji działalności gospodarczej zostali wpisani wszyscy jej wspólnicy, którzy otrzymali status przedsiębiorców. Natomiast małżeństwa w dalszym ciągu figurowały w niej w ramach jednego wpisu.

Kolejne zmiany w prawie gospodarczym wprowadziły dwie ustawy z 2 lipca 2004 r.: o swobodzie działalności gospodarczej oraz przepisy wprowadzające ustawę o swobodzie działalności gospodarczej. Artykuł 4 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej zawiera definicję przedsiębiorcy. Przedsiębiorcą jest osoba fizyczna, osoba prawna i jednostka organizacyjna, nie będąca osobą prawną, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną - wykonująca we własnym imieniu działalność gospodarczą. Za przedsiębiorców uznaje się także wspólników spółki cywilnej w zakresie wykonywanej przez nich działalności gospodarczej. Przedsiębiorcą może więc być pojedyncza osoba fizyczna bądź wspólnik spółki cywilnej, a nie zaś wspólnie małżonkowie. Małżonków nie można przecież traktować na takich samych zasadach jak wspólników spółki cywilnej, ponieważ nie zawarli odrębnej umowy.

Z kolei art. 68 przepisów wprowadzających dotyczy obowiązku zmiany wspólnego wpisu małżonków. W ciągu 6 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy organ ewidencyjny powinien wezwać każdego z małżonków, którzy zostali wpisani do ewidencji działalności gospodarczej pod wspólnym numerem ewidencyjnym, aby złożyli wniosek o zmianę wspólnego wpisu i wskazali, który z nich zostanie wpisany do ewidencji pod dotychczasowym numerem. Następnie organ ewidencyjny wpisuje drugiego małżonka pod nowym numerem ewidencyjnym, uwzględniając faktyczną datę rozpoczęcia działalności gospodarczej. Natomiast z wpisu pierwotnego usuwa dane drugiego małżonka. We wniosku o zmianę wspólnego wpisu powinna znaleźć się informacja o umowie spółki cywilnej między małżonkami w celu wykonywania działalności gospodarczej, o ile taka została zawarta.