Zdrowie a odmowa wykonywania czynności

Pracownik ma prawo powstrzymać się od wykonywania pracy niebezpiecznej albo oddalić się z miejsca zagrożenia w obronie swojego zdrowia lub życia. Z prawa tego nie mogą korzystać jednak pracownicy, do których obowiązków należy ratowanie życia innych.

Powstrzymanie się od wykonywania pracy

Zasada bezpiecznej pracy rodzi określone powinności dla obu stron stosunku pracy. Pracodawca jest obowiązany tworzyć pracownikom bezpieczne warunki pracy, ale i pracownik ma obowiązek dbać o swoje zdrowie, jak też o zdrowie innych osób, na które mają wpływ jego działania.

Tej ostatniej powinności odpowiada pracownicze prawo powstrzymania się od pracy lub oddalenia z miejsca pracy, jakie statuuje art. 210 k.p. W myśl tego przepisu, w razie gdy warunki pracy nie odpowiadają przepisom bezpieczeństwa i higieny pracy i stwarzają bezpośrednie zagrożenie dla zdrowia lub życia pracownika, albo gdy wykonywana przez niego praca grozi takim niebezpieczeństwem innym osobom, pracownik ma prawo powstrzymać się od wykonywania pracy, zawiadamiając o tym niezwłocznie przełożonego.

Pracownik ma obowiązek wykonywać polecenia przełożonych, ale w wyjątkowych sytuacjach może być zwolniony z tej powinności. Szczególna regulacja z art. 210 k.p. daje bowiem pracownikowi prawo odmowy wykonywania pracy niebezpiecznej, ale jedynie w sytuacjach ściśle określonych przepisami kodeksu, a mianowicie gdy:

• warunki pracy nie odpowiadają przepisom bezpieczeństwa i higieny pracy oraz stanowią bezpośrednie zagrożenie dla zdrowia lub życia pracownika, albo gdy wykonywana przez niego praca grozi takim niebezpieczeństwem innym osobom,
  
• stan psychofizyczny pracownika nie zapewnia bezpiecznego wykonywania pracy i stwarza zagrożenie dla innych osób.

O ile w pierwszej sytuacji powodem powstrzymania się przez pracownika od wykonywania pracy mogą być poważne, zagrażające zdrowiu lub życiu uchybienia pracodawcy, o tyle w drugim przypadku przyczyna ta jest niezależna od pracodawcy i dotyczy pracowników zatrudnionych przy pracach wymagających szczególnej sprawności psychofizycznej. W obu zaś przypadkach przepisy kodeksu pracy wymagają od pracownika uprzedniego zawiadomienia przełożonego o zamiarze odstąpienia od pracy.
Niewątpliwie świadczenie pracy uzgodnionego rodzaju i w określonym rozmiarze należy do podstawowych obowiązków pracownika. Wykonywanie pracy stanowi wszak przedmiot głównego zobowiązania pracownika, objętego treścią stosunku pracy (art. 22 k.p.). Powstrzymanie się od wykonywania pracy bez usprawiedliwienia lub zgody pracodawcy uchybia temu obowiązkowi. Dlatego pracownik korzystający z prawa określonego w art. 210 par. 1 k.p., aby nie narazić się na zarzut naruszenia podstawowych obowiązków pracowniczych, musi postępować zgodnie z dyspozycją tego przepisu.