Dodatkowe zobowiązania podatkowe

Obok określania kwoty zaległości podatkowych czy nadwyżki podatku naliczonego nad należnym w prawidłowej wysokości, organy podatkowe mogą również ustalać dodatkowe zobowiązanie podatkowe, nazywane powszechnie sankcją. Od początku obowiązywania ustawy o VAT regulacje dotyczące sankcji budziły wątpliwości.

Podstawa wymierzania sankcji

Do przepisów ustawy o VAT z dnia 11 marca 2004 r. (Dz. U. nr 54, póz. 535 ze zm.), przeniesione zostały uregulowania dotyczące sankcji, jakie istniały w starym stanie prawnym. Nadal przepisy "sankcyjne" znaleźć można w dziale dotyczącym ewidencji (art. 109 ustawy), choć w zasadzie o nakładaniu sankcji już od 1997 r. decyduje nie wadliwość ewidencji prowadzonych przez podatnika, ale nieprawidłowości w składanych przez niego deklaracjach dla podatku od towarów i usług.

W myśl art. 109 ust. 4 ustawy o VAT, w razie stwierdzenia, że podatnik w złożonej deklaracji podatkowej wykazał kwotę zobowiązania podatkowego niższą od kwoty należnej, naczelnik urzędu skarbowego lub organ kontroli skarbowej określa wysokość tego zobowiązania w prawidłowej wysokości oraz ustala dodatkowe zobowiązanie podatkowe w wysokości odpowiadającej 30% kwoty zaniżenia tego zobowiązania.

Sankcję w tej samej wysokości nakłada się również w razie stwierdzenia, że podatnik w złożonej deklaracji podatkowej wykazał kwotę zwrotu różnicy podatku lub zwrotu podatku naliczonego wyższą od kwoty należnej. Organ podatkowy określa wówczas kwotę zwrotu w prawidłowej wysokości oraz ustala dodatkowe zobowiązanie podatkowe w wysokości odpowiadającej 30% kwoty zawyżenia.

Te same zasady stosuje się w przypadku zawyżenia różnicy podatku, o której mowa w art. 87 ust, 1, tj. zawyżenia wykazanej w deklaracji nadwyżki podatku naliczonego nad należnym, przenoszonej do rozliczenia w następnym okresie rozliczeniowym. W ustawie o VAT powtórzono także budzące szereg wątpliwości przepisy, z których wynika, iż sankcje w postaci ustalenia 30% dodatkowego zobowiązania podatkowego stosowane są, w przypadku gdy podatnik:

• wykazał w deklaracji podatkowej i otrzymał kwotę zwrotu różnicy podatku lub kwotę
  zwrotu podatku naliczonego, a powinien wykazać kwotę zobowiązania podatkowego
  podlegającą wpłacie do urzędu skarbowego,
• nie złożył deklaracji podatkowej oraz nie wpłacił kwoty zobowiązania podatkowego.

Poza zakresem sankcjonowania jest natomiast sytuacja, w której podatnik wykazał
nadwyżkę podatku naliczonego nad należnym (zamiast wykazać zobowiązanie podatkowe), lecz nadwyżki tej nie otrzymał w postaci zwrotu bezpośredniego.