Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług i zgodnie z Polityką Plików Cookies. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce.

Znajdź firmę

-
Nazwa
Miejscowość  
 
  » zaawansowane

Polecamy

-
Załóż sklep internetowy i zarabiaj Wypełnij e-wniosek EDG-1 Wypełnij e-wniosek VAT-R Produkty finansowe dla firm Gazeta Podatkowa

Słownik ekonomiczno-prawny

| A | B | C | D | E | F | G | H | I | J | K | L | M | N | O | P | Q | R | S | Ś | T | U | V | W | Y | Z | Ź | Ż |


A
A CONTO - na poczet, na rachunek (należności).
A VISTA (on-call account, sight account) - (wł. a vista - za okazaniem); oznaczenie na dokumentach płatniczych, płatnych za okazaniem, informujące, że płatność nastąpi natychmiast, bez dodatkowego oczekiwania i terminu płatności.
AAA - (ang. Advocacy, Accuracy, Acquisitiveness - doradzanie, dokładność, uzależnienie) - oznaczenie wymagań reklamy nie będącej "oszukańczym doradcą".
ABANDON (abandon) - (fr. abandon opuszczenie, odstąpienie, porzucenie); zrzeczenie się przez armatora na rzecz instytucji ubezpieczającej praw do mocno uszkodzonego statku lub ładunku, który stracił mocno na wartości w czasie wypadku w zamian za otrzymanie pełnego odszkodowania.
ABOLICJA (abolition) - umorzenie, zniesienie; ustawowy, powszechny akt łaski umarzający rozpoczęte postępowania karne i zakazujący wszczynania nowych postępowań karnych w sprawie przestępstw określonych ustawą, zwykle amnestyjną.
ABSENCJA W PRACY (absence from work) - nieobecność w pracy (usprawiedliwiona lub nieusprawiedliwiona). Zjawisko niekorzystne dla firmy (zwłaszcza absencja chorobowa), gdyż dezorganizuje przebieg pracy. Przyczyny absencji tkwią w organizacji, warunkach pracy lub słabej motywacji pracowników.
ABSORPCJA NIEPEWNOŚCI - przyjmowanie przez organizację najważniejszych zagrożeń i redukowanie kontaktów z otoczeniem. Zostaje ono ograniczone do tego, co stosunkowo pewnie dostrzegają pracownicy.
ACCRUAL CONCEPT (accrual concept) - (am. basic method - podstawowa metoda); jedna z reguł księgowych polegająca na rozliczaniu kosztów powstałych poprzez towary i usługi użyte przy produkcji bez względu na to, czy poniesione wydatki zostały rzeczywiście opłacone czy też nie, oraz wpływów pochodzących z tego procesu, bez względu na to, czy zostały one rzeczywiście otrzymane.
ACP - (Average Collection Period) rotacja należności; iloraz wartości należności krótkoterminowych na koniec okresu i przychodów ogółem w tym okresie, pomnożony przez ilość dni w okresie.
ACTION SELLERS (action sellers) - (z ang. - specjaliści szybkich obrotów); inwestorzy, którzy preferują krótkoterminowe inwestycje w papiery wartościowe na giełdzie.
AD VALOREM (ad valorem) - (łac. do wartości, według wartości); podatek lub cło wyrażone procentowo od wartości towaru, w odróżnieniu od nakładania opłaty jednostkowej, np. opłaty skarbowej.
ADAPTACJA (adaptation) - Jest to zdolność przedsiębiorstwa do reagowania i przystosowania się do możliwości rynku, a szczególnie do zmian potrzeb klientów, działań konkurencji, wahań koniunktury gospodarczej itp. Zdolność ta jest niezbędnym ogniwem do osiągnięcia sukcesu przedsiębiorstwa na rynku.
ADAPTACJA PRODUKTU (product adaptation) - polega na dostosowaniu produkcji do lokalnych warunków i preferencji, wymaga to od firmy przeprowadzania badań rynkowych i produkcji profilowanych produktów dla danej części rynku. Do czynników wymuszających adaptację można zaliczyć czynniki środowiskowe, czynniki kulturowe, czynniki rynkowe oraz warunki techniczne.
ADJUSTMENT (adjustment) - regulacja, zmiana, korekta; wprowadzenie zmian w wewnętrznej polityce gospodarczej lub oficjalnego kursu walut w celu zrównoważenia bilansu płatniczego.
ADMINISTRACYJNE CENY (administrative prices) - ceny, które w wyniku braku konkurencji są ustalone przez oferanta. Najważniejszym oferantem jest Państwo. Ceny te mogą być czynnikiem powodującym inflacje.
AFILIACJA (affiliation) - (łac. affiliatio usynowienie od affiliare - usynowić); przyjęcie jakiejś instytucji do większego, działającego już stowarzyszenia, łączenie się z innymi, przyłączenie. Dawniej oznaczało przyjęcie do rodziny.
AFILIANT - dom maklerski nie będący członkiem giełdy, składający swoje zlecenia za pośrednictwem członka giełdy.
AGENCJA - 1. przedstawicielstwo jakiejś instytucji, jakiegoś przedsiębiorstwa, urzędu; także samodzielna placówka. 2. podmiot gospodarczy zajmujący się wykonywaniem określonych czynności na zlecenie, np. agencja reklamowa ( agent).
AGENCJA REKLAMOWA (advertising agency) - Jednostka usługowa podejmująca planowanie i wykonywanie reklamy na zlecenie klienta. W zakres usług agencji wchodzą: badania marketingowe, opracowywanie i wykonywanie reklamy, udzielanie konsultacji, pośrednictwo w lokowaniu reklamy w środkach masowego i niemasowego przekazu (media) oraz bdanie skuteczności reklam.
AGENT EMISJI - Organizacja odpowiedzialna za sprzedaż, wykup i obsługę obligacji. Agentem emisji obligacji skarbowych oferowanych w sieci sprzedaży detalicznej jest Centralny Dom Maklerski Pekao S.A.
AGENT TRANSFEROWY - jest administratorem dla Towarzystwa Funduszy Inwestycyjnych - decyduje o jakości rejestru uczestników funduszu.
AGENT UBEZPIECZENIOWY - Jest to osoba zatrudniona przez towarzystwo ubezpieczeniowe, reprezentująca danego ubezpieczyciela.
AKCEPT - zobowiązanie się do uiszczania na zlecenie sumy oznaczonej na wekslu, czeku.
AKCEPT WEKSLA - zapłacenie określonej sumy wekslowej trasatowi (akceptantowi) , w jego miejscu zamieszkania, w wyznaczonym terminie.
AKCEPTANT - trasat, który zaakceptował weksel, umieszczając na nim swój podpis.
AKCJA (stock) - (z łaciny actio); dokument, papier wartościowy reprezentujący część kapitału spółki akcyjnej i dającym jej posiadaczowi (akcjonariuszowi) określone prawa i obowiązki wobec niej. Daje ona prawo do pobierania dywidendy, a także daje prawo uczestnictwa w Walnym Zgromadzeniu Akcjonariuszy. Ponadto właściciel akcji posiada bierne prawo wyborcze do organów spółki oraz prawo do przejęcia odpowiedniej części majątku spółki w chwili jej likwidacji.
AKCJONARIAT PRACOWNICZY - system organizacji przedsiębiorstwa, w którym pracownicy są zbiorowym właścicielem częsci jego akcji.
AKCJONARIUSZ - posiadacz akcji.
AKCYZA - rodzaj pośredniego podatku nakładanego przez państwo na niektóre artykuły spożywcze, przedmioty użytkowe i usługi, wkalkulowany w ich cenę.
AKREDYTYWA - Jest to forma rozliczeń bezgotówkowych, polegająca na wyodrębnianiu przez bank określonych środków płatnika dla wierzyciela, w postaci specjalnego rachunku bankowego.
AKREDYTYWA AKCEPTACYJNA - Polega na upoważnieniu jej beneficjenta przez bank otwierający akredytywę, do ciągnięcia traty terminowej na ten bank.
AKREDYTYWA DYSKONTOWA - Bank zobowiązuje się do skupu za gotówkę traty terminowej, według jej wartości nominalnej, ciągnionej na zleceniodawcę przez beneficjenta akredytywy.
AKREDYTYWA GWARANCYJNA - Polega na zobowiązaniu banku do zagwarantowania akceptu traty terminowej przez importera oraz jej zapłaty w terminie zapadalności.
AKT ADMINISTRACYJNY - jednostronne oświadczenie woli wyrażone przez organ administracji (np. państwowej).
AKT NOTARIALNY - dokument sporządzony przez notariusza lub państwowe biuro notarialne w formie określonej przepisami prawnymi i stwierdzający treść czynności prawnej.
AKTYWA - zasób trwałych i obrotowych składników majątkowych przedsiębiorstwa, wykorzystywanych w działalności gospodarczej.
AKTYWA FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO - środki uzyskane od uczestników funduszu, wycenione według rynkowej wartości w dniu wyceny.
AKTYWA POZABILANSOWE - nie zarejestrowane aktywa reprezentujące zasoby firmy lub spodziewane korzyści ekonomiczne.
AKTYWIZACJA SPRZEDAŻY - działania wspierające procesy sprzedaży przez oddziaływanie na popyt lub podaż towarów.
AKTYWNA POLITYKA BUDŻETOWA - celowe i arbitralne decyzje państwa, wywołujące określone zmiany dochodów i wydatków budżetu, oparte na świadomym interwencjonizmie (bieżącym podejmowaniu decyzji).
AKWIZYCJA - 1. pozyskiwanie nabywców, zbieranie zamowień handlowych, zawieranie umów o wykonanie określonych usług; 2. dział przedsiębiorstwa zajmujący się tą działalnością.
ALGORYTM PROCESU DECYZYJNEGO - dzieli się na etapy: dostrzeżenie i sformułowanie problemu, zbieranie informacji dotyczących jego istoty i umożliwiających całościową analizę, proponowanie rozwiązań problemu, ocenę alternatyw i wybór najlepszego rozwiązania, sprawdzanie w fazie realizacji, czy przyjete rozwiązanie daje w praktyce zamierzone efekty.
ALGORYTMY TWÓRCZEGO MYŚLENIA - punktem wyjścia jest problem, istotą - jego identyfikacja; wyróżnia się procesy: wylęgania się, inkubacji pomysłów, polegające na porządkowaniu informacji (ważne jest tzw. olśnienie - niespodziewane, nagłe odkrycie rozwiązania).
ALOKACJA - procent częściowej realizacji zleceń z limitem ceny równym ustalonemu kursowi (z danego dnia).
ALOKACYJNA FUNKCJA BUDŻETU PAŃSTWA - rozdział zasobów w gospodarce między różne jej działy; sam mechanizm rynkowy nie zapewniłby oczekiwanego przez społeczeństwo poziomu produkcji dóbr i usług (np. szkolnictwo).
ALTERNATYWNY KOSZT KAPITAŁU - stopa zwrotu osiągnęta z inwestycji charakteryzującej się podobnym poziomem ryzyka.
AMNESTIA (amnesty) - (z greckiego amnestia - zapomnienie, przebaczenie); ustawowy akt łaski darowujący częściowo lub całkowicie kary orzeczone za określone w nim przestępstwa. Amnestię ogłasza się na ogół z okazji uroczystych obchodów święta państwowego lub innego doniosłego wydarzenia.
AMORTYZACJA - całokształt ruchu okrężnego wartości środków trwałych, polegającego na stopniowej utracie wartości eksploatowanych obiektów w wyniku zużycia, przenoszeniu częsci wartości odpowiadającej zużyciu na wytworzone produkty i gromadzeniu środkow pieniężnych w celu sfinansowania odtworzenia.
ANALITYK - osoba badająca i oceniająca sytuację ekonomiczno - finansową spółek.
ANALIZA EKONOMICZNA - zespół czynności badawczych obejmujących stan ekonomiczny podmiotu gospodarczego, przebieg działalności gospodarczej i wyniki jego działalności.
ANALIZA STATYSTYCZNA - jej celem jest określenie prawidłowości i zależności, jakie występują w badanej zbiorowości.
ANEKS - oddzielny dokument, będący zapisem zmiany w umowie kredytowej.
ANIMATOR - członek giełdy zobowiązany do zgłaszania ofert obrotu prawami pochodnymi.
ANIMATOR EMITENTA - członek Giełdy, który na podstawie umowy z emitentem zobowiąże się do podtrzymywania płynności danego papieru wartościowego.
APORT - niepieniężne wkłady do majątku spółki.
ARBITRAŻ - jednoczesne kupno i sprzedaż instrumentów finansowych; celem jest osiągnięcie zysków wynikających z różnicy cen.
ARCHIWIZOWANIE - porządkowanie i przechowywanie dawnych akt.
ARKUSZ KALKULACYJNY - użytkowy program komputerowy, przedstawiający w formie graficznej wszystkie typowe obliczenia i dane.
ARKUSZ ZLECEŃ - uporządkowane według cen zestawienie zleceń na dany papier wartościowy, przekazanych na giełdę przed sesją i uwzględnianych w ustalaniu kursu na danej sesji.
ARTYKUŁ - konkretny produkt służący do zaspokojenia określonej potrzeby. Podział: fason, gatunek, odmiana, rodzaj, kolor, rozmiar.
ASSETS MANAGEMENT - zarządzanie aktywami na zlecenie.
ASYGNATA - dowód kasowy, stanowiący podstawę przyjmowania wpłat lub dokonywania wypłat.
ASYMILACJA - połączenie akcji zarejestrowanych w KDPW pod różnymi kodami.
ATRYBUTY WIZERUNKU (IMAGE ATTRIBUTES) - znak rozpoznawczy produktu lub firmy, służący do określania siły i pozycji danej marki.
AUDYT (AUDITING) - badanie sprawozdań finansowych podmiotów gospodarczych, przeprowadzane przez ekspertów w zakresie rachunkowości (audytorów).
AUDYTOR - niezależny ekspert rachunkowości, który na podstawie licencji odpowiednich władz ma prawo do: badania sprawozdań finansowych, wyceny majątku, przeprowadzania analizy finansowej podmiotu gospodarczego itd.
AUKCJA - publiczna sprzedaż czegoś, w ktorej nabywcą zostaje ten, kto ofiarowuje najwyższą sumę.
AUTORYTET FORMALNY - upoważnienie do dysponowania zasobami firmy, udzielonymi przez właściciela.
AVALISTA - poręczyciel weksla lub czeku, odpowiadający za zapłatę poręczonej sumy w takim samym stopniu jak dłużnik, za którego poręczył.
AWAL (AVAL) - wzmocnienie wiarygodności weksla poprzez gwarantowanie jego zapłaty przez poręczyciela (awalistę); poręczenie na czeku, wekslu.
AWIZO - zawiadomienie odbiorcy o dokonaniu określonej operacji handlowej lub bankowej, o wysłaniu towaru etc.
B
BADACZ MARKETINGOWY - osoba (firma, zespół, wydział, dział), która bezpośrednio lub pośrednio prowadzi badania lub działa jako konsultant przedsięwzięcia marketingowego.
BADANIA - praca skierowana na odkrywanie i wykorzystanie praw natury w służbie człowieka
BADANIA ANKIETOWE - najbardziej popularny sposób uzyskiwania informacji od specjalnie dobranej reprezentacji nabywców.
BADANIA GŁĘBINOWE - badania marketingowe przeprowadzane przez kwalifikowanych psychologów, polegające na swobodnych wypowiedziach badanych osób posługujących się. skojarzeniami
BADANIA MARKETINGOWE - kompleks działań obejmujący gromadzenie i analizowanie informacji o rynku i zachowaniu się konsumentów oraz innych odbiorców, a także o środkach taktyki i strategii marketingowej oraz rezultatach ich stosowania.
BADANIA OPERACYJNE - dziedzina wiedzy zajmująca się metodami analizy celowych czynności i obiektywną oceną decyzji.
BADANIA OPINII I POSTAW NABYWCÓW - zdobywanie informacji o postępowaniu nabywców przez poznanie ich ocen i opinii o produktach, usługach, obiektach handlowych, asortymencie oferowanych produktów, atrakcyjności promocji i innych ważnych zagadnieniach.
BADANIA PIERWOTNE - są podejmowane dla potrzeb rozwiązania konkretnego problemu i podjęcia związanej z nim decyzji.
BADANIA RYNKOWE - czynności mające na celu zbieranie informacji elementach rynku (popyt/podaż/ceny), a także o równowadze rynkowej.
BADANIA W DZIAŁANIU - polegają na współpracy teoretyków i praktyków w rozwiązywaniu praktycznych problemów, bezpośrednio w miejscu ich powstawania.
BADANIA WTÓRNE - wykorzystywanie źródeł informacji pochodzących z innych, już przeprowadzonych badań, lecz przydatnych dla rozważanego problemu po odpowiedniej selekcji i opracowaniu.
BADANIE PRACY - czynności prowadzone w celu dokonania usprawnień w organizacji pracy poprzez projektowanie nowych, bardziej efektywnych jej metod.
BANK - przedsiębiorstwo, którego przedmiotem działania są operacje pienięzne, głównie kredytowe, np. przyjmowanie wkładów i wypłacanie odsetek, zaciąganie i udzielanie pożyczek, emitowanie banknotów i innych papierów wartościowych, przechowywanie walorów i kosztowności w skrytkach.
BANK APEKSOWY - bank przekazujący bezpośrednim kredytobiorcom pożyczki i kredyty pochodzące z innego banku lub funduszu celowego.
BANK CENTRALNY - instytucja powołana dla pełnienia funkcji istotnych dla całej gospodarki
BANK HIPOTECZNY - bank udzielający pożyczek zabezpieczonych na hipotece nieruchomości.
BANK INWESTYCYJNY - instytucja finansowa świadcząca usługi w zakresie zarządzania finansami, doradztwa kapitałowego, obrotu papierami wartościowymi, zarządzania aktywami powierzonymi i własnymi oraz operacji rynku pieniężnego i zarządzania ryzykiem.
BANK KOMERCYJNY - bank działający na zasadach rynkowych, nastawiony na osiąganie zysku.
BANK REFINANSUJĄCY - bank odkupujący od firmy leasingowej przyszłe wierzytelności z tytułu realizacji umów leasingu.
BANK SPECJALISTYCZNY - bank realizujący ściśle określone cele lub obsługujący niektóre podmioty (np. bank hipoteczny, inwestycyjny).
BANKOFON - specjalna linia telefoniczna pozwalająca na dostęp do konta przez telefon.
BANKOMAT (ATM) - elektroniczne urządzenie do wypłacania pieniędzy, identyfikujące klienta na podstawie specjalnej karty magnetycznej.
BANKRUCTWO - sądownie ogłoszona upadłość; niewypłacalność lub zawieszenie wypłat na rzecz wierzycieli.
BARTER - wymiana jednego towaru na drugi, dokonywana bez stosowania pieniądza (np. producent rolny dostarcza swoje produkty do zakładów chemicznych w zamian za nawozy sztuczne).
BAZA MAGAZYNOWA - zespół budynków i budowli magazynowych wraz z wyposażeniem i budynkami towarzyszącymi, zlokalizowanych na jednym terenie, najczęściej należącym do jednego podmiotu gospodarczego.
BAZA MONETARNA - łączna wielkość płynnych rezerw banków komercyjnych i gotówki w obiegu.
BD (BEZ DYWIDENDY) - Informacja podawana obok kursu giełdowego dla danej akcji oznaczająca, że nabywcom akcji nie przysługuje już prawo do dywidendy za ostatni okres obrachunkowy.
BENEFICJENT - 1. osoba fizyczna lub prawna, której udzielono kredytu; 2. os. fiz./pr., na rzecz której otwarto akredytywę, udzielono gwarancji/poręczenia etc.
BESSA (RYNEK NIEDŹWIEDZIA) - długotrwała tendencja spadkowa kursów.
BETA - współczynnik wyrażający zmianę kursu akcji w stosunku do zmiany indeksu giełdowego.
BEZPIECZEŃSTWO I HIGIENA PRACY (BHP) - zespół pożądanych warunków, w których odbywa się praca.
BEZPIECZNA AKCJA (BLUE CHIP) - akcja przedsiębiorstwa cieszącego się dobrą reputacją.
BEZROBOCIE - stan gospodarki charakteryzujący się mniejszą liczbą miejsc pracy w stosunku do osób poszukujących pracy.
BEZROBOCIE CHRONIONE - dotyczy osób , które z różnych powodów np. stan zdrowia , przeszłość polityczna nie mają szans w warunkach konkurencji na otrzymanie pracy, gdy ją utracą z przyczyn niezależnych od siebie.
BEZROBOCIE DOBROWOLNE - występuje gdy określona liczba osób nie chce podjąć pracy z powodu nie odpowiadających warunków lub innych względów.
BEZROBOCIE FREKCYJNE - bezrobocie nieuniknione, występujące w każdym typie gospodarki rynkowej. Jego obniżeniu służy szybka informacja o rynku pracy; likwidacja zasiłków dla bezrobotnych również zmniejszyłaby b.f.
BEZROBOCIE KONIUNKTURALNE (CYKLICZNE) - powstaje, gdy popyt globalny maleje, a ceny i płace nie przystosowują się dostatecznie szybko, aby mogło być przywrócone pełne zatrudnienie.
BEZROBOCIE NATURALNE - suma bezrobocia frekcyjnego i strukturalnego.
BEZROBOCIE NIEEFEKTYWNEGO POPYTU - jest wynikiem niedostatecznego popytu na dobra wytwarzane przy pełnym wykorzystaniu siły roboczej.
BEZROBOCIE PŁACOWE (KLASYCZNE) - powstaje wskutek zbyt wysokich płac /żądania związków zawodowych/.
BEZROBOCIE PRZYMUSOWE - powstaje, gdy określona liczba osób poszukuje jakiejkolwiek pracy, ale nie może jej znaleźć.
BEZROBOCIE SEZONOWE - wahania z produktu, występujące z powodów naturalnych np. rolnictwo, budownictwo, transport.
BEZROBOCIE STRUKTURALNE - powstaje w rezultacie niedopasowania struktury podaży siły roboczej do popytu w aspekcie kwalifikacyjnym, zawodowym i regionalnym.
BEZROBOCIE UKRYTE (AGRARNE) - nie występuje w statystykach; pojawia się najczęściej na wsi.
BIEGŁY KSIĘGOWY - specjalista w zakresie rachunkowości, zajmujący się m.in. weryfikacją bilansu.
BIEGŁY REWIDENT - osoba fizyczna, spółka jawna, spółka komandytowa, spółka cywilna i osoba prawna, uprawnione na podstawie odnośnych przepisów do badania sprawozdań finansowych w trybie przewidzianym ustawą o rachunkowości.
BILANS (balance sheet) - zestawienie, podsumowanie; zestawienie sprawozdawcze ukazujące stan majątkowy jednostki gospodarczej (stosunek strat i zysków), w danym czasie.
BILANS HANDLOWY - część bilansu płatniczego, sporządzanego dla gospodarki narodowej; zestawienie wartości towarów wywiezionych za granicę i przywiezionych z zagranicy w określonym czasie.
BILANS PŁATNICZY - zestawienie, wyrażające w pieniądzu transakcje dokonane z zagranicą w określonym czasie.
BLUE CHIP - patrz "akcja bezpieczna"
BODZIEC EKONOMICZNY - zachęta materialna, skłaniająca ludzi do pożądanego zachowania, np. premia za wykonanie określonych zadań.
BODZIEC POZAEKONOMICZNY - niematerialna zachęta, której zadaniem jest skłonienie ludzi do określonego zachowania.
BON SKARBOWY - papier wartościowy emitowany przez państwo, stanowiący potwierdzenie zobowiązania państwa z tytułu zaciągniętego kredytu.
BONIFIKATA - rabat, opust ceny.
BP - bez prawa poboru.
BRANŻA - 1. jednostka asortymentu handlowego grupująca towary wyprodukowane z tego samego surowca lub zaspokajające tę samą potrzebę, bądź też pochodzące z tej samej gałęzi produkcji (asortyment). 2. grupa przedsiębiorstw produkujących wyroby zbliżone pod względem technologicznym, surowcowym etc.
BROKER - osoba zajmująca się pośrednictwem w sprawach kupna i sprzedaży towarów, papierów wartościowych lub usług handlowych; makler.
BUDOWANIE MARKI (BRANDING) - wykorzystanie wizerunku produktu lub firmy w celu zbudowania trwałych elementów przewagi rynkowej.
BUDŻET GMINY - roczny plan dochodów i wydatków, uchwalany przez radę gminy.
BUDŻET PAŃSTWA - roczny plan dochodów i wydatków, uchwalany przez Sejm na podstawie propozycji Rady Ministrów.
BVPS (BOOK VALUE PER SHARE) - wartość księgowa przypadająca na jedną akcję.
C
C/W - cena rynkowa/wartość bilansowa; wskaźnik służący do oceny spółki
C/W K - cena/wartość księgowa; iloraz (wskaźnik) wartości rynkowej spółki i jej wartości księgowej.
C/Z - cena/zysk; iloraz (wskaźnik) wartości rynkowej spółki i sumy zysków oraz strat spółki giełdowej za ostatnie cztery kwartały.
CAD (COMPUTER AIDED DESIGN) - projektowanie wspomagane przez komputer; jest istotne przy wykonywaniu szkiców elementów składowych, ponieważ umożliwia przedstawianie części w układzie trójwymiarowym i dokonywanie obliczeń na monitorze.
CAŁKOWITY KOSZT NABYCIA - na koszt zakupu dokonanego przez nabywcę składa się zarówno cena produktu lub usługi, jak również koszt czasu poświęconego na ich poszukiwanie, dojazd lub użycie własnego środka transportu, czasu przebywania w sklepie, koszt napraw nie objętych gwarancją, w krańcowych przypadkach strata spowodowana nabyciem wadliwego produktu i niemożnością jego zamiany bądź odzyskania pieniędzy.
CAM (COMPUTER AIDED MANUFACTURING) - komputerowe sterowanie i nadzorowanie produkcji.
CAPITAL GAIN - (ang. "uzysk kapitałowy"); zarobek inwestora związany z obrotem papierami wartościowymi dokonywanym przez niego samego a wynikający z różnicy kursów.
CAPM (CAPITAL ASSET PRICING MODEL) - model wyceny aktywów i pasywów wiążący ryzyko mierzone przy udziale współczynnika beta z oczekiwaną stopą zwrotu z danego papieru wartościowego.
CASH AND CARRY - (ang."płać gotówką i wynoś"); system polegający na sprzedaży towaru za gotówkę po cenach zbliżonych do hurtowych, bez dostawy do domu.
CASH FLOW - (ang. "aktywność gotówki"); rachunek przepływu kapitału służący do oceny sytuacji finansowej przedsiębiorstwa lub danego przedsięwzięcia inwestycyjnego.
CAVEAT EMPTOR - (\\"niech się strzeże kupujący\\"); nabywca kupuje produkt na własne ryzyko, a sprzedający nie ponosi żadnej odpowiedzialności za jego jakość.
CAVEAT VENDITOR - ("niech się strzeże sprzedający"); za jakość sprzedawanego produktu odpowiada całkowicie sprzedający, niezależnie od tego, czy świadomie czy przez zaniedbanie sprzedał wadliwy towar (współcześnie obowiązuje zasada caveat venditor; za jakość sprzedawanego towaru odpowiada firma).
CECHA STATYSTYCZNA - właściwość każdej jednostki statystycznej, a także kryterium podziału całej zbiorowości na części.
CECHY PRZYWÓDCY - cechy potrzebne menedżerowi do pełnienia roli przywódcy, tj. takiego wpływania na podwładnych, żeby jego polecenia zmieniające często i zasadniczo zakresy ich czynności były bez zastrzeżeń akceptowane i realizowane
CEDUŁA GIEŁDOWA - oficjalne wydawnictwo giełdy, w którym podawane są notowania kursów papierów wartościowych będących przedmiotem transakcji giełdowych i inne komunikaty giełdy.
CENA (price) - ilość pieniędzy, jaką kupujący musi zapłacić za dobro lub usługę.
CENA BIEŻĄCA (SPOT PRICE) - cena dla transakcji realizowanej natychmiastowej.
CENA DETALICZNA - cena, jaką nabywca płaci sprzedawcy za towar w punkcie sprzedaży detalicznej
CENA DUMPINGOWA - patz "dumping".
CENA EMISYJNA AKCJI - cena, po której papiery wartościowe sprzedawane są na rynku pierwotnym.
CENA EWIDENCYJNA - cena przyjęta do ewidencji majątku podmiotu gospodarczego.
CENA HURTOWA - cena, jaką płaci nabywca (hurtownik) producentowi lub innemu podmiotowi za dużą ilość towarów.
CENA NABYCIA - cena zakupu powiększona o koszty zakupu nabytego składnika majątkowego podmiotu gospodarczego.
CENA ROZLICZENIOWA - wartość służąca do rozliczania transakcji giełdowych; dla obligacji cena rozliczeniowa równa jest kursowi (w procentach) pomnożonemu przez wartość nominalną (w złotych) i powiększonemu o odsetki (w złotych), dla akcji równa jest kursowi (w złotych).
CENA RÓWNOWAGI - cena ukształtowana na rynku na takim poziomie, który równoważy popyt z podażą.
CENA ŚWIATOWA - cena określonego towaru utrzymująca się na rynku światowym.
CENA URZĘDOWA - cena ustalana przez organy administracji państwowej na ściśle określoną przez Radę Ministrów listę towarów i usług.
CENA WYKONANIA - cena po jakiej wystawca wariantu zobowiązuje się kupić lub sprzedać instrument bazowy, wymieniona w standardzie wariantu.
CENA WYKUPU - cena jaką musi zapłacić leasingobiorca po zakończeniu umowy leasingu, aby stać się prawnym właścicielem przedmiotu leasingu.
CENA ZAKUPU - cena, jaką nabywca płaci za zakupione składniki majątkowe.
CENA ZAMIANY - cena, jaką nabywca obligacji zamiennej zapłaci za jedną akcję zwykłą w momencie dokonywania zamiany.
CENA ZBYTU - cena, jaką odbiorca towaru (np. pośrednik handlowy) płaci producentowi.
CENA ZIEMI - obecna wartość lokalizacji gruntów i ilość bogactw naturalnych.
CENTRALIZACJA - koncentrowanie uprawnień decyzyjnych na wyższych szczeblach zarządzania.
CENTRUM (OŚRODEK) ZYSKU - część przedsiębiorstwa samodzielnie realizująca zysk i odpowiedzialna za jego wysokość.
CEPS - suma zysku netto i amortyzacji przypadająca na jedną akcję.
CERTYFIKAT BANKOWY - depozyt lokowany w banku.
CERTYFIKAT INWESTYCYJNY - papiery wartościowe emitowane przez zamknięte lub mieszane fundusze inwestycyjne.
CESJA POLISY - zabezpieczenie kredytu.
CETO (CENTRALNA TABELA OFERT) - spółka akcyjna prowadząca publiczny rynek pozagiełdowy CETO.
CHRONOMETRAŻ - metoda pomiaru zużycia czasu pracy, która polega na mierzeniu za pomocą sekundomierza czasu trwania poszczególnych czynności.
CIĄG HANDLOWY - grupa punktów sprzedaży detalicznej skupiona wzdłuż głównych ulic miasta.
CIĄGNIONY WEKSEL - zob. weksel trasowany.
CLEARING - bezdewizowa forma rozliczeń powstająca w wyniku wzajemnych dostaw towarów lub usług w handlu zagranicznym.
CŁO - opłata pobierana przez państwo od właścicieli towarów przewożonych przez granice tego państwa.
CONSULTING - działalnośc doradcza dla organizacji, realizowana przez wyspecjalizowanych i niezależnych od organizacji ekspertów.
CONTROLLING - 1. sposób kierowania przedsiębiorstwem polegający na planowaniu zadań i analizie odchyleń od planu, a następnie podejmowanie decyzji korygujących zarówno plan, jak i realizację zadań. 2. doradztwo w sprawach gospodarczych, handlowych i in.
CR (current ratio) - iloraz majątku obrotowego i sumy zobowiązań krótkoterminowych i funduszy specjalnych, rezerw, rozliczeń międzyokresowych biernych i przychodów przyszłych okresów.
CREDIT (CT) - prawa strona konta (konto księgowe). Inna nazwa: "MA".
CREDIT SCORING - metoda oceny zdolności kredytowej stosowana przy kredytach konsumpcyjnych.
CYKL INWESTYCYJNY - okres obejmujący trzy etapy działalności inwestycyjnej: przygotowanie inwestycji, wykonanie inwestycji i jej odbiór.
CYKL KONIUNKTURALNY - okresowe wahania poziomu produkcji i stanu zatrudnienia, występujące w stosunkowo równych odstępach czasowych, z powtarzającą się regularnością.
CYKL OBROTOWY - czas, w jakim dokonuje się obrót majątku obrotowego podmiotu gospodarczego.
CYKL OPERACYJNY - liczba dni potrzebnych na zamianę gotówki w zapasy, zapasów w należności i należności w gotówkę.
CYKL ORGANIZACYJNY (ORGANIZATORSKI) - podejmowane w ściśle określonym celu działanie od chwili jego rozpoczęcia do momentu jego zakończenia, realizowane w kilku następujących po sobie etapach.
CYKL PRODUKCYJNY - czas od momentu pobrania surowca z magazynu do momentu przekazania gotowego wyrobu do magazynu wyrobów gotowych.
CYKL REMONTOWY - okres między dwoma remontami kapitalnymi, w którym wykonywane są remonty średnie, bieżące i konserwacje.
CYKL ŻYCIA PRZEDSIĘBIORSTWA - fazy rozwoju przedsiębiorstwa: dojrzewanie, wzrost, dojrzałość i schyłek.
CZARTER - pisemna umowa, zawarta między właścicielem środka transportowego (statek, samolot) a wynajmującym (czarterującym) ten środek transportowy lub jego część. Umowa ta dotyczy przewozu ładunku.
CZAS PRACY - czas przeznaczony na wykonanie podstawowych czynności zawodowych.
CZASOWO-PREMIOWY SYSTEM PŁAC - system płac stosowany do takich stanowisk pracy, na których trudno jest zmierzyć efekty pracy, np. pracownicy administracyjni.
CZASOWO-PROWIZYJNY SYSTEM PŁAC - płaca w tym systemie składa się z dwóch elementów: płacy zasadniczej i procentowo ustalanej kwoty od wielkości sprzedanych towarów, czyli tzw. prowizji.
CZASOWY SYSTEM PŁAC - płaca w systemie składa się z jednego elementu, to jest z płacy zasadniczej.
CZEK - pisemny przekaz pieniężny do banku zlecający wypłacenie okazicielowi oznaczonej na nim sumy z rachunku wystawcy.
CZŁONEK GIEŁDY - podmiot prowadzący przedsiębiorstwo maklerskie, będący akcjonariuszem, dopuszczony przez Radę Giełdy do działania na Giełdzie i uprawniony do zawierania transakcji.
CZYNNIK CZASU W EKONOMII - analiza zjawisk gospodarczych w dwóch podstawowych okresach: krótkim i długim (rozróżnienie to nie jest związane z upływem czasu kalendarzowego).
CZYNNIKI PRODUKCJI - wszystkie środki użyte w produkcji.
CZYNNIKI WYTWÓRCZE - elementy, na których opiera się każdy proces gospodarczy.
CZYNNOŚCI KONSERWACYJNE - prace podejmowane w celu ochrony środków trwałych przed ich nadmiernym zużyciem.
CZYNNOŚĆ PRAWNA - świadome działanie osoby fizycznej lub osoby prawnej, którego celem jest zamiar ustanowienia, zmiany lub ustania stosunku prawnego.
CZYNSZ DEGRESYWNY - zmniejszające się z upływem czasu raty z tytułu leasingu.
CZYNSZ INICJALNY - rata czynszu leasingowego płacona jednorazowo na początku leasingu, w momencie przekazania przedmiotu leasingu do użytkowania.
CZYNSZ LEASINGOWY - opłata za użytkowanie przedmiotu leasingu wnoszona przez leasingobiorcę.
D
DAGMAR (Defining Advertising Goals for Measured Advertising Results) - model określania celów reklamy służący do oceny jej rezultatów.
DANE - nie przeanalizowane fakty i zestawy liczb, gromadzone dla potrzeb dokonania oceny istniejącego stanu rzeczy, przewidywania zmian, rozwiązania problemu.
DARWINIZM CYFROWY - analogia rozwoju firm internetowych do teorii ewolucji Karola Darwina.
DATA ROZLICZENIOWA - dzień rozliczenia transakcji kupna lub sprzedaży papierów wartościowych
DATA UREGULOWANIA (ZOBOWIĄZANIA) - termin, w którym musi zostać dokonana płatność z tytułu zawartej transakcji.
DATA WALUTY - termin otrzymania pożyczonych/kupionych środków.
DATA WYGAŚNIĘCIA (ZAPADŁOŚCI) - ostatni dzień realizacji praw, dzień wykupu.
DATA ZAPISU - termin, w którym posiadacz akcji musi oficjalnie wejść w ich posiadanie tak, aby mógł być upoważniony do otrzymania dywidendy z tytułu ich posiadania.
DCF (Discounted Cash Flows) - zdyskontowane przepływy gotówkowe.
DEALER - makler obracający papierami wartościowymi, walutą, towarami lub instrumentami finansowymi, występujący w transakcjach w roli pośrednika i inwestora, tj. sprzedający i kupujący we własnym imieniu i na własny rachunek.
DEBET (debit) - w księgowości: lewa strona rachunku (konta), na której zapisuje się obciążenia i sumy należne, zobowiązania konta.
DECENTRALIZACJA - podział uprawnień decyzyjnych między różne szczeble zarządzania i części organizacji.
DECYDENT ZAKUPU - osoba podejmująca decyzje zakupu dla potrzeb gospodarstw domowych konsumentów lub dla potrzeb produkcyjnych i handlowych przedsiębiorstw, instytucji, organizacji.
DECYZJA - (łac. decisio – postanowienie, rozstrzygnięcie) - świadomy wybór jednego spośród rozpoznanych i uznanych za możliwe wariantów przyszłego działania menedżera, któremu przypisuje on największą użyteczność.
DECYZJE KALKULACYJNE - dokonywanie wyboru drogą kalkulowania kosztów i zysków związanych z przyjęciem każdego z możliwych wariantów działania.
DECYZJE NEGOCJACYJNE - proces decyzyjny, w który angażuje wiele podmiotów o odrębnych interesach.
DECYZJE PROCEDURALNE - rozwiązanie problemu na drodze procedury (np.administracyjnej).
DECYZJE W SYTUACJI NIEPEWNOŚCI - nie można przewidzieć ani jasno określić skutków określonych wariantów działania.
DECYZJE W SYTUACJI PEWNOŚCI - skutki każdego z możliwych wariantów działania są pewne i można je z góry przewidzieć.
DECYZYJNE ROLE KIEROWNIKA (HENRY MINTZBERG) - rola przedsiębiorcy, przeciwdziałającego zakłóceniom, rozdzielającego zasoby, negocjatora.
DEFICYT BUDŻETOWY - stanu budżetu państwa, w którym wydatki są wyższe niż jego wpływy.
DEFLACJA - 1) stan nierównowagi w gospodarce wyrażający się wyższą podażą wszystkich towarów i usług, niż popytem na nie. 2) forma polityki gospodarczej, której celem jest ograniczenie ilości pieniądza na rynku.
DEGRESJA - stopniowe zmniejszanie się, obniżanie.
DEKRETOWANIE - sporządzanie notatki na temat sposobu, w jaki powinna być załatwiona sprawa.
DEPARTAMENT - wewnętrzna jednostka organizacyjna ministerstwa lub innego urzędu centralnego.
DEPOZYT - środki składane przez klienta, za które bank płaci w formie odsetek, stanowiących dla niego koszt pozyskania kapitału.
DEPOZYT BANKOWY - pieniądze lub inne przedmioty przekazane na określony czas do przechowania
DEPOZYT ZABEZPIECZAJĄCY - kwota wpłacana na konto przez inwestora otwierającego pozycję na rynku terminowym.
DEPOZYTY AVISTA (na żądanie) - gromadzone są na specjalnych rachunkach, najczęściej przez podmioty gospodarcze.
DEPOZYTY TERMINOWE - lokaty klientów, których wpłata wiąże się z zawarciem terminowej umowy.
DEPRESJA GOSPODARCZA - dno kryzysu charakteryzujące się zahamowaniem spadku produkcji a także stabilizacją zatrudnienia, cen, zysku i stopy zysku.
DERYWATY - instrumenty pochodne, których wartość zależy od kształtowania się kursu instrumentu bazowego będącego podstawą określenia kursu praw pochodnych.
DESTRUKTY - uszkodzone fizycznie papiery wartościowe.
DEWALUACJA - obniżenie wartości waluty danego kraju względem innych walut. Odwrotnością dewaluacji jest rewaloryzacja.
DEWIZY - wszystkie zagraniczne środki płatnicze, przede wszystkim należności na rachunkach w bankach zagranicznych i należności wekslowe.
DEZINWESTYCJE - pozbywanie się przez przedsiębiorstwo aktywów o niskiej produktywności lub uznanych za zbędne.
DFL (dźwignia finansowa) - miara ryzyka finansowego wyrażona ilorazem: EBIT i EBIT pomniejszony o koszt odsetek (lub ilorazem względnego przyrostu EPS i względnego przyrostu EBIT).
DŁUG KRAJOWY - zobowiązania państwa wobec podmiotów rodzimych oraz zagranicznych, które zakupiły skarbowe papiery wartościowe wyemitowane na rynku krajowym.
DŁUG PODPORZĄDKOWANY - dług spłacany w kolejności za innymi pożyczkodawcami.
DŁUG PUBLICZNY - całkowita kwota zadłużenia państwa z tytułu zaciągniętych pożyczek oraz innych form działalności, w wyniku których państwo jest zobowiązane do wypłaty pewnych kwot pieniężnych (np. odszkodowań z tytułu wywłaszczenia).
DŁUG ZAGRANICZNY - efekt zaciągniętych przez państwo kredytów w bankach zagranicznych lub międzynarodowych instytucjach finansowych.
DŁUGA POZYCJA PŁYNNOŚCI - wcześniejsze zapadanie aktywów niż pasywów.
DŁUGA POZYCJA WALUTOWA - nadwyżka aktywów zagranicznych nad pasywami zagranicznymi.
DŁUŻNE PAPIERY WARTOŚCIOWE - papiery wartościowe reprezentujące wierzytelności pieniężne na sumy oznaczone, płatne we wskazanych terminach, w szczególności obligacje oraz bony skarbowe, jak również papiery wartościowe reprezentujące wierzytelności pieniężne uwarunkowane przez zaistnienie zdarzeń losowych (m.in. losy loteryjne, polisy ubezpieczeniowe).
DŁUŻNIK - strona stosunku prawnego, od której wierzyciel może żądać określonego zachowania.
DŁUŻNIK WEKSLOWY - dłużnik zobowiązany wobec posiadacza weksla do uregulowania kwoty określonej na wekslu. Rozróżnia się dłużników głównych (akceptant weksla trasowanego i wystawca weksla własnego) oraz dłużników wtórnych (indosantów i wystawcę weksla trasowanego).
DOBRA - produkty lub usługi wytworzone przez ludzi i służące zaspokajaniu ich potrzeb.
DOBRA CZĘŚCIOWO PRZETWORZONE (pośrednie) - nakład w procesie produkcji innych przedsiębiorstw.
DOBRA FINALNE (nabyte przez użytkownika) - dobra konsumpcyjne nabyte przez gospodarstwa domowe.
DOBRA KAPITAŁOWE (inwestycyjne) - przedmioty nabywane przez przedsiębiorstwo.
DOCELOWA STRUKTURA KAPITAŁU - planowana przez kierownictwo jednostki długookresowa struktura finansowania.
DOCHODY OSOBISTE - całkowity dochód uzyskiwany przez obywateli przed opłaceniem podatku dochodowego.
DOCHÓD NARODOWY - całość dochodów wypłaconych za wykorzystanie czynników produkcji (kapitał, ziemia, praca) w określonym czasie. Dlatego jest sumą procentów, rent i płac z punktu widzenia źródeł pochodzenia czynników produkcji.
DOCHÓD NARODOWY BRUTTO - wartość wytworzonych w danym kraju i w określonym czasie dóbr.
DOCHÓD PODLEGAJĄCY OPODATKOWANIU - dochód brutto pomniejszony o dozwolone ustawą podatkową odliczenia.
DOCHÓD ROZPORZĄDZALNY (dochód osobisty do dyspozycji) - dochód pomniejszony o podatki osobiste (majątkowe, spadkowe), a także o kwotę opłat niepodatkowych.
DOGRYWKA - faza obrotu na GPW, występująca po ustaleniu jednolitego kursu dnia.
DOGRYWKA (W SYSTEMIE KURSU JEDNOLITEGO) - faza sesji w systemie jednolitym, w czasie której mogą być składane i realizowane zlecenia kupna i sprzedaży po ustalonym kursie.
DOKUMENTACJA INWESTYCYJNA - rysunki, opisy techniczne, kosztorysy oraz dokumenty prawne dotyczące konkretnej inwestycji. Opracowuje się ją na etapie projektowania inwestycji.
DOL (dźwignia operacyjna) - miara ryzyka operacyjnego wyrażona ilorazem: przychody ze sprzedaży pomniejszone o koszty zmienne i przychody ze sprzedaży pomniejszone o koszty zmienne oraz koszty stałe (lub ilorazem względnego przyrostu EBIT i względnego przyrostu przychodów ze sprzedaży).
DOM MAKLERSKI - podmiot posiadający zezwolenie Komisji Papierów Wartościowych i Giełdy między innymi na: oferowanie papierów wartościowych w obrocie pierwotnym, nabywanie i sprzedaż papierów wartościowych na własny lub cudzy rachunek, a także na zarządzanie portfelem papierów wartościowych i doradztwo inwestycyjne dla swoich klientów.
DOMENA DZIAŁANIA ORGANIZACJI - obraz firmy uzyskany dzięki odpowiedziom na pytania: 1. jakie potrzeby rynku ma ona zaspokajać? 2. jaką firma chce i może być teraz i w przyszłości? 3. na czym polegać ma jej doskonałość w obsługiwanym segmencie otoczenia?
DOMICYL - 1. wskazana na wekslu instytucja lub osoba, u której płatny jest weksel. 2. miejsce dokonywania płatności weksla.
DOMICYLIAT - instytucja lub osoba, u której weksel jest płatny.
DOMINANTA - cecha statystyczna (np. w szkołach ekonomicznych uczniowie stanowią zbiorowość statystyczną, w której dziewczęta stanowią liczniejszą grupę, co oznacza, że dominują one w tej grupie).
DOMNIEMANIE - przypuszczenie o zaistnieniu faktu, którego nie można udowodnić. Podstawą domniemania jest inny bezsporny lub udowodniony fakt.
DOMY DYSKONTOWE - duże sklepy, w których prowadzi się sprzedaż artykułów powszechnego użytku.
DOPUSZCZALNE WAHANIE KURSU (WIDEŁKI) - określona dla poszczególnych systemów notowań i typów papierów wartościowych maksymalna zmiana kursu w stosunku do kursu odniesienia.
DOPUSZCZENIE DO OBROTU GIEŁDOWEGO - zgoda Rady Giełdy na obrót danym papierem wartościowym na giełdzie.
DOPUSZCZENIE PAPIERÓW WARTOŚCIOWYCH DO PUBLICZNEGO OBROTU - wymaga zgody na wprowadzenie danego papieru do publicznego obrotu przez Komisję Papierów Wartościowych i Giełd.
DORADCA INWESTYCYJNY - osoba posiadająca zezwolenia KPWiG (Komisji Papierów Wartościowych i Giełd) na wykonywanie zawodu doradcy inwestycyjnego.
DOSKONALENIE (pogłębianie wiedzy) - ważny element podnoszenia kwalifikacji zawodowych pracowników.
DOTACJA - dopłata z budżetu państwa do nieopłacalnej produkcji/sprzedaży określonego wyrobu/usługi (dotacja przedmiotowa) lub do nieopłacalnej działalności całego podmiotu gospodarczego (dotacja podmiotowa).
DOWÓD KSIĘGOWY - podstawa zapisu w księgach rachunkowych.
DOWÓD PRZYJĘCIA - dokument stwierdzający przyjęcie towarów, surowców lub materiałów.
DROBNOTOWAROWA PRODUKCJA - forma prowadzenia działalności gospodarczej, występująca przede wszystkim w rolnictwie, która polega na tym, że wytworzone produkty przeznaczone są do zaspokojenia własnych potrzeb, a nadwyżki produkcji przeznacza się na sprzedaż.
DUE DELIGENCE - analiza służąca wszechstronnej weryfikacji działalności podmiotu-kandydata do nabycia oraz ustaleniu jego ostatecznej wyceny jako podstawy do negocjacji.
DUMPING - sprzedaż określonych produktów za granicę po cenach niższych niż koszt ich wytworzenia lub niż ceny na rynku krajowym (ceny dumpingowe).
DUMPING WALUTOWY - polityka świadomego zaniżania kursu waluty krajowej, której celem jest poprawa konkurencyjności cenowej towarów danego kraju na rynkach międzynarodowych.
DUOPOL - przypadek oligopolu; pojawia się, gdy na rynku panują dwa przedsiębiorstwa o podobnej sile ekonomicznej.
DVP (DELIVERY VERSUS PAYMENT - WYDANIE PRZY PŁATNOŚCI) - zasada rozliczania transakcji giełdowych, polegająca na zapewnieniu jednoczesności przekazania papierów wartościowych i płatności za nie.
DW (DO WYMIANY) - Informacja podawana obok kursu giełdowego dla danego papieru wartościowego oznaczająca, że w najbliższym czasie zostanie dokonana jego wymiana (podział); planowana zamiana lub podział danego papieru.
DY (stopa dywidendy) - iloraz wartości dywidendy i wartości rynkowej spółki; pozwala porównać efektywność inwestycji w akcje z zyskownością innych lokat przynoszących stałe dochody.
DYSKONT - odsetki pobierane przez bank przy nabyciu weksla, za okres trwania do płatności weksla.
DYSKONTO - 1. potrącenie przez bank pewnej części sumy nominalnej weksli, czeków, papierów wartościowych w wypadku ich skupu przed terminem płatności. 2. procent od sumy weksla, potrącany w wypadku nabycia weksla przed terminem płatności.
DYSKONTO WEKSLA - nabycie weksla przez bank przed terminem jego płatności za kwotę określoną na wekslu, pomniejszoną o dyskonto.
DYSKONTO ZA BRAK PŁYNNOŚCI - stopa zmniejszenia wartości rynkowej przedsiębiorstwa nie notowanego na rynku publicznym (ograniczona możliwość zamiany akcji na gotówkę).
DYSKONTOWANIE - określanie wartości bieżącej na podstawie wartości przyszłej.
DYSTRYBUCJA - proces dostarczania towarów lub usług od producenta do ostatecznego nabywcy (odbiorcy).
DYWIDENDA - 1. część zysku spółki akcyjnej przeznaczona do podziału między właścicieli akcji (akcjonariuszy). Wypłacana jest za zwrotem kuponów dywidendowych dołączanych do każdej akcji. 2. część zysku przedsiębiorstwa państwowego, obliczona na podstawie wielkości funduszu założycielskiego przedsiębiorstwa i stopy procentowej dla naliczenia dywidendy, przekazywana do budżetu państwa. 3. część zysku netto spółki przypadająca na wypłaty na jedną akcję, określana uchwałą walnego zgromadzenia akcjonariuszy.
DZIAŁ GOSPODARKI NARODOWEJ - jednostka klasyfikacji gospodarki narodowej. Działy: przemysł; budownictwo; rolnictwo; leśnictwo; transport i łączność; handel; gospodarka mieszkaniowa i komunalna; nauka; oświata i wychowanie; kultura i sztuka, ochrona zdrowia, opieka społeczna i kultura fizyczna; finanse i ubezpieczenia; administracja państwowa, wymiar sprawiedliwości i obrona narodowa.
DZIAŁALNOŚĆ GOSPODARCZA - działalność wytwórcza, budowlana, handlowa i usługowa, prowadzona w celach zarobkowych na własny rachunek.
DZIAŁALNOŚĆ PODSTAWOWA - działalność stanowiąca główny cel utworzenia podmiotu gospodarczego (np. działalność produkcyjna w przedsiębiorstwie produkcyjnym).
DZIAŁALNOŚĆ PRZETWÓRCZA - przetwarzanie surowców i materiałów tak, aby zaspokojone zostały potrzeby ludzi.
DZIENNA CENA SPRZEDAŻY OBLIGACJI - cena płacona przez nabywcę w danym dniu. Pierwszego dnia sprzedaży jest ona równa cenie emisyjnej.
DZIENNIK URZĘDOWY - publikacja urzędowa wydawana przez poszczególne ministerstwa, centralne urzędy administracji państwowej oraz urzędy wojewódzkie.
DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ - specjalny tytuł publikacji urzędowej, której numery są wydawane w miarę potrzeby przez Urząd Rady Ministrów. Publikuje się w niej ustawy i niektóre uchwały Sejmu, Zarządzenia i Rozporządzenia Prezydenta RP, także niektóre akty prawne wydawane przez naczelne organy administracji państwowej (w tym rozporządzenia). Ich ogłoszenie jest warunkiem uzyskania przez nie mocy obowiązującej.
DZIEŃ USTALENIA PRAW Z OBLIGACJI - dzień, w którym właściciel obligacji nabywa prawo do wypłaty odsetek.
DZIEŃ WYKUPU OBLIGACJI - dzień, w którym rozpoczyna się wypłata posiadaczom obligacji środków z tytułu wykupu.
DZIEŃ WYMAGALNOŚCI ODSETEK OD OBLIGACJI - dzień, w którym rozpoczyna się wypłata odsetek od obligacji.
DZIERŻAWA - zob. Umowa Dzierżawy
DŹWIGNIA CAŁKOWITA - miara ryzyka całkowitego związanego z działalnością jednostki wyrażona iloczynem dźwigni finansowej i dźwigni operacyjnej (lub ilorazem względnego przyrostu EPS i względnego przyrostu przychodów ze sprzedaży lub ilorazem: przychody ze sprzedaży pomniejszone o koszty zmienne i przychody ze sprzedaży pomniejszone o koszty zmienne, koszty stałe i koszty odsetek).
E
E-BANKING (bankowość elektroniczna) - technologia pozwalająca na korzystanie z usług banku za pomocą przeglądarki internetowej, bez instalacji dodatkowego oprogramowania.
EBIAT (Earnings Before Interest After Taxes) - zysk przed odsetkami i po opodatkowaniu.
EBIT (Earnings Before Interest and Taxes) - zysk operacyjny przed odsetkami i opodatkowaniem.
EFEKT AUREOLI - wykorzystywanie atrybutów wizerunku firmy lub produktu dominującego w celu dowartościowania wizerunku firmy (produktu zależnego).
EFEKT DEMONSTRACJI - hołdowanie określonym standardom konsumpcji i kształtowanie pewnego jej poziomu jako nobilitacji dla swej pozycji społecznej lub zawodowej.
EFEKT DOCHODOWY - wpływ zmiany ceny produktu na pożądaną ilość produktu poprzez związaną z tą ceną zmianą w wysokości siły nabywczej dochodu.
EFEKT DOPEŁNIENIA (Zeigarnik’s law) - koncepcja zachowania ludzi, mających tendencję do wypełnienia zadań, do których się zobowiązali, nawet jeśli nie są one dla nich wygodnie, jak np. robienie czegoś z niezbyt dobrze współpracującym partnerem
EFEKT DOŚWIADCZENIA - stała obniżka kosztu jednostkowego produkcji wynikająca ze wzrostu jej wolumenu.
EFEKT FACYLITACJI - osiąganie korzystniejszych wyników w pracy pod wpływem obecności innych osób.
EFEKT FISCHERA - zasada ekonomiczna, która mówi, że nominalna stopa procentowa jest równa realnej stopie procentowej powiększonej o stopę przewidywanej inflacji.
EFEKT ROPO (Research Online Purchase Offline) - to zachowania konsumenckie w internecie przed dokonaniem zakupu w tradycyjnych kanałach sprzedaży.
EFEKT SKALI - korzyści w postaci oszczędności rzeczowych lub finansowych związane ze wzrostem skali produkcji, obrotów itp.
EFEKT SUBSTYTUCJI - zmiana popytu na towar wynikająca ze zmiany ceny towaru, jeśli poziom użyteczności dla konsumenta pozostaje bez zmian.
EFEKTY DZIAŁANIA LUDZKIEGO W PROCESIE PRACY - osiągnięcia ludzi zdobyte w pracy.
EFEKTY SYNERGII - suma osiąganej wartości dodanej dzięki fuzji lub przejęciu.
EFEKTYWNA STOPA PODATKU - iloraz kwoty podatku zapłaconego i dochodu podlegającego opodatkowaniu.
EFEKTYWNOŚĆ INWESTYCJI - wskaźnik określający stosunek efektu gospodarczego (przyrostu produkcji, sprzedaży, usług) do nakładów poniesionych na inwestycję.
EKD (Europejska Klasyfikacja Działalności) - usystematyzowany zbiór rodzajów działalności społeczno - gospodarczej.
EKOLOGIA - dziedzina biologii zajmująca się wzajemnymi stosunkami między organizmami, a otaczającym je środowiskiem.
EKONOMIA - nauka tłumacząca postępowanie związane z działalnością gospodarczą.
EKONOMIA NORMATYWNA - badanie zjawisk gospodarczych polegające na formułowaniu sądów wartościujących, np. jaki powinien być poziom cen, poziom produkcji, zatrudnienie lub jak powinny być kształtowane główne kierunki polityki gospodarczej.
EKONOMIA POZYTYWNA - badanie świata zjawisk gospodarczych takim, jaki jest, a nie jaki być powinien.
EKONOMIKI SZCZEGÓŁOWE - wyodrębnione dyscypliny ekonomiczne, zajmujące się zjawiskami występującymi w poszczególnych działach gospodarki narodowej.
EKSPORT - wywóz towarów za granicę w celu sprzedaży.
EKSTENSYWNE WYKORZYSTANIE ŚRODKÓW TRWAŁYCH - wykorzystanie przez przedłużenie ich czasu pracy (np. przez wprowadzenie pracy na drugiej i trzeciej zmianie oraz w soboty, likwidację przestojów itp.).
EKWIWALENT GOTÓWKI W KAPITALE OBROTOWYM - papiery wartościowe będące przedmiotem obrotu na rynku publicznym, których termin płatności jest nie dłuższy niż trzy miesiące.
ELASTYCZNOŚĆ - miara reakcji (wrażliwości) popytu lub innej zmiennej (podaży, dochodu) na zmianę ceny.
ELASTYCZNOŚĆ CENOWA PODAŻY - względna zmiana wielkości podaży, wywołana przez względną zmianę ceny o jednostkę.
ELASTYCZNOŚĆ CENOWA POPYTU - miara wpływu zmian cen określonego dobra na zmianę popytu na dane dobro.
ELASTYCZNOŚĆ CENOWA POPYTU MIESZANA - względna zmiana wielkości popytu na jedno dobro, wywołana przez względną zmianę ceny na drugie dobro.
ELASTYCZNOŚĆ DOCHODOWA POPYTU - miara, która informuje, w jaki sposób zmiana dochodów ludności wpływa na wielkość popytu na dane dobro.
ELASTYCZNOŚĆ PODAŻY - miara wpływu cen na wielkość podaży.
ELEKTRONICZNY TERMINAL POS - instalowane w punktach handlowo-usługowych urządzenie, bezpośrednio kontaktujące się z bankiem klienta dokonującego transakcję.
EMBARGO - zakaz importu/eksportu do/z oznaczonego państwa wszystkich/niektórych towarów, surowców, materiałów czy technologii.
EMERYTURA - okresowe świadczenie pieniężne na rzecz pracownika, który osiągnął określony przepisami wiek (uznawany za granicę zdolności do świadczenia pracy) i wymagany okres zatrudnienia.
EMISJA - wprowadzenie do obiegu papierów wartościowych o charakterze lokacyjnym: akcji, obligacji.
EMITENT - osoba (podmiot) wystawiająca papiery wartościowe i ogłaszająca ich sprzedaż we własnym imieniu i na własny rachunek.
EMPATIA - wczuwanie się w motywy, postawy i emocje innych ludzi, rozumienie ich postępowania.
EPS (Earnings Per Share) - zysk netto przypadający na jedną akcję.
ERGONOMIA - nauka zajmująca się dostosowaniem maszyn, urządzeń i narzędzi do fizycznych i psychicznych możliwości człowieka.
ETAPY PLANOWANIA - ustalenie celu/zbioru celów, umożliwiające skuteczną koncentrację zasobów organizacji.
EWIDENCJA OPERATYWNA - systematyczne rejestrowanie (ilościowo i wartościowo) procesów gospodarczych w momencie ich powstawania.
F
FACTORING - technika zabezpieczająca bieżące finansowanie działalności przedsiębiorstwa, połączona ze świadczeniem specyficznych usług finansowych.
FACYLITACJA - spontaniczne, chwilowo trwające zwiększenie siły reakcji wskutek wystąpienia w otoczeniu bodźca działającego na motywację wewnętrzną.
FAKTOR - pośrednik (najczęściej bank) wykupujący wierzytelności.
FAKTORANT - dostawca/sprzedawca usług i towarów, będący stroną umowy faktoringowej, zbywający wierzytelność.
FAKTORING - forma rozliczeń między dostawcą a odbiorcą z udziałem pośrednika (faktora).
FAKTORING NIEPEŁNY (NIEWŁAŚCIWY, Z REGRESEM) - gdy dłużnik nie ureguluje długu w terminie określonym w fakturze, wierzytelność wraca do faktoranta.
FAKTORING OTWARTY - sytuacja, w której dłużnik zostaje powiadomiony o czynności faktoringu w momencie jej wykonania lub w chwili zawarcia umowy.
FAKTORING PEŁNY (WŁAŚCIWY, BEZ REGRESU) - faktor całkowicie przejmuje na siebie ryzyko związane z wierzytelnością dłużnika.
FAKTORING POWIERNICZY - faktor upoważnia innego faktora do wykonania określonych czynności.
FAKTORING PÓŁOTWARTY - faktor zawiadamia dłużnika o zawarciu umowy faktoringowej nie wprost, ale wzywa go do uregulowania płatności u siebie (nie u faktoranta!).
FAKTORING TAJNY - dłużnik nie zostaje powiadomiony o umowie zawartej między faktorantem a faktorem.
FAKTURA - rachunek.
FAKTURA PRO FORMA - faktura fikcyjna pełniąca rolę oferty handlowej.
FAKTURA VAT - dokument potwierdzający z jednej strony – dokonanie sprzedaży, z drugiej – zakupienie towarów lub usług. Faktura ta jest wystawiana dla celów podatku od towarów i usług i służy do określenia jego kwoty.
FALSYFIKACJA - (odwrotność WERYFIKACJI); obalenie hipotezy poprzez wykazanie, że w danym przypadku ona nie zachodzi.
FANTAZJA - zdolność do wyobrażenia sobie czegoś, do przetwarzania i wzbogacania przedmiotów zdarzeń i sytuacji, które w dotychczasowym doświadczeniu jednostki nie występowały; zdolność do snucia różnych pomysłów i projektów często nierealnych, zmyślonych.
FCF (Free Cash Flows) - wolne przepływy gotówkowe; całkowity przepływ pieniężny, po opodatkowaniu dostępny wszystkim dostawcom kapitału; suma wolnego operacyjnego i nieoperacyjnego przepływu gotówkowego.
FEASIBILITY STUDY - studium przedinwestycyjne dla przyszłego przedsięwzięcia opracowane w formie oceny ekonomiczno-finansowej. Zawartość: ocena szacunkowych nakładów na realizację przedsięwzięcia i źródła finansowania; rachunek kosztów, zysków i rentowności; analiza techniczno-organizacyjną zamierzenia; efektywność programu i możliwości zbytu dla wytwarzanych w przyszłości towarów. Inaczej jest to profesjonalna opinia o wykonalności obiektu.
FETYSZYZM - nadawanie rzeczom wartości, których nie posiadają.
FETYSZYZM TOWAROWO - PIENIĘŻNY - producent sądzi, że jego towar znajduje uznanie na rynku mimo, iż jest bezwartościowy.
FIBV (FEDERATION INTERNATIONALE DES BOURSES DE VALEURS) - Międzynarodowa Federacja Giełd Papierów Wartościowych - organizacja grupująca największe i najlepiej zorganizowane giełdy świata. GPW jest członkiem FIBV od 10 października 1994 r.
FIDUCIARY - forma narzuconego przez firmę zobowiązania w stosunku do księgowych w kwestiach wzajemnego zaufania.
FIFO (First In First Out) - metoda księgowania zapasów: pierwsze weszło.
FILIA - spółka kapitałowa, występująca w formie spółki akcyjnej lub spółki z o.o., utworzona przez spółkę macierzystą na podstawie wykupu udziałów kapitałowych, albo opracowana przez spółkę macierzystą na podstawie kontraktu.
FILM REKLAMOWY - nadawany w telewizji w przerwach miedzy programami oraz podczas programów w telewizji komercyjnej.
FILOZOFIA FIRMY - uzgodniony zespół poglądów dotyczących celów i wartości wyznawanych przez kierownictwo najwyższego szczebla, a także dyrektyw praktycznych dotyczących sposobów osiągania tych celów i wartości.
FINANSE - stosunki ekonomiczne wynikające z ruchu pieniądza, tj. gromadzenia i wydatkowania środków pieniężnych przez podmiot gospodarczy, zasoby pieniężne, stan majątkowy osoby, rodziny, instytucji, państwa etc.
FINANSE BANKÓW I INSTYTUCJI KREDYTOWYCH - realizowane są poprzez: 1. strumienie materialne (przychody z tytułu sprzedaży składników majątkowych, prowizje od usług maklerskich, płace dla pracowników, zakup środków dla bieżącej działalności, rozbudowy infrastruktury przestrzenno-technicznej); 2. strumienie redystrybucyjne (procenty od kredytów, dywidendy, opłaty, prowizje z tytułu obrotu bezgotówkowego, procenty od depozytu, podatki i opłaty, dywidendy dla właścicieli banków); 3. strumienie kredytowe (otrzymane kredyty od banku centralnego i banków komercyjnych, zwrot zaciągniętych kredytów).
FINANSE GOSPODARSTW DOMOWYCH - realizowane są poprzez: 1. strumienie materialne (wynagrodzenia za pracę, zakup dóbr i usług konsumpcyjnych); 2. strumienie redystrybucyjne (darowizny, renty, emerytury, dywidendy, zasiłki, procenty od obligacji, podatki, składki ubezpieczeniowe); 3. strumienie kredytowe (otrzymany kredyt bankowy, spłata tego kredytu).
FINANSE PRZEDSIĘBIORSTW ZAROBKOWYCH - mają znaczenie dla funkcjonowania finansów jako całości.
FINANSE PUBLICZNE - finanse państwa, samorządu terytorialnego oraz organizacji nie nastawionych na zysk (non profit), realizujących funkcje państwa (fundacje, instytucje charytatywne).
FINANSE TOWARZYSTW UBEZPIECZENIOWYCH - realizowane poprzez: 1. strumienie materialne (przychody z tytułu sprzedaży składników majątkowych, wynagrodzenia pracowników, zakup dóbr inwestycyjnych); 2. strumienie redystrybucyjne (otrzymane składki ubezpiecz., procenty od depozytów bankowych i obligacji, wypłacone odszkodowania, procenty od otrzymanych kredytów, podatki i opłaty); 3.strumienie kredytowe(otrzymane kredyty od banku centralnego i baków komercyjnych, zwrot zaciągniętych kredytów).
FIRMA - nazwa, pod którą spółka prawa handlowego prowadzi swoją działalność
FIRMA LEASINGOWA - firma specjalizująca się w dostarczaniu klientom usług leasingowych.
FIXING - 1. system notowań według kursu jednolitego, również jedna z faz notowań ciągłych. 2. cena ustalana w systemie jednolitego kursu dnia.
FOCF (Free Operating Cash Flows - wolne operacyjne przepływy gotówkowe
FOLDER - dokumentacja zawierająca opis budowy symbolu firmy oraz podstawowe normy jego stosowania.
FORFAITING - umowa nienazwana prawa cywilnego.
FORMALIZACJA - określenie w formie dokumentacji realizowanych przez organizację celów, struktur, norm i wzorców działania.
FORMULARZ STATYSTYCZNY - najczęściej spotykany druk statystyczny.
FORMY TECHNIKI KSIĘGOWEJ - sposób dokonywania zapisów księgowych przyjęty w danym podmiocie gospodarczym.
FORWARD - kontrakt terminowy dający prawo do kupna lub sprzedaży określonego towaru lub waluty w określonym czasie w przyszłości i po określonej cenie.
FRACHT - cena, jaką płaci się przewoźnikowi towarów za wykonaną przez niego usługę transportową.
FRANCHISING - 1. sytuacja, w której franchisingobiorca otrzymuje od franchisingodawcy długoterminowe umowne pozwolenie (licencję) na używanie nazw handlowych, znaków towarowych i biznesowych systemów franchisingodawcy dla potrzeb dystrybucji produktów i usług dokonywanych na własny rachunek przez franchisingobiorcę. Ze względu na przedmiot pozwolenia f. dzielimy na: - produkcyjny, - handlowy (dystrybucyjny), - usługowy, - mieszany, 2. umowa nienazwana prawa cywilnego, o charakterze kooperacyjnym; w ramach umowy dawca franchisingu zobowiązuje się do udostępnienia podmiotowi korzystającemu z franchisingu: swojej firmy, godła, emblematu, znaków towarowych.
FRANCHISING BEZPOŚREDNI - franchisingodawca sam tworzy sieć dystrybucji.
FRANCHISING INDYWIDUALNY - umowa franchisingu zawarta z jednym podmiotem na ściśle określonym terenie.
FRANCHISING PODPORZĄDKOWANY - franchisingobiorca jest podporządkowany franchisingodawcy
FRANCHISING POŚREDNI - w tworzeniu sieci dystrybucji bierze udział pośrednik.
FRANCHISING WIELOKROTNY - franchisingobiorca prowadzi wiele firm na danym terenie.
FRANCO - warunek stosowany w umowach handlowych, według którego sprzedawca zobowiązany jest dostarczyć towar do określonego w tym warunku miejsca (np. franco magazyn odbiorcy wskazuje, że sprzedawca zobowiązany jest dostarczyć towar do magazynu odbiorcy, ponosi więc koszty transportu i ubezpieczenia na czas transportu do magazynu odbiorcy).
FRONT WEKSLA - pierwsza strona weksla.
FUNDACJA - organizacja ustanawiana do realizacji celów społecznie lub gospodarczo użytecznych, do których zaliczyć można: ochronę zdrowia, naukę, oświatę i wychowanie, kulturę i sztukę, opiekę i pomoc społeczną czy rozwój gospodarki.
FUNDUSZ - 1. wyodrębniony na określone cele zasób środków finansowych. 2. źródło pochodzenia majątku przedsiębiorstwa państwowego lub spółdzielni.
FUNDUSZ AKUMULACJI - obejmuje część dochodu narodowego przeznaczoną na inwestycje.
FUNDUSZ INWESTYCYJNY - 1. osoba prawna zajmująca się lokowaniem środków pieniężnych uczestników funduszu w określone w ustawie papiery wartościowe i inne prawa majątkowe. 2. Wyodrębniona finansowo wspólna masa majątkowa uczestników, o zmiennej wartości i stałym przeznaczeniu gospodarczym, zarządzana przez towarzystwo funduszy inwestycyjnych.
FUNDUSZ MIESZKANIOWY - fundusz tworzony przez przedsiębiorstwa państwowe i spółdzielnie dla pracowników w celu finansowania wydatków związanych z budową, zakupem czy remontem mieszkania, a także wkładem do spółdzielni mieszkaniowej.
FUNDUSZ NABYWCZY LUDNOŚCI - część środków, jakimi dysponuje ludność, którą chce (ludność) przeznaczyć na zakup towarów i usług.
FUNDUSZ PIENIĘŻNY - zasób pieniężny przeznaczony na realizację określonego celu.
FUNDUSZ PRZEDSIĘBIORSTWA - odzwierciedla część wartości majątku przedsiębiorstwa państwowego, wygospodarowaną przez samo przedsiębiorstwo.
FUNDUSZ SPOŻYCIA - obejmuje część dochodu narodowego przeznaczoną do konsumpcji indywidualnej oraz zbiorowej.
FUNDUSZ UDZIAŁOWY - fundusz tworzony z wpłat zadeklarowanych przez członków spółdzielni.
FUNDUSZ ZAŁOŻYCIELSKI - odzwierciedla wartość wydzielonej przez państwo przedsiębiorstwu państwowemu części mienia ogólnonarodowego.
FUNDUSZ ZASOBOWY - fundusz spółdzielni, który powstaje z wpłat wpisowych dokonanych przez członków spółdzielni i z części zysku. Jest, obok funduszu udziałowego, źródłem finansowania spółdzielni.
FUNKCJE KRYDYTOWE - związane są z działalnością gospodarczą banków.
FUTURE - umowa, na podstawie której jedna ze stron zobowiązuje się kupić, a druga sprzedać określony instrument bazowy w określonym momencie w przyszłości, po z góry ustalonej cenie.
FUZJA - z dwóch łączących się jednostek pozostaje jeden podmiot prawny.
G
GALOPUJĄCA INFLACJA - błyskawiczny wzrost ogólnego poziomu cen, który niszczy wartość pieniądza.
GATT (General Agreement on Tarrifs and Trade) - Układ Ogólny w Sprawie Taryf Celnych i Handlu tworzy zmiany legislacyjne i negocjacyjne dla światowych stosunków handlowych.
GDP (Gross Domestic Product) - Produkt Krajowy Brutto.
GENERACJA ZARZĄDZANIA - wyższa jakość zarządzania, którą charakteryzuje odrębny styl i skokowy postęp w dziedzinie jego oprogramowania.
GIEŁDA DEWIZOWA - giełda, na której dokonuje się obrotów w walucie obcej.
GIEŁDA OPCJI - rynek, na którym dokonywane są transakcje kupna oraz sprzedaży opcji walorów, tj. uprawnień do wykupienia lub sprzedania, po wyznaczonej z góry cenie, opiewających na nie pakietów papierów wartościowych lub dewiz.
GIEŁDA PAPIERÓW WARTOŚCIOWYCH - rynek, na którym odbywa się obrót akcjami, obligacjami i innymi papierami wartościowymi.
GIĘTKOŚĆ CEN - zachowanie się cen na rynkach o charakterze aukcji, na których ceny rosną lub maleją wraz ze zmianami podaży i popytu.
GLAMOUR STOCK - (ang. "udziały czarujące"); udziały szczególnie popularne wśród szerokich kręgów nabywców, gdyż firmy, w których są one ulokowane wytwarzają chodliwe towary i przynoszą stale rosnące dochody w długim okresie.
GLOBALIZACJA - trend w zarządzaniu strategicznym polegający na potrzebie kreowania produktów światowych i ich przystosowania do specyficznych oczekiwań, gustów i kultur odbiorców.
GLOBALIZACJA PRODUKTU - nadanie mu charakteru uniwersalnego, ze względu na światową wspólnotę rynkową.
GŁOWA I RAMIONA - analiza techniczna; wykres zapowiadający zmianę trendu ze wzrostowego na spadkowy w średnim i długim terminie.
GOSPODARCZE CYKLE DŁUGIE KONDRATIEWA - zmiany podstawowych wielkości ekonomicznych w horyzoncie czasowym wynoszącym kilkadziesiąt lat.
GOSPODARCZE CYKLE REGIONALNE - dotyczą rozwoju poszczególnych części kraju, regionu.
GOSPODARCZE CYKLE SPECJALNE - odbywające się z pewną regularnością wahania produkcji żywca wieprzowego.
GOSPODARCZE CYKLE SUPER DŁUGIE / VAN EWIJKA / - super długi cykl gospodarczy (150 - 160 lat). Składa się z 70 - letniego wzrostu produkcji i 85-90 - letniego spadku aktywności produkcji.
GOSPODARCZE WAHANIA CYKLICZNE - powtarzające się w określonym rytmie mniej lub bardziej regularne zmiany wielkości makroekonomicznych.
GOSPODARCZE WAHANIA PRZYPADKOWE - nieregularne i niecykliczne wahania, powodowane czynnikami losowymi (np. wojna, klęska, strajki lub zmiany polityki państwa mogą zmieniać przebieg wahań cyklicznych).
GOSPODARCZE WAHANIA SEZONOWE - wynikają ze zmian pór roku (np. rolnictwo, budownictwo), mają źródła w czynnikach instytucjonalnych (np. wzrost popytu na papier w okresie wyborów).
GOSPODARCZY CYKL JUGLARA - cykliczne falowanie gospodarcze mające źródło w zjawiskach pieniężno-kredytowych.
GOSPODARCZY CYKL KITCHINA - oparte na analizie wskaźników pieniężnych twierdzenie o występowaniu w gospodarce cykli krótkich, o przeciętnym okresie trwania 3,5 roku.
GOSPODARKA FINANSOWA - działalność polegająca na gromadzeniu i wydatkowaniu środków pieniężnych.
GOSPODARKA MIESZANA - państwo i sektor prywatny współuczestniczą w rozwiązywaniu problemów gospodarczych.
GOSPODAROWANIE - 1. proces, w którym racjonalnie wykorzystujemy ograniczone zasoby. Dwie zasady racjonalnego gospodarowania: a) zasada największego efektu (wydajności) - przy danych środkach maksymalizujemy efekt; b) zasada najmniejszego nakładu (oszczędność środków) - osiągnąć cel przy użyciu jak najmniejszych środków. 2. proces dokonywania wyboru przez ludzi w zakresie wykorzystania ograniczonych zasobów celem wytworzenia dóbr i usług oraz ich podziału między członków społeczeństwa.
GOSPODARSTWO DOMOWE - grupa ludzi, wspólnie zamieszkujących i podejmujących decyzje dotyczące rozdysponowania posiadanych środków; przynajmniej jedna z osób musi prowadzić działalność zarobkową.
GOTÓWKA - środki pieniężne w kasie i na bieżących rachunkach depozytowych w banku.
GPW - Giełda Papierów Wartościowych S.A. w Warszawie
GRANICA MOŻLIWOŚCI PRODUKCYJNYCH - alternatywne możliwości wytwarzania dwóch grup produktów, które społeczeństwo jest zdolne wytworzyć w ciągu danego okresu, wykorzystując do tego w całości i w jak najlepszy sposób zasoby oraz technologie produkcji.
GRUPA FORMALNA - zespół ludzi wyodrębnionych do realizacji określonych celów, posiadający uprawnienia nadane przez organizację.
GRUPA KAPITAŁOWA - jednostka dominująca wraz ze wszystkimi jednostkami zależnymi i stowarzyszonymi.
GRUPA NIEFORMALNA - dobrowolna, spontaniczna, tworzona na bazie więzi nieformalnych organizacja.
GWARANCJA BANKOWA - udzielona przez bank w formie umowy gwarancja spłaty zobowiązań przez zleceniodawcę gwarancji.
GWARANCJA SPŁATY KREDYTU - bank gwarantujący zobowiązuje się wobec innego banku do spłaty kredytu ze wszystkimi jego kosztami, w przypadku niewywiązania się zleceniodawcy z warunków umowy kredytowej.
H
HABITUACJA (adapatcja negatywna) - stopniowy zanik lub słabnięcie reakcji organizmu na wielokrotnie powtarzający się bodziec.
HAMULEC FISKALNY - system podatkowy, który charakteryzuje się nieproporcjonalną progresją podatkową polegającą na tym, że dochody powyżej pewnego poziomu są obciążone wyższym podatkiem.
HANDEL - wymiana towarów, ich przemieszczanie ze sfery produkcji do sfery konsumpcji.
HANDEL DETALICZNY - ostatnie ogniwo układu producent/hurtownik/nabywca, którego najważniejszą funkcją jest doprowadzanie produktów we właściwym czasie i miejscach oraz stwarzanie dogodnych warunków obsługi dla dokonywania zakupów przez finalnych nabywców.
HANDEL DŁUGAMI - sprzedaż lub zamiana na międzynarodowym rynku finansowym posiadanego przez bank zobowiązania dłużnika.
HANDEL HURTOWY - zawodowe pośrednictwo między wytwórcami płodów rolnych i producentami wyrobów przemysłowych a handlem detalicznym.
HANDEL MIĘDZYNARODOWY - zawieranie transakcji eksportowych i importowych przez przedsiębiorstwa znajdujące się w dwóch lub większej liczbie krajów.
HANDEL WIĄZANY - (kontrhandel); handel wymienny obejmujący: a) barter – bezgotówkową wymianę towarów lub usług na inne towary lub usługi, b) zakupy wiązane – obowiązek kupna towarów w kraju odbiorcy za część wpływów z eksportu, c) odkupienie – transakcje, w których przedsiębiorstwa otwierają za granicą fabryki i godzą się na zakupienie całości lub części ich produkcji.
HANDEL WYMIENNY - bezgotówkowa wymiana towarów lub usług na inne towary lub usługi.
HARMONIZACJA (koordynacja) - zestawianie poszczególnych elementów w spójną całość; zasada organizowania pracy zespołowej polegająca na wzajemnym dostosowaniu w czasie i przestrzeni działań jednego podmiotu (lub przedmiotu) do działań innych podmiotów (lub przedmiotów).
HASŁO REKLAMOWE (SLOGAN) - równoważnik zdania lub krótkie zdanie stworzone w celu przekazania grupie docelowej założonego komunikatu dla uzyskania pożądanego celu.
HIPERINFLACJA - wzrost cen od 50% wzwyż w skali roku bez górnej granicy, powodujący poważne załamanie koniunktury oraz destabilizację stosunków społ.-polit.
HIPOTEKA - zabezpieczenie należności.
HOLDING - 1. grupa przedsiębiorstw, w której jedna firma sprawuje skuteczną kontrolę nad pozostałymi, przy zachowaniu niezależności prawnej podmiotów podporządkowanych. 2. organizacja skupiająca kontrolne pakiety innych spółek, mająca pośredni wpływ na ich kierowanie.
HOLDING FINANSOWY (holding czysty) - jednorodna grupa instytucji finansowych (bank kredytowy, inwestycyjny, jednostka ubezpieczeniowa itp.). Głównym przedmiotem jej działania jest zarządzanie portfelem inwestycyjnym.
HOLDING PRODUKCYJNO HANDLOWO FINANSOWY - wyższa forma grupy kapitałowej, polegająca na włączeniu do holdingu produkcyjno-handlowego spółek świadczących usługi finansowe (bankowe, ubezpieczeniowe lub leasingowe).
HOLDING PRODUKCYJNO-HANDLOWY - powiązanie zgrupowanych spółek na podstawie więzi produkcyjno-technologicznych, inwestycyjnych i rynkowych.
HOME-BANKING - technologia pozwalająca na korzystanie z usług bankowych za pomocą domowego komputera podłączonego do sieci telefonicznej poprzez modem.
HONORARIUM FACORING - obejmuje honoraria lekarzy, architektów, notariuszy i adwokatów.
HOSSA (RYNEK BYKA) - Długotrwała i silna tendencja wzrostowa na rynku, której towarzyszą wzmożone zakupy akcji.
I
IDENTYFIKACJA - proces utożsamiania się jednostki z innymi ludźmi, grupami społecznymi, instytucjami, rolami społecznymi czy ideami. Wyrazem identyfikowania się jest poczucie bliskości w stosunku do przedmiotu identyfikacji.
IDENTYFIKACJA ORGANIZACYJNA - narzucanie jednostce przez instytucję schematu celów i wartości, co powoduje, że są one przez nią przyswajane i traktowane jako własne.
IDENTYFIKACJA SZANS RYNKOWYCH - ten rodzaj identyfikacji wymaga: 1. rozpoznania niezaspokojonych potrzeb nabywców, 2. znalezienia luki rynkowej czyli popytu nie mającego odpowiedniej podaży, 3. znalezienia nowych rynków powstałych na skutek zmian demograficznych, ekonomicznych, konkurencyjnych i społecznych, 4. określenia nowych zastosowań dotychczas oferowanych produktów, 5. zbadania akceptacji nowych produktów i usług przez nabywców, 6. ustalenia metod i sposobów zneutralizowania zagrożeń ze strony konkurentów.
IDENTYFIKACJA WERBALNA (VERBAL IDENTIFICATION) - zestawienie elementów charakterystycznych dla organizacji w postaci dźwięków, melodii, przekazów słownych.
IDENTYFIKACJA WIZUALNA (VISUAL IDENTIFICATION) - graficzne oznakowanie atrybutów działania organizacji. Celem jest wyróżnianie się wśród konkurencji.
IDEOLOGIA - całokształt idei, zasad i poglądów na świat i życie społeczne właściwy danej warstwie, grupie społecznej, danemu kierunkowi, prądowi politycznemu, ekonomicznemu, czy artystycznemu (np. filozofia, religia, nauka, koncepcje moralne i prawne).
ILOŚĆ PIENIĘDZY W OBIEGU - niezbędna ilość pieniędzy jaka musi się znajdować w obiegu dla realizacji wytworzonych towarów i usług.
ILUSTRACJA W REKLAMIE - służy do prezentacji produktu, uwydatnienia jego cech i sposobu użycia oraz ma na celu zachęcenie do kupna.
ILUZJA PIENIĘŻNA - mylne przekonanie, że wzrost ceny rynkowej, ustalonej w jednostkach pieniężnych, stanowi wzrost ceny realnej.
ILUZJA PODATKOWA - złudne przekonanie, że wzrost opodatkowania przyniesie zamierzone skutki finansowe.
IMAGE - wyobrażenie o danej firmie lub osobie, jakie mają inni ludzie, często świadomie i celowo wykreowane.
IMIENNE ŚWIADECTWO TYMCZASOWE - wystawiane w celu udokumentowania częściowej wpłaty na przyszłe akcje na okaziciela.
IMITACJA PRODUKTU - produkt naśladujący inny uznany za wzorcowy, ale wykonany gorzej i nie osiągający parametrów produktu lidera.
IN BLANCO WEKSEL (NIEZUPEŁNY) - dokument zawierający tylko niektóre elementy weksla.
INDEKS GIEŁDOWY - miernik zmian cen papierów wartościowych; obejmuje papiery danego typu lub ich wybraną grupę.
INDEKS IB5 - indeks CETO, opierający się na wysokości kursów akcji pięciu banków notowanych na GPW.
INDEKS IM10 - indeks CETO, oparty na wysokości kursów akcji 10 przedsiębiorstw spoza sektora finansowego, notowanych na GPW.
INDEKS ITO - indeks CETO, oparty na wysokości kursów akcjach spółek notowanych na regulowanym rynku pozagiełdowym (CETO).
INDEKS MIDWIG - indeks GPW, oparty na wysokości notowań 20 spółek z WIG20 i 20 spółek z WIG.
INDEKS NIF - indeks GPW oparty na wysokości kursów akcji Indeks Narodowych Funduszy Inwestycyjnych.
INDEKS TECHWIG - indeks GPW , typu cenowego, obejmujący spółki zakwalifikowane do segmentu innowacyjnych technologii - SiTech, IT
INDEKS WIG (WARSZAWSKI INDEKS GIEŁDOWY) - indeks oparty na wysokości kursów akcji spółek notowanych na rynku podstawowym WGP
INDEKS WIG20 - indeks obejmujący akcje 20 spółek rynku podstawowego o największej kapitalizacji i najwyższych obrotach giełdowych.
INDEKS WIRR (WARSZAWSKI INDEKS RYNKU RÓWNOLEGŁEGO) - indeks oparty na wysokości kursów akcji spółek notowanych na rynku równoległym WGP.
INDOS - jest to przeniesienie praw z papieru wartościowego poprzez pisemne oświadczenie (klauzulę) osoby, która ma go w posiadaniu, że zbywa swoje prawa na inną osobę.
INDOS IMIENNY (PEŁNY, ZUPEŁNY) - określa konkretną osobę, na którą zostaną przeniesione prawa z weksla.
INDOS IN BLANCO (OTWARTY, NIEZUPEŁNY) - nie wymienia indosatariuszy.
INDOS NA OKAZICIELA - prawa z weksla może wykonywać każdy, kto weksel okaże.
INDOS PEŁNOMOCNICZY - celem indosu jest przekazanie odpowiedzialności za odebranie środków pieniężnych od zobowiązanych indosatariuszowi, a następnie dostarczenie ich indosantowi.
INDOS ZASTAWNICZY - celem indosu jest zastaw wierzytelności z weksla na rzecz indosatariusza przez indosanta.
INDOS ZWROTNY - dotyczy sytuacji, gdy kolejny posiadacz weksla nabył weksel po raz drugi.
INDOSANT - osoba przenosząca prawa z weksla w drodze indosu.
INDOSATARIUSZ - osoba nabywająca prawa wynikające z weksla w drodze indosu.
INDYWIDUALNE PLANOWANIE KARIERY - proces, podczas którego konkretna osoba wytycza sobie cel lub cele profesjonalne, które zamierza osiągnąć i wyznacza ścieżkę kariery.
INFLACJA - to wzrost ogólnego poziomu cen a nie ceny pojedynczego lub niewielu towarów dokonujący się przy wciąż rosnącej ilości / podaży / pieniądza znajdującego się w obiegu co powoduje spadek jego wartości oraz niekontrolowaną redystrybucję dochodów i majątku.
INFLACJA GALOPUJĄCA - wymyka się z pod kontroli państwa , wzrost cen 10-50% w skali roku , występuje istotne zniekształcenie relacji cenowych sygnały rynkowe dotyczące tego co warto w większej ilości produkować , a co w mniejszej i gdzie kierować zasoby inwestycyjne są nieprzejrzyste i mylące , inwestycje są lokowane po części przypadkowo , z kolei strony zgodnie z preferencjami nabywców końcowych , z drugiej nie koniecznie w dziedzinach , które gwarantują duży zysk , obniża się efektywności procesów gospodarczych , przedsiębiorcy skracają horyzont czasowy swoich decyzji , inwestując w przedsięwzięcia szybko rentujące i spekulacyjne , a nie przedsięwzięcia ważne z punktu widzenia długofalowego wzrostu następuje obniżenie skłonności do oszczędzania oraz lokowanie oszczędności w lokatach pewnych albo spekulacyjnie atrakcyjnych np. walutach obcych , stanowi zachętę do zaciągania kredytu na możliwie długi termin po stałej stopie %.
INFLACJA IMPORTOWANA - polega na przenoszeniu wzrostu cen z jednego kraju do innych krajów, występuje jeśli nie istnieją ograniczenia administracyjne w kształtowaniu się kursów walutowych, wpływ wzrostu cen towarów importowanych na rozwój inflacji, jest tym większa im poważniejszą rolę odgrywa w gospodarce handel zagraniczny.
INFLACJA INERCYJNA OCZEKIWANA - jest to stopa inflacji która jest oczekiwana i jest wbudowana w umowy i porozumienia nieformalne również jest uwzględniona w polityce budżetowej i pieniężnej Zjawisko inercyjności inflacji powoduje że ma ona tendencję do utrzymania się przez dłuższy czas.
INFLACJA OTWARTA (JAWNA , CENOWA) - wyraża się wzrostem cen występuje w krajach o gospodarce rynkowej np. Francja, Niemcy, Polska.
INFLACJA PEŁZAJĄCA - nie powoduje negatywnych skutków, ceny rosną w wolnym tempie 3-5% rocznie, w skali miesiąca wzrost cen nie przekracza 1%, gospodarka funkcjonuje normalnie, nie jest groźna dla stabilności gospodarki
INFLACJA PŁACOWA - przeforsowanie nadmiernych w stosunku do wydajności pracy żądań płacowych związków zawodowych, powoduje wzrost kosztów wytwarzania, a to prowadzi do wzrostu cen.
INFLACJA PODAŻOWA - inflacja spowodowana wzrostem kosztów spowodowana jest podnoszeniem cen w wyniku rosnących kosztów produkcji.
INFLACJA POPYTOWA (NABYWCÓW) - występuje gdy całkowita wielkość planowanych wydatków wzrasta szybciej niż całkowita wielkość produkcji.
INFLACJA TŁUMIONA (UKRYTA, STŁUMIONA) - charakteryzują ją przymusowe oszczędności wywołane niedostateczną podażą w stosunku do efektywnego popytu jest to tzw. luka inflacyjna, czyli występowanie nadwyżki globalnego popytu nad podażą.
INKASO WEKSLA - przedstawienie weksla do zapłaty.
INSTRUMENT FINANSOWY - lokata kapitału w formie papierów wartościowych, obcej waluty, metali szlachetnych itp. dokonana jako inwestycja w celu pomnożenia dochodu.
INSTRUMENT POCHODNY - prawo pochodne, wartość instrumentu zależy od ceny instrumentu bazowego.
INTERNACJONALIZACJA (internationalist) - (inaczej: umiędzynarodawianie); podejmowanie przez przedsiębiorstwa działań gospodarczych za granicą.
INTERPERSONALNE ROLE KIEROWNIKA (HENRY MINTZBERG) - rola reprezentacyjna, przywódcy (zatrudnianie, szkolenie, motywowanie), łącznika między ludźmi.
INTERWENCJA - 1.Faza sesji przed - fixingiem w czasie, której uczestnicy rynku, - animatorzy mogą dokonywać modyfikacji wcześniej złożonych przez siebie zleceń; 2.Przeprowadzane w czasie sesji przez maklera-specjalistę we własnym imieniu i na własny rachunek operacje majce zrównoważyć rynek.
INTERWENCJONIZM PAŃSTWOWY - to polityka czynnego oddziaływania państwa na gospodarkę narodową , pojawił się już w okresie pierwszej akumulacji kapitału XVI w do XVIII w okres menkartylizmu.
INWESTOR - nabywca papierów wartościowych
INWESTOR BIERNY - ceni bezpieczeństwo lokat nie jest skłonny do ryzyka , nastawiony na stabilny zysk np. nabywcy obligacji.
INWESTOR CZYNNY - dokonuje częstych operacji kupna-sprzedaży w celu osiągnięcia zysku na różnicach kursowych, interesują go transakcje spekulacyjne oraz papiery wartościowe wysokiego ryzyka, na bieżąco obserwują kształtowanie się sytuacji ekonomicznej firm.
INWESTOR INDYWIDUALNY - nabywa papier wartościowy na podstawie osobiście podejmowanych decyzji korzystając ewentualnie z opinii doradców.
INWESTORZY INSTYTUCJONALNI - są to firmy i instytucje lokujące walory, kapitały powierzane im w formie depozytów, składek ubezpieczeniowych, rent i tym podobnym
INWESTORZY RYNKU KAPITAŁOWEGO - podmioty kupujące lub sprzedające walory kapitałowe.
INWESTYCJE NA RYNKU KAPITAŁOWYM - lokowanie pieniędzy w papiery wartościowe, głównie w celu uzyskania korzystnego dochodu płynącego z różnicy cen - między ceną zakupu a ceną sprzedaży.
INWESTYCJE ROZPOCZĘTE - ogół poniesionych kosztów pozostających w bezpośrednim związku z nie zakończoną jeszcze: budową, montażem lub przekazaniem do używania nowego lub ulepszeniem już istniejącego środka trwałego.
IOSCO (INTERNATIONAL ORGANISATION OF SECURITIES COMMISSIONS) - Międzynarodowa Organizacja Komisji Papierów Wartościowych. Polska Komisja Papierów Wartościowych i Giełd jest członkiem tej organizacji od roku 1991
IRIP - Izba Rozrachunkowa Instrumentów Pochodnych - wydzielona jednostka organizacyjna Krajowego Depozytu Papierów Wartościowych.
J
JAKOŚĆ PRODUKTU - suma cech wyrobu lub usługi sprawiająca, że spełniają one zakładane oczekiwania.
JAKOŚĆ USŁUGI - zespół cech zapewniających satysfakcjonujące zaspokojenie potrzeby nabywców.
JAKOŚĆ ŻYCIA - poczucie dobrego życia dzięki właściwemu stylowi życia i zadowoleniu z pracy, oceniana na podstawie wskaźników ekonomicznych i socjalnych obejmujących: dochody, zamożność, bezpieczeństwo, zdrowie, wykształcenie, czas odpoczynku i rekreacji itp.
JAKOŚĆ ŻYCIA W PRACY - koncepcja zwiększania udziału pracowników w życiu przedsiębiorstwa zasadzająca się na przekonaniu, że są oni odpowiedzialni, godni zaufania i zdolni do pozytywnych dokonań, jeśli posiadają niezbędne informacje oraz przeszkolenie.
JAPOŃSKA KONCEPCJA ZARZĄDZANIA (kaizen) - polega na ciągłym poszukiwaniu i wdrażaniu nawet drobnych usprawnień we wszystkich dziedzinach działalności i na każdym stanowisku pracy.
JAPOŃSKA STRATEGIA RYNKOWA - projektowanie i wytwarzanie produktów z przeznaczeniem od razu na rynek wewnętrzny i na rynki poszczególnych krajów świata.
JAPOŃSKIE CZYNNIKI SUKCESU PRZEDSIĘBIORSTWA - określone są za pomocą dwóch grup zaleceń.
JEDNOLITY RYNEK EUROPEJSKI - program Jednolitego Rynku Europejskiego stanowił zasadnicze zadanie integracji krajów europejskich.
JEDNOOSOBOWA SPÓŁKA SKARBU PAŃSTWA - spółka kapitałowa powstała z przekształcenia (komercjalizacji) przedsiębiorstwa państwowego.
JEDNOSTKA DOMINUJĄCA - rozumie się przez to spółkę akcyjną, spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością lub inną spółkę kapitałową: posiadającą większość całkowitej liczby głosów w organach innej jednostki (zależnej), także na podstawie porozumień z innymi uprawnionymi do głosu, lub uprawnioną do podejmowania decyzji o polityce finansowej i bieżącej działalności gospodarczej tej innej jednostki (zależnej) na podstawie ustawy, statutu lub umowy, lub jako akcjonariusz lub udziałowiec jest uprawniona do powoływania albo odwoływania większości członków organów zarządzających lub nadzorczych innej jednostki (zależnej), lub której członkowie zarządu lub osoby pełniące funkcje kierownicze, albo członkowie zarządu bądź osoby pełniące te funkcje kierownicze w jednostce zależnej, stanowią jednocześnie więcej niż połowę składu zarządu drugiej jednostki zależnej, posiadającą w innej jednostce (stowarzyszonej) nie mniej niż 20% i nie więcej niż 50% głosów na walnym zgromadzeniu wspólników lub akcjonariuszy; w inny sposób niż określony w lit. e) wywierającą znaczny wpływ na politykę finansową i bieżącą działalność gospodarczą innej jednostki (stowarzyszonej)
JEDNOSTKA TRANSAKCYJNA - określona ilość papierów wartościowych mogących być przedmiotem transakcji.
JEDNOSTKA UCZESTNICTWA - dokument poświadczający tytuł uczestnictwo w funduszu inwestycyjnym, reprezentuje prawa majątkowe uczestników funduszu.
JĘZYK REKLAMY - decyduje o powodzeniu przekazów reklamy mierzonej gotowością przedsiębiorców do płacenia za jej projektowanie, wykonanie i rozpowszechnianie agencjom reklamy oraz wielkością zakupów, dokonywanych pod jej wpływem przez nabywców produktów i usług.
JOINT VENTURE - jedna z form międzynarodowej kooperacji przemysłowej o charakterze kapitałowym, polegająca na podjęciu przez co najmniej dwóch partnerów wspólnej działalności w ramach utworzonego w tym celu podmiotu gospodarczego.
K
KADRY - zespół pracowników przedsiębiorstwa; wykwalifikowani aktywni i przodujący pracownicy w firmie, dziale itp. W każdym przedsiębiorstwie istnieją różne zespoły pracowników o różnym stopniu niezależności i podporządkowania, a także powiązania z jego działalnością i procesami zarządzania.
KADRY "DRUGIEGO PLANU" - wypełniają segment organizacji pomiędzy zarządem naczelnym a wykonawstwem.
KALKULACJA - obliczanie szans, planowanie, rozważanie.
KALKULACJA UBEZPIECZENOWA - technika stosująca elementy statystyki oraz rachunku prawdopodobieństwa w dziedzinie ubezpieczeń i operacji finansowych.
KAMPANIA - zaplanowana szczegółowo akcja, zmierzająca do określonego celu.
KAMPANIA REKLAMOWA - kompozycja form i środków oddziaływania wielu różnych rodzajów reklamy na nabywców, w wielu miejscach ich rozpowszechniania za pomocą zespołu wzajemnie powiązanych masowych i nie masowych środków przekazu, występujących w ustalonej kolejności i w określonym czasie, dla wywarcia silnego wpływu na decyzje nabywcze i postępowanie konsumentów na rynku.
KANAŁY DYSTRYBUCJI - wewnętrzna struktura przedsiębiorstwa oraz instytucje zewnętrzne, za pomocą których towary lub usługi przemieszczane są z miejsca ich wytworzenia do miejsc konsumpcji.
KANAŁY INFORMACJI - połączenia między nadawcą a odbiorcą służące do sprawnego przesyłania informacji.
KANAŁY KOMUNIKACJI - osobiste i nieosobiste; osobiste kanały obejmują dwie lub więcej osób komunikujących się bezpośrednio ze sobą "twarzą w twarz", przez telefon lub za pomocą poczty.
KANBAN - japoński system organizacji polegający na takim zorganizowaniu procesu produkcyjnego, by jego kolejne ogniwa otrzymywały części dokładnie wtedy, kiedy są one potrzebne, a więc nie tworzy się zapasów.
KAPITALIZACJA - wartość spółki oparta na kursie jego akcji - iloczyn kursu i liczby akcji.
KAPITALIZACJA RYNKOWA - całkowita wartość wszystkich papierów wartościowych lub wybranej grupy papierów wartościowych notowanych na giełdzie, liczona według kursu giełdowego.
KAPITAŁ - wartość, która przynosi określone dochody, np. zyski, procenty itp.
KAPITAŁ AKCJONARIUSZY MNIEJSZOŚCIOWYCH - akcje (udziały) jednostek zależnych należące do podmiotów spoza grupy kapitałowej
KAPITAŁ FINANSOWY (ORGANIZACYJNY) - wartość zarządzania, kwalifikacji, kompetencji i innych składników niematerialnych tworzących wartość reputacji firmy (goodwill) obejmuje środki pieniężne występujące w różnych postaciach: gotówki, kredytu, papierów wartościowych.
KARENCJA - odłożenie w czasie spłaty kredytu pozwalające na lepsze gospodarowanie kapitałem.
KARIERA - droga rozwoju profesjonalnego, kolejne zdobywanie coraz wyższych stanowisk (kariera pionowa) lub specjalizacji (kariera pozioma, alternatywna).
KARTA DEBETOWA - karta płatnicza, z reguły płaska, zwana też elektroniczną.
KARTA KREDYTOWA - pozwalająca się zadłużać do określonego przez wydający bank limitu. Spłata może następować w ratach.
KARTA OBCIĄŻENIOWA (CHARGE) - karta, w której dzień płatności jest odroczony w stosunku do transakcji.
KARTA PŁATNICZA - instrument, pozwalający na dokonywanie płatności bezgotówkowych - standardowej wielkości plastikowa płytka z paskiem magnetycznym i/lub mikroprocesorem, wykonana z poliestru, PCV lub - najnowsze - z poliwęglanu. Karty wypukłe mają tłoczone znaki - imię i nazwisko posiadacza, numer karty, datę ważności.
KATALOG (CATALOGUE) - spis przedmiotów jednego rodzaju według określonej zasady.
KAUCJA - kwota pieniędzy określona w umowie, która jest wpłacana przez leasingobiorcę na konto leasingodawcy i zwracana po zakończeniu umowy dla zabezpieczenia interesu leasingodawcy.
KDPW - Krajowy Depozyt Papierów Wartościowych SA, którego zadaniem jest przechowywanie i rejestrowanie papierów wartościowych będących w publicznym obrocie, rozliczanie i gwarantowanie transakcji, prowadzenie kont depozytowych.
KIEROWANIE - proces planowania, organizowania, przewodzenia i kontrolowania działalności członków organizacji oraz wykorzystania wszystkich innych jej zasobów dla osiągnięcia ustalonych celów.
KIEROWNIK FUNKCJONALNY - odpowiada za jeden rodzaj działalności firmy, np. produkcję, marketing, sprzedaż czy finanse.
KIEROWNIK NAJWYŻSZEGO SZCZEBLA - odpowiadają za całość zarządzania organizacją, ustalają politykę i współdziałają z otoczeniem (np. dyrektor naczelny, pierwszy zastępca).
KIEROWNIK OGÓLNY - nadzoruje złożoną jednostkę, jak przedsiębiorstwo, filia czy samodzielny wydział.
KIEROWNIK PIERWSZEJ LINII - nadzorują jedynie wykonawców (np. brygadzista).
KOLORYSTYKA (COLOUR PALETTE) - przyjęty i konsekwentnie stosowany, charakterystyczny dla firmy lub produktu zestaw kolorów.
KOMISJA PAPIERÓW WARTOŚCIOWYCH I GIEŁD (KPWIG) - organ administracji państwowej; komisja koncesjonująca działalność na rynku papierów wartościowych, inspirująca i podejmująca działania zapewniające sprawne funkcjonowanie rynku papierów wartościowych oraz ochronę inwestorów
KOMPOZYCJA (COMPOSITION) - relacje między elementami symboliki; hierarchia ważności poszczególnych elementów składających się na symbolikę.
KOMPUTEROWA FORMA KSIĘGOWOŚCI - sposób rejestracji zdarzeń gospodarczych (operacji gospodarczych), przy zastosowaniu komputerowego programu użytkowego, który jest opracowany na podstawie zakładowego planu kont. Dane wprowadzane do pamięci komputera są gromadzone i przetwarzane, a następnie, w miarę potrzeb mogą być udostępnione w postaci zapisu na monitorze lub wydruku.
KOMUNIKACJA (CORPORATE COMMUNICATION) - system kanałów porozumiewania się, wykorzystywany przez organizację do kontaktowania się z otoczeniem poprzez symbolikę i narzędzia prezentacji.
KOMUNIKAT - informacja nadana w celu osiągnięcia pożądanych efektów u odbiorcy.
KOMUNIKOWANIE SIĘ - obieg informacji wew. organizacji oraz wymiana informacji z otoczeniem; sztuka komunikowania się polega z jednej strony na przekazywaniu właściwym adresatom we właściwym czasie komunikatów, które zostaną zrozumiane zgodnie z intencją nadawcy i wywołają zamirzony przez niego skutek; z drugiej - zdolności do właściwego odbioru komunikatów nadawanych przez innych.
KONCEPCJA FIRMY - sformułowanie dla bliższej i dalszej przyszłości alternatywnych odpowiedzi na pytania: co chcemy osiągnąć i kim będziemy dla naszych klientów.
KONCEPCYJNE UMIEJĘTNOŚCI KIEROWNIKA (ROBERT KATZ ) - zdolność koordynacji i integrowania wszystkich interesów i działalności organizacji. Potrzebne do skutecznego działania naczelnego kierownictwa.
KONCERN - duża organizacja gospodarcza grupująca przedsiębsiębiorstwa zbliżone profilem; struktura dywizjonalna.
KONGLOMERAT - koncern, grupujący przedstawicielstwa o różnym profilu; konsorcjum - powiązania kapitałowe.
KONKRETYZACJA - zbliżenie teoretycznej formuły do rzeczywistości.
KONKURENCJA DOSKONAŁA - teoretyczny obraz pełnej konkurencji, wynikającej z przyjęcia mniej lub bardziej realistycznych założeń.
KONKURENCJA MONOPOLISTYCZNA - sytuacja, kiedy na rynku występuje niewiele przedsiębiorstw, które podzieliły między siebie rynek określonych produktów.
KONKURENCJA NIEDOSKONAŁA - teoretyczny obraz rynku, kiedy nie są spełnione niektóre warunki konkurencji doskonałej.
KONKURENCJA RYNKOWA - ścieranie się sił uczestników rynku, dążących do osiągnięcia swoich celów.
KONSOLIDACJA PEŁNA - rachunkowa metoda sporządzania skonsolidowanych sprawozdań finansowych jednostki dominującej i jednostek zależnych.
KONSOLIDACJA PRZEDSIĘBIORSTW - szczególna odmiana fuzji, która występuje wówczas gdy łączące się przedsiębiorstwa tracą osobowość prawną, a zamiast nich powstaje nowy podmiot; do konsolidacji przedsiębiorstw dochodzi zwykle gdy ich siła ekonomiczna jest względnie wyrównana.
KONSUMENT - suwerenny podmiot gospodarczy, podejmujący decyzje dotyczące konsumpcji na podstawie własnych preferencji oraz istniejących ograniczeń obiektywnych (poziomu dochodów własnych i cen rynkowych nabywanych dóbr i usług).
KONTRAKT FUTURES - rodzaj kontraktu terminowego, którego warunki są standaryzowane co umożliwia handlowanie nimi na giełdach.
KONTRAKT TERMINOWY - jest to umowa między dwoma stronami.
KONTRAKT TERMINOWY (FUTURES) - umowa pomiędzy dwoma stronami, z których jedna zobowiązuje się do kupna, a druga do sprzedaży, w ściśle określonym przyszłym terminie (dniu wygaśnięcia) i po ściśle określonej w momencie zawarcia transakcji cenie, określonej ilości wystandaryzowanego instrumentu bazowego lub dokonania równoważnego rozliczenia pieniężnego.
KONTROLA - sprawdzenie zgodności rzeczywiście realizowanych działań i ich wyników z przyjetymi założeniami.
KONTROLNA FUNKCJA BUDŻETU PAŃSTWA - realizowana jest poprzez bieżącą obserwację tempa wysokości oraz tytułów wpływów i wydatków budżetowych a następnie porównywanie z założonymi w budżecie.
KONTROLOWANIE - zapewnianie takich warunków, by organizacja zmierzała do swych celów.
KONWERSJA AKCJI - zamiana akcji na okaziciela na akcje imienne lub odwrotnie, na wniosek akcjonariusza jeżeli prawo lub statut spółki dopuszcza taką możliwość.
KONWERSJA ZADŁUŻENIA - zamiana jednej formy zadłużenia na inną.
KORZYŚCI MARKI (MARK\'S BENEFITS) - zespół trwałych unikalnych wartości jakie klienci mają nadzieję otrzymać dokonując wyboru danej marki, mimo wyższej ceny.
KORZYŚCI SKALI - efekty polegające na obniżeniu jednostkowych kosztów wytworzenia w wyniku wzrostu rozmiarów działalności i w ten sposób zmniejszeniu jednostkowych kosztów stałych.
KORZYŚCI SKALI PRODUKCJI - obniżenie kosztu jednostkowego, wywołane zwiększeniem rozmiarów produkcji, powodujące efektywniejsze wykorzystanie istniejących możliwości produkcyjnych.
KOSZT ALTERNATYWNY - koszt zaniechanych możliwości, korzyści wynikających z najlepszego niezastosowanego zasobu.
KOSZT ALTERNATYWNY (KOSZT UTRACONYCH KORZYŚCI) - utrata wartości, jaką można było uzyskać w wyniku zastosowania zasobów do produkcji innych dóbr i usług.
KOSZT CAŁKOWITY (KC) - ogólny nakład niezbędny do wytworzenia określonej wielkości produkcji, powodujące efektywniejsze wykorzystanie istniejących możliwości produkcyjnych.
KOSZT KRAŃCOWY (MARGINALNY) (KK) - zmiana kosztu całkowitego, wywołana wytworzeniem kolejnej jednostki produktu lub usługi.
KOSZT PRZECIĘTNY (JEDNOSTKOWY) (KP) - iloraz całkowitego kosztu przez liczbę wyprodukowanych jednostek produktów.
KOSZT STAŁY (KS) - nakład niezależny od wielkości produkcji w danym czasie, np. amortyzacja urządzeń.
KOSZT ZMIENNY (KZ) - nakład zmieniający się wraz z wielkością produkcji, np. nakłady na surowce, płace.
KOSZTY AGENCJI - koszty wynikające z konfliktu interesów pomiędzy akcjonariuszami (udziałowcami) i pożyczkodawcami a kierownictwem firmy.
KRAJOWY DEPOZYT PAPIERÓW WARTOŚCIOWYCH SA (KDPW S.A.) - spółka powołana przez Skarb Państwa i Giełdę Papierów Wartościowych w Warszawie S.A.
KREDYT BANKOWY - przekazanie przedsiębiorstwom lub gospodarstwom domowym pewnej kwoty pieniędzy pod warunkiem zwrotu sumy, powiększonej o wynagrodzenie kredytodawcy.
KREDYT BUDOWLANO-HIPOTECZNY - rozłożony na długi czas kredyt na budowę domu lub mieszkania, który po pewnym czasie może zostać zamieniony w kredyt hipoteczny.
KREDYT BUDOWLANY - rodzaj kredytu przeznaczony na finansowanie inwestycji mieszkaniowej.
KREDYT DYSKONTOWY - kredyt, którego zabezpieczeniem są weksle.
KREDYT HIPOTECZNY - to rodzaj kredytu na budowę, remont, wykup lokalu itp. zabezpieczonego hipoteką.
KREDYT INWESTYCYJNY - kredyt przeznaczony na wydatki związane z rzeczowymi środkami majątku trwałego (na budowę zakładów, powiększenie zdolności produkcyjnej itp.).
KREDYT LOMBARDOWY - kredyt przyznawany na dowolny cel, pobierany pod zastaw przedmiotów wartościowych.
KREDYT OBROTOWY - kredyt służący finansowaniu bieżących potrzeb związanych z zaopatrzeniem, produkcją, sprzedażą oraz z procesem rozliczeń pieniężnych.
KREDYT POMOCNICZY - służy do finansowania budowy nieruchomości do czasu, kiedy budujący nie stanie się prawowitym jej właścicielem, czyli do czasu przepisania nieruchomości na niego przez dewelopera lub spółdzielnię mieszkaniową.
KREDYT PREFERENCYJNY - kredyt specjalny udzielany przez bank zgodnie z projektami odpowiednich linii kredytowych.
KREDYT REDYSKONTOWY - polega on na odkupieniu przez bank centralny weksli (które zostały przez nie uprzednio zdyskontowane) od banków komercyjnych.
KREDYT REWOLWINGOWY - kredyt wielokrotnie zaciągany i spłacany w trakcie trwania umowy kredytowej.
KRÓTKA POZYCJA PASYWÓW - występuje przy wcześniejszym zapadaniu pasywów niż aktywów.
KRÓTKA POZYCJA WALUTOWA - nadwyżka pasywów zagranicznych nad aktywami zagranicznymi.
KRYTERIUM PODMIOTOWE ZJAWISK FINANSOWYCH - oparte jest na kryterium rodzajowego zróżnicowania jednostek dokonujących operacji pieniężnych.
KRYTERIUM PRZEDMIOTOWE ZJAWISK FINANSOWYCH - Pozwala ono wyodrębnić różne rodzaje zjawisk pieniężnych (przepływów, strumieni pieniężnych) niezależnie od tego jakie podmioty biorą w nich czynny udział.
KRYZYS GOSPODARCZY - oznacza załamanie gospodarcze, objawia się nadprodukcją, spadają ceny a w ślad za nimi stopa zysku, ogranicza się więc produkcję, spadek produkcji do póki nie zostaną sprzedane lub zlikwidowane nadmierne zapasy towarowe a poziom bieżącej produkcji nie dostosuje się do aktualnego poziomu popytu.
KRZYWA ENGLA - graficzny obraz zmian wielkości popytu na dobro X związane ze zmianami dochodów konsumenta.
KRZYWA OBOJĘTNOŚCI KONSUMENTA - graficzny obraz wszystkich kombinacji konsumpcji dóbr, które są dla konsumenta obojętne.
KS - kurs szacunkowy
KSIĘGA AKCYJNA - prowadzona przez spółkę księga akcji imiennych lub świadectw tymczasowych.
KSZTAŁCENIE I ROZWÓJ - elementy systemu personalnego mające na celu uzupełnienie wiedzy niezbędnej do prawidłowego wykonywania przez pracownika zadań na aktualnym stanowisku oraz rozwój dodatkowej wiedzy, umiejętności i kompetemcji pod kątem awansu, przesunięcia lub zmiany organizacyjnej.
KSZTAŁTOWANIE POTENCJAŁU SPOŁECZNEGO ORGANIZACJI - wybór kierunków i sposobów świadomego tworzenia ilościowych i jakościowych charakterystyk grupy społecznej złożonej z osób zatrudnionych w organizacji i współpracujących z nią.
KULTURA ORGANIZACJI - utrwalony tradycją kodeks wartości, wzorców zachowań, symboli, postaw i orientacji.
KULTURA ORGANIZACYJNA (CORPORATE BEHAVIOUR) - system wartości obowiązujący w danej firmie obejmujący normy komunikowania, działania i zachowania organizacji.
KURS JEDNOLITY - cena wyliczana na podstawie zgromadzonych zleceń, po której zawierane są wszystkie transakcje na dany papier wartościowy na danej sesji.
KURS NIETRANSAKCYJNY - kurs danego papieru wartościowego równy dolnemu lub górnemu ograniczeniu, ustalony w sytuacji gdy istnieje co najmniej pięciokrotna przewaga papierów wartościowych w zleceniach jednej strony rynku nad drugą.
KURS ODNIESIENIA - kurs papieru na ostatniej sesji
KURS OSTATNI - ostatnie notowanie waloru w systemie notowań ciągłych.
KURS OTWARCIA - pierwsze notowanie w systemie notowań ciągłych.
KURS OTWARCIA (W SYSTEMIE NOTOWAŃ CIĄGŁYCH) - kurs ustalony na podstawie zleceń przyjętych przed otwarciem sesji giełdowej przy odpowiednim zastosowaniu zasad obowiązujących w systemie kursu jednolitego.
KURS SZACUNKOWY - ustalona przez specjalistę cena waloru przy zleceniach nie pokrywających się.
KURS ZAMKNIĘCIA - kurs ostatniej transakcji danym instrumentem finansowym na sesji.
KWIT DEPOZYTOWY - papier wartościowy dokumentujący prawo własności akcji spółki zagranicznej.
KWOTA KOMPENSACYJNA - kwota należna leasingodawcy, jeżeli umowa leasingu wygaśnie przed terminem.
KWOTOWANIE - podawanie przez uczestników rynku cen, przy których są skłonni zawierać transakcje (wysokości kursów kupna i sprzedaży walut, oprocentowania pożyczek i lokat).
L
LASSEZ FAIRE - nazwa programu gospodarczego opartego na zasadach pełnej gospodarczej wolności jednostki, prywatnej własności i nieingerencji państwa w warunki gospodarcze.
LBO (Leveraged Buyout) - zob. nabycie ze wspomaganiem finansowym
LEADS AND LAGS - przyspieszenie lub opóźnienie rozliczeń międzynarodowych spowodowane oczekiwanymi przez strony kontraktu zmianami notowań kursów walutowych (eksporter opóźnia płatności, oczekując dewaluacji; importer płatności te przyspiesza).
LEAN MANAGEMENT - koncepcja tzw. odchudzającego zarządzania wywodząca się z praktyki zarządzania w japońskim przemyśle samochodowym.
LEASING - rodzaj umowy, na podstawie której jedna strona (leasingodawca) przekazuje leasingobiorcy prawo do użytkowania określonego dobra materialnego na pewien uzgodniony z góry okres w zamian za ustalone ratalne opłaty (raty leasingowe)
LEASING BEZPOŚREDNI - sytuacja, w której leasingodawca realizuje transakcję bezpośrednio z leasingobiorcą.
LEASING CZYSTY - rodzaj leasingu, w którym koszty obsługi, konserwacji, remontów, ubezpieczenia itp. przedmiotu leasingu obciążają leasingobiorcę.
LEASING DEWIZOWY - leasing, w którym jednostką rozrachunkową są waluty zagraniczne.
LEASING FINANSOWY - leasing, w ramach którego przedsiębiorstwo, którego własnością są urządzenia, jest traktowanie jako instytucja finansująca.
LEASING LEWAROWY - leasing, w którym uczestniczą trzy podmioty gospodarcze, bo obok leasingodawcy i leasingobiorcy występuje jeszcze pożyczkodawca, który może finansować do 80% leasingu.
LEASING LOMBARDOWY - leasing korzystny dla firm rozpoczynających działalność.
LEASING NIERUCHOMOŚCI - leasing, którego przedmiotem jest nieruchomość.
LEASING NORWESKI - bardzo wysoka wpłata wstępna, jednorazowo wliczana w koszty uzyskania przychodów. Rata leasingowa jest tu niska.
LEASING OBROTOWY - leasing, który przewiduje wymianę przedmiotu leasingu na nowy.
LEASING OBSŁUGIWANY - leasing, w umowie którego jest zaznaczone, że po określonym terminie wypowiedzenia transakcja może być przerwana w każdym terminie.
LEASING OKREŚLONY - leasing, w którym nie przewidujemy wymiany przedmiotu leasingu na nowy.
LEASING OPERACYJNY - leasing charakteryzujący się szczególną cechą, jaką jest czas jego trwania.
LEASING PEŁNY - rodzaj leasingu, w którym koszty obsługi, konserwacji, remontów, ubezpieczenia itp. przedmiotu leasingu obciążają leasingodawcę.
LEASING POŚREDNI - sytuacja, w której w transakcji między leasingodawcą a leasingobiorcą pośredniczy wyspecjalizowana firma leasingowa.
LEASING PRACOWNICZY - przekazanie na czas oznaczony przedsiębiorstwa lub zorganizowanych części jego mienia do odpłatnego korzystania spółce, do której przystąpiła większość pracowników likwidowanego przedsiębiorstwa, której wspólnikami są wyłącznie osoby fizyczne, i która zgromadziła kapitał akcyjny lub zakładowy w wysokości nie niższej niż 20% łącznej wartości funduszu założycielskiego i funduszu przedsiębiorstwa podlegającego likwidacji.
LEASING TENDENCYJNY - leasing, przy którym firma leasingowa odkupuje od przyszłego leasingobiorcy prawo do użytkowania przedmiotu leasingu i pobierania z tego tytułu korzyści.
LEASING Z PODSTAWOWYM TERMINEM - umowa leasingowa nie przewiduje zmiany terminu wygaśnięcia kontraktu.
LEASING ZŁOTÓWKOWY - leasing, w którym wartość przedmiotu leasingu jest wyrażona w złotówkach, to samo dotyczy wszystkich rozliczeń związanych z tym leasingiem.
LEASING ZORGANIZOWANYCH ZESPOŁÓW PRODUKCYJNYCH - leasing wydziałów produkcyjnych wraz z maszynami i urządzeniami.
LEASING ZWROTNY - posiadacz okraślonego sprzętu sprzedaje go firmie leasingowej, a następnie ten sam sprzęt trafia do niego z powrotem na podstawie umowy leasingowej.
LEASINGOBIORCA - strona umowy, na podstawie której nabywa praw do użytkowania dobra.
LEASINGODAWCA - strona umowy; właściciel dobra.
LĘK ANTYCYPACYJNY - wyprzedzająca reakcja na niepewność przyszłych zdarzeń.
LIBERALIZACJA WYMIANY HANDLOWEJ - zespół środków mających na celu ułatwienie wymiany handlowej poprzez obniżenie stawek celnych lub zniesienie systemu kontyngentów.
LIBERALIZM - doktryna ekonomiczna utrzymująca, że najlepszy jest taki system gospodarczy, który ogranicza rolę państwa do minimalnej i gwarantuje swobodę podejmowania różnorodnych inicjatyw indywidualnych przez podmioty gospodarcze.
LIBOR (LONDON INTERBANK OFFERED RATE) - stopa oprocentowania na rynku międzybankowym pożyczek dolarowych.
LIFO (Last In First Out) - metoda księgowania zapasów - ostatnie weszło.
LimAkt (LIMIT AKTYWACJI) - zlecenie z limitem lub bez limitu ceny. Pojawia się w arkuszu zleceń dopiero w momencie przekroczenia przez kurs rynkowy określonego w zleceniu poziomu.
LIMIT NALEŻNOŚCI - maksymalna kwota należności domu maklerskiego od inwestora, z tytułu zawieranych przez niego transakcji z niepełnym pokryciem i z odroczonym terminem płatności.
LINIA KREDYTOWA - maksymalna wysokość środków oddawanych przez bank do dyspozycji klienta.
LIST ZASTAWNY - instrument rynku kapitałowego, papier wartościowy imienny lub na okaziciela, emitowany przez bank hipoteczny.
LOGICZNE NARASTANIE - wybór przez kierownictwo sposobu tworzenia strategii dostosowanego do danej sytuacji, by narastająco prowadzić organizację do jej celów.
LOGOTYP (LOGOTYPE) - wyraz, skrót lub wyrażenie wielowyrazowe przedstawione w postaci zapisu typograficznego występujące samodzielnie lub łącznie ze znakiem graficznym tworzące symbol firmowy.
LOGOZNAK (LOGOMARK) - rodzaj logotypu, w którym jedna z liter lub ich zespół wystepuje w formie znaku graficznego; jedna z form symbolu firmowego.
M
MACIERZ ALTERNATYWNYCH DRÓG WZROSTU - macierz produkt-rynek zaprojektowana przez H. Igora Ansoffa.
MACIERZ ATRAKCYJNOŚCI RYNKOWEJ - macież opracowana przez agencję McKinsey\'a.
MACIERZ BCG - matryca wzrostu rynku i udziałów w rynku opracowana przez Bostońską Grupę Konsultingową.
MACIERZ STRATEGICZNA - siatka umożliwiająca ocenę pozycji różnych dziedzin działalności przedsiębiorstwa według dwóch zmiennych np. udziału w rynku i wzrostu sprzedaży.
MAILING - forma marketingu bezpośredniego.
MAKIAWELIZM - koncepcja polityczna zalecająca stosowanie zasady "cel uświęca środki", propagująca pragmatyzm i instrumentalizm w dążeniu do osiągnięcia zamierzonych celów politycznych.
MAKLER (BROKER) - 1. osoba posiadająca zezwolenie KPWiG na zawieranie transakcji na GPW i CETO, oraz udzielanie informacji na temat sytuacji na rynku, przekazywanie rekomendacji itp. 2. osoba pośrednicząca między kupującymi a sprzedającymi papiery wartościowe, pobierająca za pośrednictwo prowizję.
MAKLER SPECJALISTA - odpowiedzialny jest za prawidłowe ustalanie kursu danego papieru, dokonywanie interwencji w celu podtrzymania płynności obrotów oraz alokacji i redukcji zleceń podczas sesji giełdowej, a także wystawiania kart umów.
MAKLER UPRAWNIONY - dealer "autoryzowany"; bank lub inna instytucja finansowa upoważniona przez agencję rządową lub bank centralny do zawierania transakcji dewizowych.
MAKROEKONOMIA - jest gałęzią ekonomi próbującą wyjaśnić jak i dlaczego z upływem czasu gospodarka rozwija się, podlega różnym wahaniom i zmianom. Ogólny trend gospodarki jest wynikiem wolno działających firm mianowicie rosnącej liczby ludności i lepszych technologii.
MAKROMARKETING - działalność dotycząca społecznego procesu przepływu dóbr i usług od producentów do konsumentów prowadzącego do zaspokojenia efektywnego globalnego popytu.
MAKROOTOCZNIE - szerokie otoczenie przedsiębiorstwa. Można do niego zaliczyć takie elementy firmy jak: demograficzne, ekonomiczne, technologiczne, polityczno-prawne, społeczno-kulturowe, rynki konsumentów, rynki wytwórców.
MAŁY PODATNIK - to podatnik podatku od towarów i usług
MARGINALNA STOPA SUBSTYTUCJI - ilość dobra Y, jaką należy poświęcić w celu zwiększenia konsumpcji dobra X o jednostkę, w sytuacji, kiedy, konsument pozostaje na tej samej krzywej obojętności, czyli nie zmienia się poziom jego zadowolenia z konsumpcji.
MARKA (BRAND) - zespół wartości firmy bądź produktu oparty na zespole zindywidualizowanych, unikalnych korzyści poznawanych przez otoczenie w procesie komunikacji oraz poprzez doświadczenie.
MARKET MAKER - uczestnik obrotów zapewniający rynkowi płynność dzięki swej gotowości do dokonywania transakcji przy oferowanych przez siebie kursach lub stopach procentowych - podmiot organizujący rynek.
MARKETING - kompleksowa działalność na drodze: producent - konsument.
MBO (Management Buyout) - wykup menedżerski; nabycie firmy przez grupę inwestorów, w której uczestniczą członkowie kierownictwa firmy.
MC/S - iloraz wartości rynkowej spółki i przychodów ze sprzedaży za ostatnie cztery kwartały.
MECHANIZM RÓWNOWAGI RYNKOWEJ - siły wyznaczające cenę i poziom równowagi.
MEDIANA - wartość środkowa w zbiorze danych liczb, gdy liczby te są uporządkowane zgodnie z ich ważnością.
METAFAKTORING - zawarcie umowy jednego faktora z drugim.
METODA DEDUKCJI - rozumowanie polegające na wyprowadzaniu z pewnych zdań (przesłanek) wynikającego z nich logicznie następstwa.
METODA INDUKCJI - analiza zjawisk gospodarczych, polegająca na wyprowadzaniu wniosków ogólnych z przesłanek (zdań) będących ich poszczególnymi przypadkami.
METODA PRAW WŁASNOŚCI - metoda sporządzania skonsolidowanych sprawozdań finansowych jednostki dominującej i jednostek stowarzyszonych oraz tych jednostek zależnych, które ze względu na całkowicie odmienny rodzaj działalności od jednostki dominującej, mogłyby zniekształcić obraz całej grupy.
MIDWIG - indeks typu cenowego obejmujący akcje 40 średnich spółek rynku podstawowego (z wyłączeniem spółek z indeksu WIG20).
MIEJSCE EKSPLOATACJI - określone w umowie miejsce, w którym leasingobiorca zamierza użytkować przedmiot leasingu.
MIĘDZYBANKOWY RYNEK PIENIĘŻNY - rynek na którym banki pożyczają sobie wzajemnie środki tworzące ich płynne rezerwy.
MIKROEKONOMIA - dział ekonomii, który bada procesy podejmowania decyzji przez poszczególne podmioty gospodarcze (przedsiębiorstwa i gospodarstwa domowe).
MISJA ORGANIZACJI - szczególny powód jej istnienia, który wyróżnia się spośród innych.
MNOŻNIK PIENIĘŻNY - występująca w danej gospodarce zależność pomiędzy ilością płynnych rezerw w systemie bankowym a wielkością podaży pieniądza.
MODEL EKONOMICZNY - świadome uproszczenie rzeczywistości gospodarczej, dzięki któremu można wyodrębnić podstawowe elementy problemu i myśleć o nich w uporządkowany sposób; służy do stworzenia syntetycznego obrazu zjawisk gospodarczych.
MODEL FREDA FIEDLERA - założeniem modelu jest to, że kierownikom trudno zmienić swe style kierowania, a próby dostosowania stylu kierownika do danej sytuacji są bezużyteczne.
MODEL KAPITAŁU LUDZKIEGO - podejście do zarządznia potenjałem społecznym, opierające się na założeniu, ze człowiek uczy się i zmienia całe życie.
MODEL SITA W ZARZĄDZANIU - potencjałem społecznym - podejście, zgodnie z którym organizacja jest przede wszystkim selekcjonerem zasobów ludzkich: dociera do najlepszych spośród możliwych kandydatów na pracowników i stopniowo odsiewa gorszych.
MODEL ŚCIEŻKI DO CELU MARTINA EVANSA ROBERTA HOUSE\'A - zakłada, że motywacja danej osoby zależy od oczekiwania nagrody jej atrakcyjności.
MONOPOL PEŁNY (ABSOLUTNY) - całkowita kontrola danego rynku przez jedno przedsiębiorstwo, wykluczająca wszelką konkurencję.
MONOPSON - monopol po stronie popytu.
N
NABYCIE WROGIE - nabycie jednostki lub jej znaczącej części dokonane przy sprzeciwie kierownictwa tej jednostki.
NABYCIE ZE WSPOMAGANIEM FINANSOWYM - polega na nabyciu przedsiębiorstwa (najczęściej w ramach wykupu menedżerskiego.
NABYWCA - jest tym, do kogo przedsiębiorstwo kieruje swe produkty i usługi i ostatecznym weryfikatorem ich wartości i przydatności decydując tym o egzystencji, powodzeniu i rozwoju przedsiębiorstw.
NACJONALIZM WALUTOWY - sytuacja, w której bank centralny wprowadza ograniczenia na przyjmowanie oraz udzielanie pożyczek we własnej walucie, jeśli są zaciągane lub przyjmowane przez podmioty mające swą siedzibę poza granicami danego kraju.
NADAWCA KOMUNIKATU - organizacja bądź firma, która poprzez prezentację samej siebie, swoich produktów i zdarzeń z nią związanych emituje informację do otoczenia.
NADMIERNA PŁYNNOŚĆ - sytuacja, w której banki utrzymują rezerwy pieniężne w postaci gotówki lub instrumentów finansowych o charakterze gotówki w stopniu o wiele większym niż normalny.
NADWYŻKA BILANSU PŁATNICZEGO - różnica między wielkością popytu i podaży waluty w sytuacji, gdy jej cena jest niższa niż cena równowagi.
NADWYŻKA BUDŻETOWA - nadwyżka wpływów budżetowych nad wydatkami.
NADWYŻKA HANDLOWA - dodatnia różnica między eksportem a importem. Wzrost eksportu zwiększa nadwyżkę handlową a wzrost krańcowej skłonności do importu zmniejsza ją.
NADWYŻKA HANDLOWA - dodatnia różnica między eksportem a importem. Wzrost eksportu zwiększa nadwyżkę handlową a wzrost krańcowej skłonności do importu zmniejsza ją.
NADWYŻKA KONSUMENTA - różnica między najwyższą ceną, jaką konsument byłby skłonny zapłacić za dokładnie określoną ilość dobra a tą ceną, jaką musi rzeczywiście zapłacić.
NADWYŻKA KUPNA (NK) - komunikat oznaczający stopień niezrealizowania zleceń kupna z limitem ceny równym ustalonemu kursowi.
NADWYŻKA PRODUCENTA - różnica między sumą, którą producent lub sprzedający jest skłonny przyjąć za daną ilość produktu a sumą, którą otrzymuje na rynku.
NADWYŻKA RYNKOWA - sytuacja, gdy rozmiary podaży przewyższają wielkość popytu, a cena jest wyższa od ceny równowagi rynkowej.
NADWYŻKA SPRZEDAŻY (NS) - komunikat oznaczający stopień niezrealizowania zleceń sprzedaży z limitem ceny równym ustalonemu kursowi.
NADZIEJA NA SUKCES - podstawowy czynnik rozwijania motywacji osiągnięć.
NAKAZOWY SYSTEM GOSPODARCZY - gospodarka nakazowo - rozdzielcza; większość decyzji dotyczących produkcji i konsumpcji są podejmowane przez państwo.
NALEŻNOŚCI KRÓTKOTERMINOWE - należności, których okres spłaty na dzień bilansowy jest nie dłuższy niż rok.
NALEŻNOŚCI ZAGROŻONE - należności banku, zakwalifikowane do należności o pogorszonej jakości na podstawie odnośnych przepisów.
NARODOWY FUNDUSZ INWESTYCYJNY (NFI) - spółka powołana w ramach Programu Powszechnej Prywatyzacji, posiadająca akcje prywatyzowanych przedsiębiorstw wniesione do programu przez Skarb Państwa; istnieje 14 Narodowych Funduszy Inwestycyjnych.
NASDAQ (NATIONAL ASSOCIATION OF SECURITY DEALERS ACTIVE QUOTATIONS) - amerykański elektroniczny rynek papierów wartościowych - rynek notowań spółek IT - nowej ekonomii.
NAZWA FIRMY LUB PRODUKTU (CORPORATE OR PRODUCT NAME) - wyrazy, słowa, cyfry lub ich dowolne kombinacje służące do identyfikacji firmy lub produktu.
NCF - (Nonoperating Cash Flows) - pozaoperacyjne przepływy gotówkowe.
NFI - Narodowy Fundusz Inwestycyjny spółka powołana w ramach Programu Powszechnej Prywatyzacji.
NIEDOBÓR NA RYNKU - sytuacja rynkowa, gdy rozmiary popytu są wyższe od wielkości podaży, a cena jest niższa od ceny równowagi.
NIF (INDEKS NARODOWYCH FUNDUSZY INWESTYCYJNYCH) - indeks typu cenowego obejmujący akcje NFI otrzymane z wymiany jednego powszechnego świadectwa udziałowego NFI, liczony od 12.06. 1997
NIK - Numer Identyfikacyjny Klienta nadawany przez KDPW inwestorom dokonującym transakcji na rynku praw pochodnych posiadającym rachunek zabezpieczający.
NISZA RYNKOWA - wyodrębniona na rynku grupa odbiorców lub wyodrębniona geograficznie część rynku.
NOPLAT (Net Operating Profit Less Adjusted Taxes) - zysk operacyjny netto minus skorygowane podatki.
NORMY I WARTOŚCI - uświadamiane i nieuświadamiane kryteria, które pozwalają odróżnić stany pożądane od niepożądanych, w tym dobro od zła.
NORMY PRAWNE MATERIALNE (W ZAKRESIE PODATKÓW) - tworzą obowiązki i uprawnienia podatkowe osób prawnych i fizycznych
NORMY PRAWNE USTROJOWE - określają organizację, kompetencje oraz formy prawne ich realizacji poprzez organy wyspecjalizowanej administracji państwowej: Ministerstwo Finansów, urzędy i izby skarbowe.
NORMY PROCESOWE - określają reguły postępowania w procesie stosowania norm materialnych.
NOTOWANIA CIĄGŁE - system notowań, umożliwiający zmiany wysokości kursów w czasie sesji.
NOTOWANIA W SYSTEMIE JEDNOLITEGO KURSU DNIA - system notowań, w którym tylko jeden raz dziennie ustala się kurs papierów wartościowych.
NPM (Net Profit Margin) - stopa zysku netto; iloraz zysku netto i przychodów ogółem (przychody ze sprzedaży, pozostałe przychody operacyjne i przychody finansowe).
NPV (Net Present Value) - wartość bieżąca netto.
NWC (Net Working Capital) - kapitał obrotowy netto lub kapitał pracujący; różnica pomiędzy majątkiem obrotowym a sumą zobowiązań krótkoterminowych i funduszy specjalnych, rezerw oraz rozliczeń międzyokresowych biernych i przychodów przyszłych okresów.
NWZA - Nadzwyczajne Walne Zgromadzenie Akcjonariuszy.
NYSE (NEW YORK STOCK EXCHANGE) - Giełda Papierów Wartościowych w Nowy Jorku.
O
OBCIĄŻENIE PRACĄ - układ sił zewnętrznych i wewnętrznych czynnie oddziałujący na człowieka w sytuacji pracy powodujący rozchodowanie jego energii psychofizycznej i zmęczenie.
OBIETNICE REKLAMOWE - twierdzenia, obietnice korzyści i inne zachęty, zawarte w przekazach reklamy, które mają skłaniać konsumentów do nabywania i użytkowania reklamowanych produktów.
OBLIGACJE - papier wartościowy o dłuższym terminie płatności, który ma przynosić procent i zwrócić w przyszłości wpłaconą sumę.
OBLIGACJE HIPOTECZNE - emitowane pod zastaw hipoteczny.
OBLIGACJE NA OKAZICIELA - ich właścicielem jest ten, kto je posiada.
OBLIGACJE PRZEDSIĘBIORSTW - świadectwa stwierdzające, że przedsiębiorstwo pożyczyło od osoby fizycznej lub instytucji pewną sumę pieniędzy, którą przyrzeka zwrócić na określonych warunkach.
OBLIGACJE SKARBOWE - weksel wystawiony przez państwo (Skarb Państwa) odnoszący się do zaciągniętego przez nie krótkoterminowego kredytu.
OBLIGACJE WIECZYSTE - nie mające żadnego terminu zapadałości, której nie można wykupić.
OBLIGACJE ZAMIENNE - dają jej posiadaczowi prawo do zamiany na akcje firmy emitującej, bądź akcje rodzimego przedsiębiorstwa emitenta, zazwyczaj w ściśle określonym terminie.
OBLIGATORYJNA JEDNOSTKA OBROTU - ustalana przez Zarząd CeTO dla każdego papieru wartościowego liczba papierów, którą inwestor zobowiązany jest kupić lub sprzedać.
OBRAZ NABYWCÓW - - są bardziej racjonalni niż emocjonalni, - poszukują produktów i usług, które ze względu na jakość, właściwości użytkowe i ceny dobrze zaspokajają odczuwane potrzeby, - są coraz lepiej wyedukowani rynkowo dla oceny właściwych produktów i rzetelnej promocji, - poszukują informacji ułatwiających podejmowanie decyzji zakupu i potwierdzających ich trafność, - wymagają edukacji w sprawach racjonalnego odżywiana się, korzyści jakie zapewnia postęp nauki i techniki dla ułatwień życia codziennego oraz wykonywania profesjonalnych czynności zawodowych, - podatni są na argumenty oszczędzania i racjonalizacji domowego budżetu, - skłonni są do działań zapewniających ochronę i realizację wyznawanych wartości, - dokonują zakupów tam, gdzie są dostrzegani, dobrze obsługiwani i mogą pozyskiwać korzystne produkty i usługi.
OBRÓT DODATKOWY - część sesji w systemie kursu jednolitego kursu dnia dopuszczająca składanie zleceń po ustalonym kursie.
OBRÓT PIERWOTNY - pierwszy obrót papierów wartościowych związany z emisją nowej serii przez emitenta, lub subemitenta usługowego.
OBRÓT POZAGIEŁDOWY - rynek walorów, nie notowanych na giełdzie.
OBRÓT WTÓRNY - sprzedaż przez podmioty inne niż emitent lub subemitent usługowy papierów wartościowych.
ODBIORCA - podmiot zobowiązany do zapłaty wierzytelności z tytułu umowy dostawy, sprzedaży lub umowy o świadczenie usług.
ODCHYLENIE STANDARDOWE - statystyczna miara rozproszenia wyników wokół wartości oczekiwanej, określająca ryzyko osiągnięcia tej wartości.
OFERTA - 1. oświadczenie drugiej stronie woli zawarcia umowy, z jednoczesnym określeniem w tym oświadczeniu jej istotnych postanowień 2. pierwsza część obrotu dodatkowego , w czasie której przyjmowane są zlecenia
OFERTA KUPNA - oznaczenie kursu nietransakcyjnego spowodowanego nadmierną przewagą popytu.
OFERTA SPRZEDAŻY (OS) - oznaczenie kursu nietransakcyjnego spowodowanego nadmierną przewagą podaży.
OFERUJĄCY - dom maklerski pełniący rolę obowiązkowego pośrednika w obrocie publicznym.
OFFICE-BANKING - home-banking dla firm (od office, czyli biura).
OGRANICZENIA WYROBU KONSUMENTA - ograniczenia obiektywne, związane z istnieniem rzadkości zasobów.
OGRANICZONOŚĆ ZASOBU - dynamiczna teoria zasobów mówi o tym, że zasobów w gospodarce nie brakuje, brakuje naszych zdolności do ich wykorzystania.
OKRES DŁUGI - następują zmiany w technologiach produkcji, wynikające z postępu technicznego.
OKRES KRÓTKI - okres, w którym nie zmienia się technologia produkcji.
OKRES LEASINGU - okres, na jaki została zawarta umowa leasingu.
OKRES ODSETKOWY - okres, w którym naliczane są odsetki.
OLIGOPOL - forma monopolu częściowego, kiedy rynek opanowany jest przez kilka wielkich, konkurujących ze sobą przedsiębiorstw.
OPCJA - instrument na podstawie której wystawca opcji zobowiązuje się do kupna (w przypadku opcji kupna) lub do sprzedaży (w przypadku opcji sprzedaży), w określonym terminie, (dniu wygaśnięcia) i po określonej w momencie zawarcia transakcji cenie, określonej ilości instrumentu bazowego lub dokonania równoważnego rozliczenia pieniężnego.
OPCJA KUPNA (CALL OPTION) - opcja uprawniająca do kupna określonej ilości papierów wartościowych lub waluty, po ustalonej cenie i w określonym terminie.
OPCJA SPRZEDAŻY (PUT OPTION) - opcja uprawniająca do sprzedaży określonej liczby papierów wartościowych lub waluty po określonej cenie i w ustalonym czasie.
OPCJA WYKUPU - dodatkowy, oprócz umowy, zapis ustalający warunki wykupienia przedmiotu leasingu przez leasingobiorcę po wygaśnięciu okresu umowy.
OPERACJE BEZWARUNKOWE - sprzedaż (zakup) papierów wartościowych przez bank centralny na rynku wtórnym, lub emisja papierów wartościowych banku centralnego.
OPERACJE OTWARTEGO RYNKU - kupno i sprzedaż papierów wartościowych emitowanych przez NBP i Skarb Państwa zawierane pomiędzy bankami komercyjnymi a bankiem centralnym w celu regulacji ilości pieniądza w obiegu, lub wywołania zmiany ilości płynnych rezerw w systemie bankowym lub wysokości krótkoterminowej stopy procentowej.
OPM (Operating Profit Margin) - stopa zysku operacyjnego; iloraz zysku operacyjnego i przychodów ze sprzedaży.
OPPS - zysk operacyjny przypadający na jedną akcję.
OPROCENTOWANIE KREDYTU - składa się na nie zmienna stopa bazowa, często ustalana przez banki na podstawie wskaźnika WIBOR lub LIBOR oraz stała marża danego banku.
OPROCENTOWANIE STAŁE - sposób naliczania odsetek według stałej, ustalonej w umowie stopy procentowej.
OPROCENTOWANIE ZMIENNE - sposób naliczania odsetek, w którym ich poziom jest dostosowany do zachodzących na rynku zmian.
OPTYMALIZACJA DECYZJI - poszukiwanie wariantu decyzji, które maksymalizuje lub minimalizuje określoną funkcję celu na podstawie wybranego kryterium.
ORGANIZACJA FORMALNA - system koordynacji działań jednostek i grup, które różnią się od siebie preferencjami, dostępną im informacją, interesami, posiadaną wiedzą oraz kwalifikacjami.
ORGANIZACJA UCZĄCA SIĘ (ZDOLNA DO UCZENIA SIĘ) - organizacja adaptująca się do zmiennych warunków oraz zapewniająca stałe doskonalenie się uczestników, czyli nabywanie przez nich nowych umiejętności, możliwości, wzorców działania; istotnym elementem uczenia się jest uzyskiwanie informacji na temat popełnianych przez siebie błędów i wskazówek, w jaki sposób należy te błędy skorygować.
ORGANIZACJA W SENSIE CZYNNOŚCIOWYM - czynność organizowania, czyli świadomego i celowego porządkowania zbioru działań, zasobów i instrumentów działania.
ORGANIZACJA W SENSIE INSTYTUCJONALNYM - system społeczno-techniczny utworzony sztucznie dla realizowania określonych misji, wartości i celów; posiada wewnętrzną strukturę.
ORGANIZACJA W SENSIE RZECZOWYM - zbiór elementów uporządkowanych w według jakiejś zasady i powiązanych wjedną całość, w tym znaczeniu jest to synonim systemu.
ORGANIZACYJNE PLANY KARIER - plany precyzujące organizacyjne kariery w kontekście przyszłych potrzeb firmy, ustalające potencjalnych kandydatów do awansu.
ORGANIZOWANIE - kierownicy koordynują ludzkie i materialne zasoby organizacji.
OSŁONA (TARCZA) PODATKOWA - efekt zmniejszenia obciążeń podatkowych jednostki w wyniku poniesionych pewnych kosztów uznawanych w przepisach podatkowych za koszt uzyskania przychodów.
OTOCZENIE (ENVIRONMENT) - wszyscy ci do których docierają wszelkie formy komunikacji firmy.
OTOCZENIE BLISKIE - wszystkie podmioty, które bezpośrednio wpływają na działanie firmy (np. dostawcy, odbiorcy, konkurenci).
OTOCZENIE BURZLIWE - o dużej dynamice zmian dokonujących się gwałtownie i w sposób trudny do przewidzenia.
OTOCZENIE ORGANIZACJI - przyrodnicze, materialne, prawne, instytucjonalne , społeczne składniki rzeczywistości w której funkcjonuje dana org. które wywierają na nią wpływ lub ulegają jej wpływowi.
OTOCZENIE SPOŁECZNO KULTUROWE - zespół norm i wartości, wzorców zachowań i symboli przestrzegane przez członków i otoczenie organizacji.
OTOCZENIE STABILNE - z którym nie zachodzą z pktu widzenia danej org. zmiany lub zachodzą w sposób ewolucyjny i dający się przewidzieć.
OTP - odroczony termin płatności - forma rozliczeń za papiery wartościowe.
OTWARTA POZYCJA PŁYNNOŚCI - niedopasowanie bilansowe zapadalności odpowiednich składników aktywów i pasywów.
OTWARTA POZYCJA WALUTOWA - nierównowaga bilansowa aktywów i pasywów w walutach obcych.
OŻYWIENIE GOSPODARCZE - jest wyjściem z depresji i charakteryzuje się wzrostem produkcji która osiąga po pewnym czasie poziom z przed kryzysu.
P
P/BV - iloraz wartości rynkowej spółki i jej wartości księgowej.
P/CE - iloraz wartości rynkowej spółki i sumy: zysku netto i amortyzacji za ostatnie cztery kwartały,
P/E (Price/Earnings) - cena/zysk; iloraz rynkowej wartości spółki przez sumę jej zysków netto za ostatnie cztery kwartały.
P/EBIT - iloraz rynkowej wartości spółki i EBIT za ostatnie cztery kwartały.
PAMIĘĆ - funkcja psychiki wyrażająca się właściwością zachowawczą, polegającą na gromadzeniu, przechowywaniu i przypominaniu ubiegłego doświadczenia oraz informacji i wykorzystywaniu ich w określonych sytuacjach.
PANEL - grupa o stałym przekroju reprezentacji dobrana metodą respondencyjną, na której prowadzone są badania marketingowe.
PANIKA FINANSOWA - samospełniająca się prognoza polegająca na dochodzeniu przez ludzi do wniosku, że bank nie będzie zdolny do wypłacenia pieniędzy posiadaczom wkładów.
PAŃSTWO W GOSPODARCE RYNKOWEJ - Dążeniem państwa i przedmiotem jego polityki gospodarczej jest zapewnianie stałego wzrostu konsumpcji i podnoszenie poziomu życia społeczeństwa przez: - maksymalizowanie produkcji dzięki racjonalności pozyskiwania i efektywności wykorzystywania ograniczonych zasobów, - wspomaganie przedsiębiorczości i stwarzanie warunków dla swobodnego jej działania w ramach stabilnych norm i przepisów prawa, - stymulowanie konkurencji oraz zwalczanie monopoli i monopolistycznych zachowań uczestników rynku, - dbałość o wartość i wymienialność pieniądza, - zapewnianie podstawowego, średniego i wyższego wykształcenia, - stymulowanie możliwie pełnego zatrudnienia ludzi zdolnych i chętnych do pracy oraz ochrona praw pracowników w ramach ustawodawstwa pracy, - ochrona praw i interesów konsumentów przed nieuczciwymi działaniami przedsiębiorstw przemysłowych, handlowych i usługowych. Jeśli państwo prowadzi bezpośrednio działalność gospodarczą lub też wpływa na procesy jej regulacji, to: 1. będą wytwarzane i sprzedawane produkty nie przez tych, którzy potrafią je najefektywniej i najlepiej wytwarzać i sprzedawać, 2. wytwarzane będą nie te dobra, które wybraliby nabywcy, gdyby mieli swobodny wybór, 3. nie będzie tworzona nadwyżka korzyści nad kosztami powstająca z efektywnej produkcji, handlu i usług zapewniających satysfakcję nabywcom. Wynika to z: - niższej efektywności przedsiębiorstw państwowych, - nietrafności bezpośredniej ingerencji w relacje miedzy popytem, podażą i ceną równowagi dokonywanej za pomocą polityki finansowej, monetarnej oraz realokacji zasobów w sferze produkcji, handlu i usług, - słabości aparatu administracyjnego, jego nawyków demonstrowania władzy przy braku kompetencji gospodarczych, - skłonności polityków do utrzymywania i rozszerzania zakresu wpływów dzięki decyzjom zapewniającym krótkotrwałe korzyści dla swego elektoratu kosztem negatywnych długookresowych następstw dla procesów i zjawisk ogólnogospodarczych oraz dla przedsiębiorstw i konsumentów. Poważnym następstwem zastępowania mechanizmu rynku przez państwową regulację staje się zakłócanie równowagi konsumenta, to jest zachwianie stabilności zwyczajów i możliwości nabywczych posiadanych przez konsumentów, przy których maksymalizują swą satysfakcję.
PAPIERY WARTOŚCIOWE - wszelkie dokumenty stwierdzające określone prawa majątkowe przysługujące ich właścicielom.
PAPIERY WARTOŚCIOWE DOPUSZCZONE DO PUBLICZNEGO OBROTU - emitowane przez Skarb Państwa lub Narodowy Bank Polski papiery wartościowe oraz posiadające zgodę KPWiG na wprowadzenie do publicznego obrotu.
PARADOKS - twierdzenie sprzeczne z przyjętym powszechnie mniemaniem.
PARADOKS GIFFENA - nietypowa reakcja wzrostu ceny na wzrost popytu. Reakcja normalna to spadek popytu przy wzroście ceny lub wzrost popytu przy spadku ceny.
PARADOKS OSZCZĘDNOSCI - powszechna skłonność do zwiększania oszczędności przy każdym poziomie dochodu, w ostatecznym rachunku wywołująca obniżkę sumy zarobków i nie zwiększająca ogólnego poziomu oszczędności w porównaniu z sytuacją wyjściową.
PARADOKS VEBLENA (paradoks snoba) - wzrost zakupów niektórych dóbr w miarę wzrostu ceny.
PARADOKS WARTOŚCI - wiele dóbr mających podstawowe znaczenie dla życia ma niską wartość "rynkową" (np. woda), natomiast liczne dobra luksusowe (np. brylanty) mające małą wartość "użytkową" są drogie. Inaczej: cena odzwierciedla nie całkowitą użyteczność dobra, lecz jego użyteczność krańcową.
PARKIET - wyodrębnione w siedzibie giełdy miejsce, gdzie zawierane są transakcje.
PASYWA - suma wszystkich zobowiązań przedsiębiorstwa wobec udziałowców (akcjonariuszy) oraz wierzycieli.
PASYWNA POLITYKA BUDŻETOWA - istotna rolę w niej odgrywają automatyczne stabilizatory kultury.
PCR - zlecenie po cenie rynkowej nie będące podstawą ustalenia kursu.
PDR - notowane w Polsce papiery wartościowe dokumentujące prawo własności akcji zagranicznej.
PIENIĄDZ - ekwiwalent wyrażający wartość towarów i usług.
PIENIĄDZ REZERWOWY - baza monetarna.
PIN (Personal Identification Number) - numer identyfikacji osobistej - zabezpieczenie w transakcjach, dokonywanych kartami płatniczymi.
PKC - zlecenie po każdej cenie.
PLANOWANIE - kierownicy z góry obmyślają cele i działanie oparte na metodzie, a nie przeczuciu.
PLANOWANIE KARIER - proces łączenia indywidualnych planów karier pracowników z planami organizacyjnymi.
PLANOWANIE PERSONELU - proces mający na celu identyfikacje przyszłych organuzacyjnych potrzeb (wymogów stawianych wobec systemu personalnego) oraz przygotowywanie programów przejścia od stanu istniejącego od pożądanego.
PLANOWANIE STRATEGICZNE - sformalizowany proces długofalowego planowania stosowanego do określenia i realizacji celów organizacji.
PLANY JEDNORAZOWE - określające szczególne działania, które prawdopodobnie nie będą powtarzane w tej samej postaci w przyszłości.
PLANY OPERACYJNE - określają sposoby wcielenia w życie planów strategicznych.
PLANY STRATEGICZNE - prowadzą do osiągnięcia ogólnych celów organizacji - do spełnienia misji, stanowiącej szczególny powód istnienia organizacji.
PLANY TRWALE OBOWIĄZUJĄCE - dotyczą działań, które powtarzają się i można nimi pokierować za pomocą jednej decyzji lub ich zbioru.
PŁACA - podstawowy składnik systemu wynagrodzeń, wydatki pieniężne i rzeczowe ponoszone przez organizację na opłacenie pracy wykonywanej przez jej uczestników; do najczęściej występujących składników płac należą: płaca zasadnicza, premia, dodatek służbowy oraz dodatek funkcyjny.
PŁACA BRUTTO - składa się z płacy podstawowej, premii oraz ewentualnego wynagrodzenia za godziny nadliczbowe.
PŁACA MINIMALNA - płaca o ustalonej ustawowo wysokości, gwarantująca podstawową konsumpcję pracownika i jego rodziny, której zadaniem jest zapewnienie reprodukcji siły roboczej.
PŁACA NETTO - jest sumą środków pieniężnych po uwzględnieniu potrąceń, np. podatku dochodowego.
PŁACA NOMINALNA - kwota pieniężna otrzymywana, jako wynagrodzenie za pracę, którą pracownik otrzymuje w ciągu tygodnia lub miesiąca na podstawie umowy o pracę.
PŁACA REALNA - suma dóbr i usług, które można kupić za dane wynagrodzenie pieniężne (płacę nominalną) przy danym poziomie cen.
PŁACA ROBOCZA - dochód wyrażony w pieniądzu, uzyskiwany z tytułu wykonywanej pracy, będący podstawowym źródłem dochodu osobistego.
PŁYNNE REZERWY BANKÓW - środki płatnicze w systemie bankowym. (gotówka w skarbcach banków komercyjnych i ich środki wpłacone na rachunki bieżące w banku centralnym).
PŁYNNOŚĆ RYNKU - sytuacja, w której dzięki występowaniu dużej liczby kupujących i sprzedających (pożyczających środki i lokujących je) zawieranie transakcji jest łatwe i tanie.
PODAŻ PIENIĄDZA - całkowity zasób pieniądza znajdujący się w gospodarce, mierzony specjalnymi wskażnikami zróżnicowanymi dla poszczególnych krajów.
PODAŻ PIENIĄDZA (M1) - środki płatnicze poza systemem bankowym. (gotówka w obiegu i wkłady na rachunkach bieżących osób fizycznych i podmiotów gospodarczych.
PODAŻ PIENIĄDZA GOTÓWKOWEGO - gotówka w skarbcach banków i poza systemem bankowym (w obiegu).
PODAŻ PRACY - liczba godzin pracy oferowana na rynku pracy, zależna od decyzji ekonomicznych konsumenta, który dzieli swój zasób czasu na czas pracy i czas wolny.
PODAŻ RYNKOWA - ilość dóbr i usług oferowanych do sprzedaży przy danej cenie i w danym czasie.
PODAŻ ZIEMII - stała ilość ziemi określona przez warunki naturalne.
PODMIOT DOMINUJĄCY - rozumie się przez to podmiot w sytuacji, gdy: posiada większość głosów w organach innego podmiotu (zależnego), także na podstawie porozumień z innymi uprawnionymi lub jest uprawniony do powoływania lub odwoływania większości członków organów zarządzających innego podmiotu (zależnego) lub, więcej niż połowa członków zarządu drugiego podmiotu (zależnego) jest jednocześnie członkami zarządu lub osobami pełniącymi funkcje kierownicze pierwszego podmiotu, bądź innego podmiotu pozostającego z tym pierwszym w stosunku zależności; premia za kontrolę.
PODSTAWOWE CZYNNIKI PRODUKCJI - ziemia, kapitał, praca (zdolności fizyczne i umysłowe człowieka, które może on dać).
PODSYSTEM ORGANIZACJI - dająca się wyodrębnić według jakiegoś kryterium część lub grupa elementów wchodzących w skład organizacji (systemu).
PODZIAŁ AKCJI (WYMIANA) - wymiana wszystkich akcji danej spółki na proporcjonalnie większą liczbę akcji o niższej wartości nominalnej lub odwrotnie
POLITYCZNE CYKLE KONIUNKTURALNE - cykle wyborcze i prezydenckie; powstają gdy rząd wpływa na aktywność gospodarczą i wywołuje dodatkowe wahania.
POLITYKA BUDŻETOWA - oznacza decyzje rządu dotyczące wydatków i podatków.
POLITYKA FINANSOWA - to celowa i świadoma działalność ludzi oraz instytucji polegająca na wyznaczaniu i realizacji celów za pomocą środków pieniężnych. Jest zawsze częścią składową polityki państwowej.
POPYT NA PIENIĄDZ - ilość pieniądza, którą podmoioty gospodarcze pragną posiadać w danym momencie.
POPYT NA PRACĘ - zapotrzebowanie na pracę, określane przez poziom płacy realnej w porównaniu z wielkością zatrudnienia (przy wyższym poziomie płac pracodawcy zatrudniają mniej pracowników, przy niższym - więcej).
POPYT NA ZIEMIĘ - Zapotrzebowanie na ziemię, uwarunkowane popytem na produkty z niej uzyskiwane.
POPYT RYNKOWY - zapotrzebowanie na dobra i usługi, zgłaszane przez nabywców przy danej cenie i w danym czasie
PORĘCZENIE - jedna z form zabezpieczenia kredytu. Na mocy zawartej umowy, poręczyciel zobowiązuje się wykonać względem wierzyciela zobowiązanie w sytuacji, gdy nie uczyni tego dłużnik.
PORTFEL INWESTORA - zestaw różnych instrumentów finansowych, mających zmniejszyć ryzyko poprzez ich zróżnicowanie.
POŚREDNICY RYNKU KAPITAŁOWEGO - osoby lub instytucje zajmujące się przetwarzaniem czasowo wolnych środków pieniężnych w celu zaspokojenia potrzeb inwestorów rzeczowych.
POŚREDNIK KREDYTOWY - firma, udzielająca kredytu (na ogół ludności) bezpośrednio w punkcie handlowo-usługowym.
POZIOMY STRATEGII (ARTHUR THOMPSON) - Strategia na poziomie przedsiębiorstwa - kształtowana przez naczelne kierownictwo, dotyczy działań podejmowanych przez organizację jako całość.
POZYCJA DŁUGA - nabycie kontraktu terminowego.
POZYCJA KRÓTKA - sprzedaż kontraktu terminowego.
POZYCJA PRZECIWSTAWNA - dla pozycji krótkiej jest to pozycja długa dotycząca kontraktów tej samej serii; dla pozycji długiej jest pozycja krótka dotycząca kontraktów tej samej serii.
POŻYCZKA - przeniesienie przez pożyczkodawcę na rzecz pożyczkobiorcy określonej ilości przedmiotów lub środków pieniężnych - w tym znaczeniu najczęściej utożsamiana z kredytem.
PRACA (SIŁA ROBOCZA) - sposób, w jaki ludzka energia fizyczna lub umysłowa może być celowo i świadomie wydatkowana.
PRAWA DO AKCJI (PDA) - instrument finansowy umożliwiający nabywcom akcji nowej emisji, ich odsprzedanie zanim zostaną wprowadzone do obrotu giełdowego.
PRAWA EKONOMICZNE - podstawowe, ustalone zależności między cechami zjawisk ekonomicznych.
PRAWA KORPORACYJNE - prawa akcjonariuszy w związku z posiadaniem akcji spółki, prawo do uczestniczenia i zabierania głosu w walnym zgromadzeniu, bierne i czynne prawo wyborcze do organów spółki.
PRAWA POCHODNE - instrumenty, których cena zależy bezpośrednio lub pośrednio od ceny lub wartości instrumentu bazowego.
PRAWO DO DYWIDENDY - przysługujące właścicielowi akcji prawo do udziału w podziale rocznego zysku spółki.
PRAWO ENGLA - prawidłowość, w myśl której w miarę wzrostu dochodów konsumenta udział (procentowy) wydatków na żywność maleje w ogólnych wydatkach konsumenta.
PRAWO FINANSOWE - zespół wszystkich norm prawnych regulujących stosunki finansowe.
PRAWO MALEJĄCEJ UŻYTECZNOŚCI KRAŃCOWEJ ( I PRAWO GOSSENA) - zjawisko, zgodnie z którym w miarę wzrostu spożycia jednego dobra jego użyteczność krańcowa zmniejsza się.
PRAWO POBORU - przysługujące akcjonariuszom prawo pierwszeństwa do objęcia nowych akcji, które może być przedmiotem obrotu giełdowego.
PRAWO PODAŻY - prosta (dodatnia) zależność między wysokością ceny a wielkością podaży, jeśli inne warunki nie ulegają zmianie.
PRAWO POPYTU - odwrotna ( ujemna) zależność między wysokością ceny a wielkością popytu, jeśli inne warunki nie ulegają zmianie.
PRIMA WEKSEL - pierwszy egzemplarz weksla.
PRIVATE-BANKING - specjalna oferta dla osób o wysokich dochodach. Klient jest traktowany indywidualnie, obsługa jego operacji zajmuje się przydzielony doradca z banku.
PROCENT - płatność za odłożoną konsumpcję, wyrażona w formie odsetek od pożyczonej kwoty pieniężnej, która na konkurencyjnym rynku funduszów (kapitałów) pożyczkowychodzwierciedla produkcyjność kapitału.
PROCES DECYZYJNY - proces przechodzenia od problemu do jego rozwiązania lub do zbioru możliwych wariantów działania do wyboru jednego z nich.
PRODUKCJA - oddziaływanie człowieka na przyrodę w celu uzyskania dobra gospodarczego.
PRODUKCYJNOŚĆ - miara efektywności, z jaką dobra i usługi są wytwarzane.
PRODUKCYJNOŚĆ KRAŃCOWA - zmiana efektywności spowodowana nieproporcjonalnym przyrostem produkcji w następstwie angażowania kolejnej jednostki zmiennego czynnika produkcji (np. pracy).
PRODUKT KRAŃCOWY - zmiana rozmiarów produktu całkowitego wynikająca z użycia dodatkowej (kolejnej) jednostki zmiennego czynnika produkcji.
PRODUKT PRZECIĘTNY - stosunek produktu całkowitego do wielkości określonego czynnika służącego do jego wytworzenia, np. pracy.
PROMESA KREDYTOWA - przyrzeczenie udzielenia kredytu na ustalonych warunkach po spełnieniu przez kredytobiorcę wymagań formalnych.
PROSPEKT EMISYJNY - dokument zawierający szczegółowe informacje o sytuacji prawnej i finansowej emitenta oraz o papierach wartościowych, związany z ich wprowadzeniem do publicznego obrotu
PROSTY WEKSEL - zob. weksel własny.
PROTEST WEKSLA - jest to stwierdzenie nie zaakceptowania weksla, bądź nieuregulowania sumy wekslowej w określonym terminie.
PROTESTAT - osoba, przeciwko której dokonano protestu.
PROTESTUJĄCY - osoba, która składa weksel do protestu.
PRÓG RENTOWNOŚCI - oznacza taką wielkość sprzedaży (wartościowo lub ilościowo) aby całkowity przychód pieniężny pokrył w całości koszty (zmienne i stałe).
PRZEBITKOWA FORMA KSIĘGOWOŚCI - polega na jednoczesnym zapisywaniu operacji gospodarczej w dzienniku i na koncie.
PRZED OTWARCIEM - - faza sesji w systemie kursu jednolitego i notowaniach ciągłych - przyjmowanie i gromadzenie zleceń w arkuszu oraz publikacja teoretycznego kursu otwarcia, brak transakcji.
PRZEDŁUŻKA - karteczka załączona do weksla, na której można dokonać napisu o jego indosowaniu.
PRZEDSIĘBIORCA - - osoba o kreatywnych właściwościach, odkrywająca i wprowadzająca nowe kombinacje czynników produkcji, zapewniające potencjalny zysk.
PRZEDSIĘBIORSTWO KOMUNALNE - przedsiębiorstwo będące społeczną własnością samorządu lokalnego.
PRZEDSIĘBIORSTWO PAŃSTWOWE - należy prawnie do skarbu państwa.
PRZEJĘCIE DŁUGU - umowa, np. między bankiem a osobą trzecią, za zgodą kredytobiorcy, w której następuje przejęcie przez tę osobę długu kredytobiorcy.
PRZEPŁYWY PIENIĘŻNE - wpływy i wydatki gotówki oraz jej ekwiwalentów.
PRZEWODZENIE - powodowanie, by członkowie organizacji postępowali w sposób, który przyczyni się do osiągnięcia ustalonych celów.
PRZYCHODY I WYDATKI MATERIALNE I OSOBOWE - nazywane również przychodami, przepływami ekwiwalentnymi lub rynkowymi.
PRZYCHODY I WYDATKI REDYSTRYBUCYJNE - inaczej transfery lub płatności transferowe Występują wtedy, gdy ruchowi pieniądza nie towarzyszy ruch wartości materialnej. Nie podlegają regułom rynkowym, lecz są regulowane przez prawo finansowe.
PRZYCHÓD - pieniężne i rzeczowe wpływy podmiotu gospodarczego/gospodarstwa domowego w określonym czasie.
PRZYWÓDZTWO KIEROWNICZE - proces kierowania i wpływania na związaną z zadaniami działalność członków grupy.
PUBLIC RELATIONS - działania zmierzające do wytworzenia pozytywnego obrazu firmy w opinii publicznej.
PUBLICZNY OBRÓT PAPIERAMI WARTOŚCIOWYMI - proponowanie nabycia lub nabywanie emitowanych w serii papierów wartościowych, przy wykorzystaniu środków masowego przekazu, albo w inny sposób, jeżeli propozycja skierowana jest do więcej niż 300 osób albo do nieoznaczonego adresata.
PW (PO WYMIANIE) - informacja podawana obok kursu giełdowego dla danego papieru wartościowego oznaczająca, że dokonany został podział akcji.
Q
QR (Quick Ratio) - wskaźnik podwyższonej płynności; iloraz majątku obrotowego pomniejszonego o zapasy i sumy: zobowiązań krótkoterminowych i funduszy specjalnych, rezerw, rozliczeń międzyokresowych biernych i przychodów przyszłych okresów.
R
RABAT - zniżka procentowa od ustalonej ceny towaru, głównie na rzecz nabywcy płacącego gotówką, kupującego dość dużą ilość towaru jednorazowo lub w określonym czasie.
RABAT (rebate) - zniżka od ustalonej ceny towaru na korzyść kupującego płacącego gotówką, nabywającego dużą część towaru w określonym czasie.
RACHUNEK BANKOWY - prowadzony jest przez banki dla rejestracji wkładów pieniężnych klientów udzielanych im kredytów i przeprowadzonych za jego pośrednictwem rozliczeń.
RACHUNEK EKONOMICZNY - zespół metod i środków umożliwiający podjęcie optymalnej decyzji dotyczącej alokacji oraz zastosowania posiadanych sił i środków w celu osiągnięcia najlepszych rezultatów zgodnie ze społeczną racjonalnością działań gospodarczych.
RACHUNEK KOSZTÓW - badanie oraz transformowanie według przyjętego modelu wyceny informacji o kosztach działalności danego podmiotu gospodarczego służących użytkownikom do podejmowania decyzji o dokonaniach i kontroli działań gospodarczych oraz wyceny zapasów i pomiaru zysku.
RACHUNEK LORO I NOSTRO - rachunek banku zagranicznego w banku krajowym zwie się loro (wł. "wasze dobro"), a rachunek banku krajowego u korespondenta zagranicznego zwie się nostro (wł. "nasze dobro").
RACHUNEK OSZCZĘDNOSCIOWO-ROZLICZENIOWY - konto osobiste; posiadaczami kont mogą być osoby fizyczne o pełnej zdolności do czynności prawnych.
RACHUNEK WYNIKÓW - sprawozdanie finansowe przedsiębiorstwa przedstawiające rezultaty działalności gospodarczej w danym okresie czasu.
RACHUNEK ZABEZPIECZAJĄCY - rachunek środków stanowiących wstępny depozyt zabezpieczający lub depozyt zabezpieczający zobowiązania Klienta z tytułu obrotu prawami pochodnymi.
RACHUNKI ZABLOKOWANE - rachunki, z których nie można dokonać płatności w sposób swobodny (np. zamrożone z powodów politycznych).
RACHUNKOWOŚĆ - system ewidencjonowania, przetwarzania i przekazywania informacji gospodarczej, ujmujący w mierniku pieniężnym zjawiska związane ze stanem majątkowym przedsiębiorstwa i mający na celu stworzenie podstaw dla procesów kontrolowania, analizowania i decydowania.
RACJONALIZACJA - dążenie do usprawniania wszystkich podsystemów organizacji i wszystkich rodzajów czynności w taki sposób, aby były uwzględniane wzajemne oddziaływania, kooperacja czynników i współpracy w celu osiągnięcia efektu synergii.
RACJONALIZACJA (rationalization) - usprawnienie; działania zmierzające do osiągnięcia w konkretnej dziedzinie określonego celu przy wykorzystaniu mniejszych środków, lepszego sposobu od poprzedniego.
RACJONALNOŚĆ PROCEDURALNA - dochodzenie do najlepszego rozwiązania, każde lepsze od poprzedniego jest racjonalne (wiele rozwiązań).
RACJONALNOŚĆ RZECZYWISTA - jest to wybór maksymalizujący wynik (korzyści) - jedno rozwiązanie.
RADA GIEŁDY - rada nadzorcza w spółce prowadzącej giełdę. Na GPW oprócz zadań określonych kodeksem handlowym.
RAPORT BIEŻĄCY - przekazywane publicznie informacje ekonomiczno-finansowe dotyczące emitenta papierów wartościowych.
RAPORTY BIEŻĄCE I OKRESOWE - informacje, które remitent papierów wartościowych dopuszczonych do obrotu publicznego ma obowiązek przekazywać do wiadomości publicznej.
RATY LEASINGOWE - opłaty ratalne ponoszone z tytułu leasingu przez leasingobiorcę
RATY MALEJĄCE - raty wysokie na początku i malejące w miarę zbliżania się do końca spłaty kredytu.
RATY PODWÓJNIE INDEKSOWANE - nie mozna dokładnie określić okresu spłacania kredytu.
RATY RÓWNE - comiesięczna rata na stałym poziomie.
RECESJA - okres spadku łącznej produkcji oraz innego rodzaju wahania wytrącające gospodarkę ze ścieżki wzrostu.
REDUKCJA KUPNA - komunikat w systemie jednolitego kursu dnia, informujący, w jakim stopniu zostały zredukowane wszystkie zlecenia kupna PKC oraz zlecenia kupna z limitem ceny równym lub wyższym od kursu jednolitego.
REDUKCJA SPRZEDAŻY - w systemie jednolitego kursu dnia wyraża w procentach w jakim stopniu zostały zredukowane wszystkie zlecenia sprzedaży PKC oraz zlecenia sprzedaży z limitem ceny równym lub niższym od kursu jednolitego.
REDYSTRYBUCYJNA FUNKCJA BUDŻETU PAŃSTWA - (rozdzielcza ) polega na regulowaniu dochodów podmiotów gospodarczych.
REGLAMENTACJA NEGATYWNA - opiera się na zasadzie domniemania kompetencji we wszystkich sprawach niezastrzeżonych do wyłącznej właściwości organów państwowych.
REGLAMENTACJA POZYTYWNA - polega na konstytucyjnym i ustawowym wyliczeniu kompetencji niepaństwowych podmiotów publicznych w zakresie gromadzenia dochodów i dokonywania wydatków.
REGREDIENT - osoba żądająca zapłaty sumy wekslowej w drodze regresu.
REGRES - żądanie części lub całości zapłaty.
REGRESJA LINIOWA - metoda najmniejszych kwadratów; statystyczna procedura służąca do matematycznego szacowania (estymacji) przeciętnej zależności pomiędzy zmienną zależną i zmienną niezależną (niezależnymi w regresji wielorakiej).
REJESTR HANDLOWY - służy do dokonywania wpisów przewidzianych prawem; prowadzi go sąd rejestrowy (rejonowy); rejestr handlowy wraz z dokumentami złożonymi do rejestru jest jawny.
REJESTROWA FORMA KSIĘGOWOŚCI - polega na wykorzystaniu rejestrów do zapisywania, a następnie na księgowaniu zestawionych danych w okresach np. miesięcznych.
REKRUTACJA - przyciąganie przez organizację wystarczająco duzej , z pkt-u widzenia celów selekcji, puli kandydatów; akcja rekrutacyjna powinna być przeprowadzona zgodnie z ustaleniami planu personelu.
RENTA EKONOMICZNA - płatność za użycie zasobu lub czynnika produkcji, która przekracza koszt alternatywny.
RENTA GRUNTOWA - cena płacona właścicielowi za wynajęcie (dzierżawę) ziemii, której wysokośc zależy od urodzajności gleby i odległości od rynków zbytu.
REPO A OPERACJE WARUNKOWE - sprzedaż bonów skarbowych z jednoczesnym ich odkupem w przyszłości.
REVERSE REPO A OPERACJE WARUNKOWE - zakup bonów skarbowych z jednoczesnym ich odsprzedaniem w przyszłości.
REZERWA KAPITAŁOWA Z KONSOLIDACJI - ujemna różnica pomiędzy wartością nabycia akcji (udziałów) a ich wartością księgową.
ROA (Return on Assets) - stopa zwrotu z aktywów; iloraz zysku netto i aktywów na koniec okresu obrotowego.
ROE (Return on Equity) - stopa zwrotu z kapitału własnego; iloraz zysku netto i kapitałów własnych na ko niec okresu obrotowego.
ROIC (Return On Invested Capital) - stopa zwrotu z zainwestowanego kapitału; iloraz NOPLAT i kapitału zainwestowanego w działalność operacyjną.
ROLA ORGANIZACJI - jej miejsce w społeczeństwie, ogólnie określona działalność, którą może wykonywać pośród innych organizacji.
ROLA PRZYWÓDZCY - rola społeczna polegająca na wytyczaniu celów, mobilizacji zespołu do ich osiągnięcia oraz tworzeniu zespołów organizacyjnych i materialnych warunków działania.
ROLOWANIE KREDYTU - spłata wcześniej zaciągniętego kredytu następnym.
ROZKŁAD NORMALNY - symetryczny rozkład prawdopodobieństwa wokół średniej wartości wybranej zmiennej, gdzie znany procent wszystkich możliwych wartości zmiennej leży w oddaleniu od średniej nie przekraczającym określonej wartości odchylenia standardowego.
ROZKWIT GOSPODARCZY - szczyt koniunkturalny, boom - jest to ostatnia faza cyklu, której wszystkie istotne wielkości gospodarcze tj. produkcja , zatrudnienie, płace, ceny, inwestycje, stopa zysku osiągają poziom wyższy od poziomu z przed kryzysu, a więc każdy następny kryzys zaczyna się na poziomie znacznie wyższym od poprzedniego.
ROZLICZENIE TRANSAKCJI - uregulowanie należności w papierach wartościowych i pieniądzach, wynikających z zawarcia transakcji.
ROZPROSZENIE AKCJI - 1.jeden z warunków dopuszczeniowych; wymagana regulaminem giełdy minimalna liczba akcjonariuszy posiadająca akcje danej spółki. Dla rynku podstawowego: 500, dla rynku równoległego: 300 2.minimalna ilość akcjonariuszy spółki przed dopuszczeniem do obrotu giełdowego
ROZWÓJ ORGANIZACJI - zachodzące w danej organizacji zmiany ilościowe i jakościowe (przekształcenia strukturalne, technologiczne i kulturowe, itd.) które sprzyjają przetrwaniu, stabilności i rozwojowi w przyszłości. nie każdy wzrost i zmiana jakościowa oznaczają rozwój.
RÓWNOWAGA KONSUMENTA - zaistniały stan, jeżeli konsument postępuje racjonalnie oraz jeżeli ceny dwóch lub więcej ilości nabywanych dóbr są takie same, a użyteczności krańcowe dóbr są sobie równe.
RÓWNOWAGA NA RYNKU PRACY - stan, w którym podaż na rynku pracy i popyt na pracę pozostają w równowadze.
RÓWNOWAGA PRZEDSIĘBIORSTWA - stan, w którym przedsiębiorca maksymalizuje zysk.
RUCH PIENIĄDZA - to gromadzenie, podział i wydatkowanie środków pieniężnych.
RYMESA - weksel posiadający co najmniej jeden indos.
RYNEK - zespół warunków, w których odbywa się akt kupna i sprzedaży, czyli wymiana dóbr i usług.
RYNEK (market) - wyznaczone w celach handlowych miejsce, w którym dokonywane są transakcje - kupna/sprzedaży towarów i usług; relacje wymienne między dostawcami i odbiorcami kształtujące popyt i podaż oraz wysokość cen.
RYNEK BANKOWY - obejmuje głównie długoterminowe lokaty i kredyty.
RYNEK FINANSOWY - miejsce zawierania transakcji, których przedmiotem są pieniądze i kapitał.
RYNEK KAPITAŁOWY - 1. Zespół instytucji i reguł umożliwiających pozyskiwanie długookresowego kapitału przez obrót, tj. kupno i sprzedaż, a więc przenoszenie praw z emitowanych papierów wartościowych 2. Część rynku finansowego, na którym przedmiotem obrotu jest kapitał o terminie zwrotu ponad rok. 3. Pozwala na tworzenie i przepływ długoterminowych kapitałów , wykorzystywany w działalności gospodarczej a także na pokrywanie deficytu budżetowego .
RYNEK NATYCHMIASTOWY - rynek transakcji z a datą waluty dzisiaj, jutro albo po 2 dniach roboczych (Spot) - od momentu zawarcia umowy.
RYNEK NIEZRÓWNOWAŻONY - sytuacja uniemożliwiająca ustalenie kursu giełdowego.
RYNEK NOTOWAŃ - segment rynku giełdowego wyróżniający się odrębnymi warunkami dopuszczeń. Na giełdzie warszawskiej istnieją rynki: podstawowy, równoległy oraz wolny.
RYNEK PAPIERÓW SKARBOWYCH (RPS) - Hurtowy rynek obligacji. Przeznaczony dla dużych inwestorów - minimalna wartość zlecenia wynosi pół miliona złotych.
RYNEK PAPIERÓW WARTOŚCIOWYCH - jest to zespół wszystkich osób dokonujących wzajemnych operacji związanych z przenoszeniem prawa własności papierów wartościowych na zasadach kupna-sprzedaży według uzgodnionych cen kształtujących się pod wpływem popytu i podaży przedmiotem obrotu są akcje obligacje.
RYNEK PIENIĘŻNY - 1. Część rynku finansowego, na którym przedmiotem obrotu jest pieniądz o nieprzekraczalnym terminie zwrotu do jednego roku. 2. Obejmuje transakcje związane z przemieszczaniem krótkoterminowych kapitałów bankowych w formie depozytów i kredytów bankowych jak również w postaci specjalistycznych instrumentów finansowych jak weksle , bony i certyfikaty pieniężne, czeki .
RYNEK PIERWOTNY - 1. Część rynku kapitałowego, na którym lokuje się nowe emisje papierów wartościowych, czyli dokonuje się pierwszej transakcji sprzedaży pierwszym inwestorom. 2. Występuje na nim publiczny obrót polegający na tym, że emitent proponuje inwestorom objęcie swoich papierów wartościowych i uzyskuje wpływy z publicznej emisji.
RYNEK PODSTAWOWY - segment rynku giełdowego, przeznaczony dla papierów wartościowych o najwyższej płynności, których emitenci charakteryzują się m.in. większym kapitałem i dłuższym okresem działalności.
RYNEK POZAGIEŁDOWY - jest to rynek walorów nie notowanych na giełdzie.
RYNEK PRYWATNY - nie ma sformułowanego charakteru i transakcje obejmują emisję walorów nie dopuszczonych do publicznego obroty, transakcje wtórne dokonywane między bankami, darowizny i wzajemne przekazywanie walorów np. w razie połączenia spółek .
RYNEK REGULOWANY - zorganizowany system obrotu papierami wartościowymi dopuszczonymi do publicznego obrotu, zapewniający równy dostęp do informacji rynkowej w tym samym czasie oraz zachowuje jednakowe warunki nabywania i zbywania papierów wartościowych.
RYNEK RÓWNOLEGŁY - segment rynku giełdowego, przeznaczony dla papierów wartościowych o niższej płynności, których emitenci charakteryzują się m.in. mniejszym kapitałem i krótszym okresem działalności.
RYNEK TERMINOWY - rynek transakcji z a datą waluty powyżej dwóch dni roboczych od momentu zawarcia umowy.
RYNEK WALUTOWY - umożliwia dokonywanie transakcji kupna i sprzedaży walut innych krajów , może być dokonywane w celach regulujących , w celach interwencyjnych.
RYNEK WOLNY - segment rynku giełdowego, na którym mogą być notowane spółki dopuszczone do obrotu publicznego, które nie spełniają warunków dopuszczenia do rynku podstawowego i równoległego.
RYNEK ZLECEŃ ROZBIEŻNYCH - rynek niezrównoważony, na którym najwyższy limit ceny w zleceniu kupna jest niższy od najniższego limitu ceny w zleceniu sprzedaży, lub na którym występują wyłącznie zlecenia kupna lub zlecenia sprzedaży. Za rynek zleceń rozbieżnych uważa się także brak zleceń.
RYNEK ZRÓWNOWAŻONY - sytuacja, w której wszystkie zlecenia zostały zrealizowane.
RYNKOWA PREMIA ZA RYZYKO - element modelu CAPM, definiowany jako różnica między stopą zwrotu z portfela rynkowego a stopą zwrotu walorów pozbawionych ryzyka.
RYZYKO - możliwość poniesienia nie zamierzonych strat lub nie uzyskania zamierzonych efektów.
RYZYKO KURSOWE - ryzyko poniesienia strat w wyniku zmiany kursu walutowego - możliwa jeżeli w bilansie występuje, a otwarta pozycja walutowa.
RYZYKO RYNKOWE - ryzyko dotyczące wszystkich przedsiębiorstw w związku z możliwością zmiany warunków gospodarowania, np. podaży pieniądza, stopy procentowej, kursów walutowych, podatków, cen. rzeczowe składniki majątku obrotowego.
RYZYKO STOPY PROCENTOWEJ - ryzyko poniesienia strat w wyniku zmiany stopy procentowej.
RZADKOŚĆ DÓBR - stan rozbieżności między zapotrzebowaniem ludzi na dobra a ograniczonymi zdolnościami wytworzenia tych dóbr.
S
SAATY\'EGO TECHNIKA - metoda matematyczna pozwalająca na określenie hierarchii ważności poszczególnych staekholders.
SALDO DEBETOWE - zadłużenie klienta w banku.
SALDO KOMPENSACYJNE - wysokość kredytu komercyjnego wyrażona jako procent udzielonej pożyczki, którą pożyczkobiorca jest zobowiązany utrzymać w postaci depozytu w danym banku.
SALDO KONTA - różnica między sumami przychodu i rozchodu, między ogólnymi sumami obrotów dwóch stron konta księgowego, debetu i kredytu.
SALDO KREDYTOWE - nadwyżka środków własnych klienta.
SAMODZIELNI UCZESTNICY GIEŁDY - przedstawiciele banków i innych instytucji finansowych, którzy dokonują transakcji głównie na rachunek macierzystej jednostki.
SAMOKONTROLA - obserwowanie, kontrolowanie własnej pracy lub postępowania.
SAMOREALIZACJA - dążenie jednostki do zrealizowania swych potencjalnych zdolności różnymi sposobami, jakie są dostępne.
SAMPLING (wybór próby) - sposób promowania określonych produktów przez oferowanie ich próbek za darmo lub po obniżonej cenie.
SANACJA - postępowanie mające na celu poprawienie sytuacji finansowej i dochodowej upadającego przedsiębiorstwa.
SATYSFAKCJA NABYWCY - subiektywne odczucie zadowolenia, odniesionych korzyści i spełnionych oczekiwań z nabycia, konsumpcji i użytkowania produktu bądź usługi, wynikające z zaspokojenia potrzeby lub rozwiązania występującego problemu.
SĄD GIEŁDOWY - stały sąd polubowny powołany do rozstrzygania sporów pomiędzy uczestnikami transakcji giełdowych oraz pomiędzy giełdą a jej akcjonariuszami.
SCANACHROME - monumentalna forma reklamy pokrywająca powierzchnię ścian domów, wykonana techniką natryskową na różnych rodzajach winylu.
SCENARIUSZ - założony lub możliwy przebieg wydarzeń w danej dziedzinie.
SEGMENT RYNKU - jednorodna pod względem preferencji i pootrzeb grupa odbiorców.
SEKUNDA WEKSEL - drugi egzemplarz weksla w przypadku wystawienia wtóropisu.
SELEKCJA - zbieranie iformacji o kandydatach na uczestników organizacji i wybór osoby (osób) najbardziej odpowiedniej na wakujące stanowisko pracy. selekcji dokonuje się wśród kandydatów zgłoszonych w procesie rekrutacji.
SERIA PAPIERÓW WARTOŚCIOWYCH - wyemitowane w jednym czasie przez jednego emitenta papiery wartościowe jednego.
SERWIS GIEŁDOWY - zestaw informacji giełdowych udostępniane przez giełdę dystrybutorom informacji w postaci przekazu elektronicznego.
SESJA GIEŁDOWA - określony przedział czasu, w którym mogą być zawierane transakcje na giełdzie.
SILNE STRONY ORGANIZACJI - kontrolowane przez nią całkowicie lub częściowo zasoby, które wyróżniają się w sposób pozytywny w otoczeniu i w gronie jej konkurentów.
SITECH - segment innowacyjnych technologii w skład którego wchodzą spółki nowej ekonomii.
SLOGAN FIRMOWY (CLAIM) - równoważnik zdania lub krótkie zdanie będące marketingowym wyrażeniem misji organizacji.
SŁABE STRONY ORGANIZACJI - te aspekty funkcjonowania firmy, które ograniczają sprawnośc i mogą blokować jej rozwój w przyszłości.
SOLA WEKSEL - zob. weksel własny.
SPECJALISTA - członek giełdy uprawniony do ustalania kursu, zobowiązany do utrzymania płynności obrotu danego waloru, wyznaczany przez emitenta za zgodą a Rady giełdy.
SPECYFIKACJA PRZEDMIOTU LEASINGU - dokument zawierający dokładny opis przedmiotu leasingu (rodzaj, typ, wartość początkowa, ilość, numer serii itp.)
SPLIT - podział akcji
SPOŁECZNE UMIEJĘTNOŚCI KIEROWNIKA (ROBERT KATZ ) - zdolność współpracowania z innymi ludźmi, rozumienie i motywowanie poszczególnych ludzi, jak i grup.
SPONSOR EMISJI - biuro maklerskie prowadzące rejestr zdeponowanych, na koncie emitenta akcje nabyte w publicznej ofercie przez inwestorów do momentu zdeponowania ich na rachunkach inwestycyjnych inwestorów.
SPOSOBY OPRACOWANIA STRATEGII (MINTZBERG) - 1. Sposób przedsiębiorczy - silny przywódca podejmuje odważne, ryzykowne decyzje kierując się często intuicją i doświadczeniem. 2. Sposób dostosowawczy - reagowanie na poszczególne sytuacje w miarę ich pojawiania się, reakcje defensywne na zachowania konkurentów, dramatyczne skoki w warunkach niepewności. 3. Sposób planowy - zachowania systematyczne i ustrukturyzowane, racjonalna ocena okazji i zagrożeń, silne dążenie do wytyczonego kierunku. Nie ma najlepszego sposobu wyboru strategii dla wszystkich organizacji i w każdej sytuacji.
SPOT - transakcje natychmiastowe
SPÓŁDZIELNIA - organizacja powstała z wkładów rzeczowych lub kapitałowych wnoszonych przez udziałowców, funkcjonująca na ich rzecz i ryzyko, a często przez nich prowadzona.
SPÓŁKA - przedsięwzięcie gospodarcze prowadzone przez dwie lub więcej osób i przez nie zarządzane.
SPÓŁKA - przedsięwzięcie gospodarcze prowadzone przez dwie lub więcej osób i przez nie zarządzane.
SPÓŁKA AKCYJNA - organizacja emitująca własne papiery wartościowe (akcje), sprzedająca je osobom fizycznym i prawnym i wypłacająca im z tego tytułu roczne dywidendy z zysku.
SPÓŁKA CYWILNA - (osobowa) organizacja będąca własnością kilku lub większej liczby osób fizycznych (wspólników), które zainwestowały kapitał (udziały) w jej utworzenie
SPÓŁKA GIEŁDOWA - spółka publiczna, której akcje chociaż jednej emisji są dopuszczone do obrotu giełdowego.
SPÓŁKA JOINT VENTURE - nowa samodzielna organizacja utworzona wspólnie przez dwa lub więcej przedsiębiorstw. one same nie wchodzą w jej skład, sa jej współwłaścicielami - wspólnikami i z tego tytułu pobierają dywidendy i wpływają na zarządzanie nią.
SPÓŁKA PUBLICZNA - spółka, której akcje chociaż jednej emisji zostały dopuszczone do obrotu publicznego przez KPWiG.
SPÓŁKA Z O.O. - forma spółki prawa handlowego, w której wspólnicy odpowiadają za zobowiązania organizacji tylko do wysokości zainwestowanego kapitału, ale nie odpowiadają swoim majątkiem osobistym.
SPREAD - 1.Wyrażona w punktach bazowych (100 p.b. = 1% różnica pomiędzy kursem akcji (wartością indeksu obliczonego przy pomocy tego kursu) w najlepszej ofercie sprzedaży i w najlepszej ofercie kupna na koniec notowań ciągłych; w przypadku gdy obliczenie wskaźnika na danej sesji jest niemożliwe lub występuje bardzo szeroka rozpiętość ofert, przyjmuje się wartość 1000 punktów bazowych 2. Rozpiętość pomiędzy wysokością kursów kupna i sprzedaży walut albo pomiędzy wysokością stóp oprocentowania pożyczek i lokat.
STABILIZACYJNA FUNKCJA BUDŻETU PAŃSTWA - wynika z interwencjonizmu państwa w gospodarkę , którego celem jest zapewnienie zrównoważonego wzrostu gospodarczego.
STAKEHOLDERS - przede wszystkim organizacjie i grupy społeczne w otoczeniu firmy, które są w jakiś sposób uzależnione od niej i (lub) które wpływają (lub mogą wpływać) na jej funkcjonowanie.
STOPA ALOKACJI - wskaźnik stopnia zrealizowania zleceń.
STOPA DYSKONTOWA - stopa oprocentowania, po której banki komercyjne przyjmują do podmiotów gospodarczych weksle do dyskonta.
STOPA DYWIDENDY - iloraz wypłaconej dywidendy w ostatnim roku i średniej wartości rynkowej spółki w badanym okresie (wyrażona w procentach).
STOPA PROCENTOWA - z definicji miernik przychodu, jaki przysługuje posiadaczowi kapitału z racji udostępnienia go innym.
STOPA REDUKCJI - wskaźnik stopnia redukcji zleceń
STOPA REPO - stopa oprocentowania otwartego rynku.
STOPA ZWROTU - przyrost wartości inwestycji uwzględniający dywidendy lub odsetki i prawa poboru, wyrażony w procentach.
STOPA ZWROTU DO WYKUPU - stopa zwrotu obejmuje wszystkie przyszłe wypłaty odsetek oraz wykup obligacji; obliczona na dzień ostatniej transakcji w systemie notowań ciągłych (YTM).
STOPA ZWROTU Z AKCJI - procentowa zmiana kursu akcji pomiędzy ostatnią sesją poprzedniego okresu i ostatnią sesją badanego okresu; dywidenda traktowana jest w taki sposób, jakby była zainwestowana w akcje na pierwszej sesji po ustaleniu praw do dywidendy.
STOPA ZWROTU Z INDEKSU - procentowa zmiana wartości indeksu giełdowego z notowań jednolitych pomiędzy ostatnią sesją poprzedniego okresu i ostatnią sesją badanego okresu.
STOPA ZWROTU Z OBLIGACJI - procentowa zmiana ceny rozliczeniowej obligacji pomiędzy ostatnią sesją poprzedniego okresu i ostatnią sesją badanego okresu; odsetki traktowane są w taki sposób, jakby byty zainwestowane w te same obligacje na pierwszej sesji po ustaleniu praw do odsetek.
STOPIEŃ REALIZACJI ZLECEŃ - stosunek liczby zawartych transakcji i złożonych zleceń.
STRATEGIA - ogólny program definiowania; realizacji celów organizacji i pełnienia jej misji oraz układ reakcji organizacji na otoczenie w czasie, ustalanie długofalowych celów (strategicznych) i sposobów ich realizacji.
STRATEGIA MARKETINGOWA - ogólne zamierzenie i zarazem dążenie przedsiębiorstwa w zakresie produkcji i sprzedaży wybranego produktu na wybranym rynku.
STRATEGIA ORGANIZACJI - przyjęta przez kierownictwo spójna koncepcja działania, której wdrożenie ma zapewnić osiągnięcie fundamentalnych celów długookresowych w ramach wybranej domeny działania.
STRATEGICZNE ZARZĄDZANIE POTENCJAŁEM SPOŁECZNYM ORGANIZACJI - zarządzanie personelem ściśle powiązane z formułowaniem i realizacją strategii organizacji.
STRATY I ZYSKI NADZWYCZAJNE - skutki finansowe zdarzeń powstających niepowtarzalnie, poza zwykłą działalnością jednostki, a w szczególności spowodowanych zdarzeniami losowymi, zaniechaniem lub zawieszeniem pewnego rodzaju działalności (w tym również istotną zmianą metod produkcji lub sprzedażą zorganizowanej części jednostki) oraz postępowaniem układowym lub naprawczym.
STRUKTURA FORMALNA ORGANIZACJI - struktura zapisana w dokumentach organizacyjnych.
STRUKTURA ORGANIZACJI - układ złożony z poszczególnych elementów organizacji (pionów, komórek, pojedynczych stanowisk) oraz ich wzajemnych powiązań (więzi).
STRUMIENIE - wartość różnych wielkości ekonomicznych w pewnym okresie, np. roku.
STYMULACYJNA FUNKCJA BUDŻETU PAŃSTWA - polega na tym, że za pomocą narzędzi budżetowych państwo wywołuje lub wzmacnia zjawiska i zachowania pozytywne z punktu widzenia interesów natomiast zniechęca do działań niekorzystnych w danym okresie np. tworzenie infrastruktury technicznej na terenach zacofanych, ulgi inwestycyjne na obszarach dotkniętych silnym bezrobociem.
SUBEMITENT INWESTYCYJNY - 1. zobowiązuje się do nabycia na własny rachunek całości lub części papierów wartościowych oferowanych na rynku pierwotnym lub w pierwszej ofercie publicznej, na które nie złożono zapisów, 2. nie będąca emitentem lub wprowadzającym strona umowy o subemisję inwestycyjną
SUBEMITENT USŁUGOWY - zobowiązuje się do nabycia na własny rachunek całości lub części papierów wartościowych danej emisji celem dalszego ich zbywania w obrocie pierwotnym lub w pierwszej ofercie publicznej.
SUBFRANCHISING - franchisingobiorca może sam zawierać umowy z innymi franchisingobiorcami, ale sam występuje już wtedy w roli franchisingodawcy.
SUBSTYTUCJA - zastąpienie, możliwość zaspokojenia tej samej potrzeby różnymi produktami.
SUCHY WEKSEL - zob. weksel własny
SWOT (Strengths Weaknesses Opportunities Threats) - metoda analizy danych polegająca na sekwencjonowaniu silnych i słabych stron jednostki oraz szans i zagrożeń płynących z otoczenia.
SYMBOL FIRMOWY - znak graficzny mający poza dosłownym inne, dodatkowe, związane z tożsamością firmy znaczenie.
SYMBOLIKA (SYMBOLISM) - zespół symboli, stosowanych jako środek wyrazu tożsamości firmy, np: nazwa, kolorystyka, elementy graficzne, typografia itd.
SYSTEM GOSPODARCZY - sposób gospodarowania, łączący elementy gospodarki nakazowej i rynkowej.
SYSTEM KARIER ALTERNATYWNYCH - rozwiązanie polegające na przydzieleniu pracownikom szczególne twórczym lub pragnącym rozwijać swoje specyficzne umiejętności (np. techniczne) zadań umożliwiających im rozwój, jakiego pragną, i tworzenie dostosowanej do ich celów ścieżki kariery; pracownicy otzrymują stopnie specjalizacyjne i uzyskuja możliwość ubiegania się o coraz wyższe tytuły, podobnie jak ma to miejsce w placówkach naukowych.
SYSTEM KURSU JEDNOLITEGO - system zawierania transakcji, w którym wszystkie transakcje giełdowe dla danego papieru wartościowego zawierane są na danej sesji po tej samej cenie, ustalonej wg procedury fixingu.
SYSTEM NAKAZOWY (NAKAZOWO-ROZDZIELCZY) - sposób gospodarowania, charakteryzujący się społeczną własnością środków produkcji w jej dwóch formach (państwowej i spółdzielczej), likwidacją rynkowego charakteru gospodarki, zerwaniem rynkowych więzi między poszczególnymi jej częściami, zastąpieniem rachunku ekonomicznego czynnikiem administracyjnym.
SYSTEM NOTOWAŃ CIĄGŁYCH - system umożliwiający zawieranie transakcji na dany papier wartościowy na jednej sesji po różnych cenach.
SYSTEM OCEN PRACOWNIKÓW - formalna metoda określonego wartosciowania (ewaluacji) pracy i uczestnictwa osób zatrudnionych w organizacji; ocena obejmuje zazwyczaj zarówno ilościowe jak i jakościowe aspekty uczestnictwa.
SYSTEM PREZENTACJI (CORPORATE PRESENTATION) - elementy komunikacji firmy nie będące jej atrybutem a mówiące o jej wartościach i przewagach wykorzystywane w celu komunikowania siebie i swojej oferty.
SYSTEM RYNKOWY - sposób gospodarowania charakteryzuje się występowaniem prywatnej własności środków produkcji i alokacją rynkową, tj. rozmieszczaniem zasobów przy uwzględnieniu parametrów rynkowych (cen, rentowności, stopy procentowej).
SYTUACJA DECYZYJNA - 1. sytuacja stawiająca człowieka wobec konieczności rozwiązania jakiegoś problemu droga dokonania wyboru jednej z możliwych wersji rozwiązania; 2. zbiór uwarunkowań subiektywnych i obiektywnych wpływających na rozpoznanie problemu oraz sam proces dokonywania wyboru.
SZEREG OBOJĘTNOŚCI - zestawienie ilościowe kombinacji obu dóbr, przedstawiających dla konsumenta jednakową użyteczność.
SZOK PODAŻOWY - nagłe ograniczenie dostępności istotnych zasobów naturalnych lub czynników produkcji w wyniku zdarzeń naturalnych, decyzji politycznych lub umowy dostawców kontrolujących znaczną część podaży danego dobra np. ropy naftowej.
Ś
ŚCIEŻKI KARIERY - sekwencje kolejnych stanowisk, jakie muszą objąć poszczególni pracownicy, aby dojść do stanowisk zgodnych z ich aspiracjami i które firma jest w stanie im zaoferować.
ŚCIEŻKI PRYWATYZACJI - sposoby przekształcenia przedsiębiorstw państwowych w firmy prywatne.
ŚREDNIA PRODUKTYWNOŚĆ NAKŁADU - całkowita produkcja podzielona przez ilość nakładu zużytego do wytworzenia tej wielkości produkcji.
ŚREDNIA SKŁONNOŚĆ DO KONSUMPCJI - ułamek całkowitego rozporządzalnego dochodu wydawany na konsumpcję; jest on równy prywatnym wydatkom konsumpcyjnym podzielonym przez dochód rozporządzalny.
ŚREDNIA STOPA OPODATKOWANIA - całkowity podatek podzielony przez podstawę (bazę opodatkowania).
ŚRODEK PŁATNICZY - pieniądz, który na mocy przepisów prawnych musi być przyjmowany jako zapłata za długi.
ŚRODKI OBROTOWE - obejmują składniki zmieniające swoją postać w krótkim czasie w trakcie przechodzenia przez poszczególne fazy procesu gospodarczego i które zużywa się zwykle w jednym okresie rozliczeniowym.
ŚRODKI PIENIĘŻNE - pieniądze (banknoty i monety) oraz jednostki pieniężne (rozrachunkowe) krajowe i zagraniczne, tak w gotówce jak i na rachunku bankowym lub w formie lokaty pieniężnej, czeki i weksle obce, jeżeli są one płatne w ciągu 3 miesięcy od daty ich wystawienia, oraz metale szlachetne, jeżeli nie są zaliczane do rzeczowych składników majątku obrotowego.
ŚRODKI POZATARYFOWE - bariery inne niż cła, które mają zastosowanie w polityce handlowej i działają ograniczająco lub zniekształcająco na handel międzynarodowy.
ŚRODKI PRODUKCJI - wkłady używane w produkcji towarów i usług.
ŚRODKI TRWAŁE - stanowiące własność lub współwłasność jednostki nieruchomości (grunty, budynki, w tym także będące odrębną własnością lokale, budowle i inwestycje w obcych obiektach), maszyny, urządzenia, środki transportu, oraz inne kompletne i zdatne do użytku w momencie przyjęcia do używania przedmioty, a także inwentarz żywy o przewidywanym okresie używania dłuższym niż rok, przeznaczone na własne potrzeby jednostki lub do oddania w używanie na podstawie umowy najmu, dzierżawy lub innej umowy o podobnym charakterze.
ŚWIADECTWO ZAŁOŻYCIELSKIE - imienny dokument wydawany przez spółkę jako forma wynagrodzenia za usługi przy zakładaniu spółkI.
T
T+1 - termin rozliczenia giełdowych transakcji kontraktami terminowymi: następny dzień roboczy.
T+2 - termin rozliczenia giełdowych transakcji obligacjami: data transakcji plus dwa dni robocze.
T+3 - termin rozliczenia giełdowych transakcji akcjami: data transakcji plus trzy dni robocze.
TABELARYCZNA FORMA KSIĘGOWOŚCI - polega na wykorzystaniu księgi zwanej dziennikiem tabelarycznym (dziennikiem głównym), w którym odręcznie zapisuje się - operacje gospodarcze.
TABLICA REKLAMOWA (billboard) - dużych rozmiarów tablica umieszczana na ścianach domów i specjalnych konstrukcjach w miejscach dużego ruchu przechodniów i samochodów.
TAKSFLACJA (taksacja, klamra pełzającego opodatkowania) - utrata przez podatnika części dochodów realnych wskutek inflacji.
TAKTYKA - działanie według planu.
TAKTYKA MARKETINGOWA - bieżące decyzje i działania operacyjne konieczne do realizacji strategii marketingowej.
TAKTYKA REKLAMY - wykorzystanie środków reklamy zależnie od sytuacji rynkowej i warunków zewnętrznych działania przedsiębiorstwa.
TAKTYKA ZARZĄDZANIA - wybór konkretnych sposobów realizacji kolejnych etapów wprowadzania strategii: - dostosowanie środków, którymi firma dysponuje do zadań realizowanych w konkretnych warunkach, - koordynacja działań zmierzających do osiągania kolejnych celów etapowych, - dobór instrumentów motywacji, za pomocą których pobudza się pracowników do działania.
TALENT - wrodzona lub nabyta zdolność do robienia czegoś w sposób wybitny, twórczy.
TANDEM - centralny komputer giełdowy
TANTIEMA - część zysku przypadającego do podziału w danej spółce akcyjnej, która tytułem dodatkowego wynagrodzenia może być przyznana członkowi władz spółki (zarządu, radzie nadzorczej, komisji rewizyjnej); udział autora w dochodzie z wydania jego dzieła (opublikowania książki, wystawienia sztuki, wykonania utworu muzycznego etc.).
TARCZA REKLAMY - określenie używane dla ustalenia, do kogo ma być skierowana reklama, kto jest, a kto może być nabywcą reklamowanego produktu, jakie ma potrzeby, postawy i motywacje.
TECHNICZNE UMIEJĘTNOŚCI KIEROWNIKA (ROBERT KATZ) - zdolność posługiwania się narzędziami, metodami i technologią w określonej specjalności. Wymagane szczególnie wobec niższego dozoru.
TECHNICZNY PODSYSTEM ORGANIZACJI - zbiór metod, technik działania, urządzeń i aparatów stosowanych przez ludzi w procesie realizowania celów i funkcji organizacji.
TECHWIG - indeks cenowy obejmujący spółki zakwalifikowane do Segmentu Innowacyjnych Technologii (SiTech).
TEORIA EKONOMII - zestaw abstrakcji dotyczących rzeczywistości; uproszczone wyjaśnienie funkcjonowania gospodarki jako całości lub jej fragmentu w określonych warunkach.
TEORIA X - zakłada, iż: - człowiek nie lubi pracować i unika pracy - aby ludzie robili co do nich należy w organizacji trzeba ich zmuszać, kontrolować, karać - człowiek jest leniwy, woli by nim kierowano, unika odpowiedzialności, ma niewielkie ambicje.
TEORIA Y - zakłada, iż: - wysiłek fizyczny i umysłowy w pracy jest równie naturalny jak w zabawie - ludzie się sami kontrolują, są zaangażowani w cele - przeciętny człowiek dąży do odpowiedzialności i ją przyjmuje - wyobraźnia, twórczość i pomysłowość są powszechne wśród pracowników - w obecnych czasach nie wykorzystuje się w pełni intelektualnych możliwości ludzi.
TEORIE EKONOMICZNE - tworzenie ze sobą praw ekonomicznych w jakiejś postaci i są one punktem wyjścia dla polityki ekonomicznej kraju.
TERMIN WYKUPU - w przypadku obligacji, dzień w którym wystawiający zobowiązuje się wykupić obligację po jej cenie nominalnej wraz z odsetkami.
TKO (Teoretyczny Kurs Otwarcia) - teoretyczny kurs po którym byłyby zawarte transakcje na otwarcie, publikowany w trakcie fazy przed otwarciem.
TOWAR - produkt pracy ludzkiej przeznaczony do wymiany i posiada dwie cechy: wymierną i użytkową. Użytecznością towarów zajmują się towaroznawcy.
TOWARZYSTWO FUNDUSZY INWESTYCYJNYCH - organ funduszu inwestycyjnego, który zarządza nim i reprezentuje fundusz w stosunkach z osobami trzecimi.
TOŻSAMOŚĆ (IDENTITY) - realizacja wizji organizacji zgodnie z jej filozofią w celu zbudowania trwałej przewagi wizerunkowej.
TOŻSAMOŚĆ MARKI (BRAND IDENTITY) - zespół świadomie tworzonych i programowanych indywidualnych cech produktu, w celu uzyskania przewagi rynkowej.
TOŻSAMOŚĆ MARKOWA (BRANDED IDENTITY) - model tożsamości oparty na prowadzeniu wyraźnie odrębnych marek dla każdego z produktów (linii produktów) różnego od tożsamości organizacji.
TOŻSAMOŚĆ MONOLITYCZNA (MONOLITHIC IDENTITY) - model tożsamości firmy, podmiotów z nią związanych oraz jej produktów oparty na jednej symbolice, systemie prezentacji i kulturze służący do tworzenia jednorodnego wizerunku.
TOŻSAMOŚĆ ORGANIZACJI / FIRMY (CORPORATE IDENTITY) - zespół indywidualnych cech organizacji bądź firmy tworzących jej charakter. składają się na nią: identyfikacja, prezentacja, filozofia i kultura organizacji.
TOŻSAMOŚĆ ZALEŻNA / WSPIERAJĄCA (ENDORSED IDENTITY) - model tożsamości oparty o wykorzystanie elementów charakterystycznych dla organizacji nadrzędnej jako wsparcie poprzez efekt aureoli przy tworzeniu indywidualnej identyfikacji wizualnej przy jasno określonych zależnościach i strukturze.
TRANSAKCJA GIEŁDOWA - zawarta na giełdzie, zgodnie z przepisami giełdowymi, umowa sprzedaży dopuszczonych do obrotu giełdowego papierów wartościowych, praw z nich albo innych instrumentów finansowych.
TRANSAKCJA PAKIETOWA - transakcja giełdowa zawierana poza sesją, której minimalną wielkość (pakiet) określa regulamin giełdy.
TRANSAKCJE NATYCHMIASTOWE SPOT - transakcje, po cenie ustalonej w momencie zawierania transakcji, z dostawą w terminie dwóch dni roboczych.
TRANSAKCJE SWAP - zakup (sprzedaż) instrumentu w transakcji natychmiastowej SPOT i jednoczesna sprzedaż (zakup) w transakcji terminowej FORWARD.
TRASANT - wystawca weksla trasowanego, zlecający zapłatę określonej kwoty weksla innej osobie.
TRASAT - osoba, której wystawca weksla trasowanego poleca zapłacenie określonej sumy wekslowej.
TRATA - zob. weksel trasowany
TRENDY GOSPODARCZE - czyli tendencje długookresowe są to stałe /zwyżkowe, zniżkowe lub na niezmienionym poziomie / ruchy czynników osobowych i rzeczowych w jakiejś dziedzinie gospodarczej.
TRZECIA FALA - fala wielkich przemian, które rodzą nową cywilizację otwierającą przed ludzkością nowe wyzwalające możliwości.
TYPOGRAFIA (TYPOGRAPHY) - układ graficzny tekstu, opisany przez kroje liter w nim użyte oraz system miar liniowych określający stopień pisma, długości wierszy, wymiary kolumn, itp.
U
UBEZPIECZENIA GOSPODARCZE - mają charakter ubezpieczeń osobowych i majątkowych.
UBEZPIECZENIA INDYWIDUALNE - zapewniają indywidualną opiekę bytową w wielu przypadkach losowych.
UBEZPIECZENIA SPOŁECZNE - podstawowa dziedzina działalności ubezpieczeniowej, której celem jest bezpośrednia (prewencyjna) i pośrednia (ubezpieczeniowa) ochrona zdrowia, zdolności do pracy i życia obywateli danego kraju.
UBEZPIECZENIE KREDYTU - zabezpieczenie terminowej spłaty kredytu na podstawie żądania wyrażonego przez bank, który jest w tej sytuacji ubezpieczonym.
UBÓSTWO - poziom życia wyznaczony przez dochód niższy od minimalnego, uważanego za niezbędny do zabezpieczenia podstaw egzystencji, czyli niższy od tzw. progu ubóstwa uwzględniającego minimalne koszty utrzymania mierzone wskaźnikiem cen konsumpcyjnych.
UCHYLANIE SIĘ OD PODATKÓW - błędne informowanie o dochodach oraz inne nielegalne działania podejmowane przez płatników w celu zmniejszenia sumy płaconych podatków.
UCIECZKA KAPITAŁU - przeniesienie przez obywateli kraju aktywów finansowych za granicę w celu uniknięcia opodatkowania, inflacji, niestabilności politycznej lub innych niekorzystnych okoliczności.
UCIECZKA OD PIENIĄDZA - gwałtowny spadek popytu na pieniądz występujący wtedy, gdy wysoka inflacja i wysoka nominalna stopa procentowa powodują, że trzymanie pieniądza staje się bardzo kosztowne.
UCZENIE W DZIAŁANIU - grupowe rozwiązywanie problemów organizacji.
UCZESTNICY PROCESÓW ZAKUPU - osoby, które uczestniczą w wyborze i decydują o zakupie produktu.
UCZUCIE - funkcja wartościująca, nadająca osobom i rzeczom wartość pozytywną lub negatywną dla podmiotu.
UMOWA FAKTORINGOWA - umowa zawarta między faktorem a faktorantem, na podstawie której faktor nabywa wierzytelność faktoranta powstałą z tytułu umowy dostawy, sprzedaży lub świadczenia usług.
UMOWA O SUBEMISJĘ INWESTYCYJNĄ - umowa zawarta przez emitenta albo wprowadzającego, której przedmiotem jest zobowiązanie subemitenta inwestycyjnego do nabycia na własny rachunek całości lub części papierów wartościowych oferowanych w obrocie pierwotnym lub w pierwszej ofercie publicznej, na które nie złożono zapisów w terminie ich przyjmowania.
UMOWA O SUBEMISJĘ USŁUGOWĄ - umowa zawarta przez emitenta albo wprowadzającego, której przedmiotem jest nabycie przez subemitenta usługowego na własny rachunek całości lub części papierów wartościowych danej emisji w celu dalszego ich zbywania w obrocie pierwotnym lub pierwszej ofercie publicznej.
UTARG (PRZYCHÓD) CAŁKOWITY - ogólny wpływ pieniężny ze sprzedaży; iloczyn ceny i wielkości sprzedaży.
UTARG (PRZYCHÓD) KRAŃCOWY - zmiana utargu całkowitego wywołana zmianą sprzedaży o najmniejszą jednostkę.
UTARG (PRZYCHÓD) PRZECIĘTNY - cena produktu; iloraz utargu całkowitego przez wielkość sprzedaży.
UŻYTECZNOŚĆ - suma zadowolenia, jakie osiąga indywidualny konsument ze spożycia lub posiadania danego dobra.
UŻYTECZNOŚĆ CAŁKOWITA - suma użyteczności konsumowanej ilości produktu lub usług.
UŻYTECZNOŚĆ KRAŃCOWA (MARGINALNA) - stan zadowolenia konsumenta ze zwiększenia (zmniejszenia) konsumpcji danego dobra o kolejną, dodatkową jednostkę.
V
VAT (Value Added Tax) - podatek od towarów i usług; skonstruowany na zasadach podatku od wartości dodanej; stanowi odmianę podatku wielofazowego przychodowego, op artego na wyłączeniu z podstawy wymiaru obrotów opodatkowanych we wcześniejszych fazach produkcji i wymiany.
VBM (Value Based Management) - zarządzanie przez wartość
VENTURE CAPITAL - forma joint ventures traktowana jako finansowanie ryzykownych innowacji.
W
WACC (Weighted Average Cost of Capital) - koszt kapitału wykorzystywanego przez przedsiębiorstwo mierzony średnią ważoną kosztów poszczególnych składników w kapitale całkowitym.
WADIUM - kwota w gotówce lub papierach wartościowych, składana osobie rozpisującej przetarg lub wpłacana do depozytu sądowego jako gwarancja, że oferent nie zmieni ani nie wycofa złożonej oferty i podpisze w określonym terminie umowę.
WALNE ZGROMADZENIE - najwyższy organ władzy w spółce akcyjnej.
WALORYZACJA - podniesienie wartości świadczeń pieniężnych w odstępach rocznych i odpowiednio do zmian poziomu cen; przeliczenie należności i zobowiązań pieniężnych ustalonych w danej jednostce monetarnej na inną wartość lub dostosowanie ich wielkości do zmienionej wartości pieniądza.
WALUTA - jednostka pieniężna będąca podstawą systemu pieniężnego w danym kraju; banknoty, monety zagraniczne, pieniądze, gotówka.
WALUTA BAZOWA - waluta odniesienia, w stosunku do której notowane są kursy walutowe w danym centrum finansowym lub w danym kraju, np. dolary USA, funty sterlingi, marki.
WALUTOWE OPERACJE SWAP - polegają na dokonywaniu przez bank centralny zakupu (sprzedaży) walut (za walutę krajową) w transakcjach natychmiastowej i jednoczesnej odsprzedaży (odkupu) tych samych walut w transakcjach terminowych.
WAN - zlecenie wszystko albo nic
WAR - zlecenie warunkowe
WARIANCJA - wielkość przyporządkowana zmiennej losowej x charakteryzująca rozrzut jej wartości wokół wartości oczekiwanej v(x) równa wartości oczekiwanej kwadratów odchyleń wartości tej zmiennej od jej wartości oczekiwanej.
WARIANT DECYZYJNY - jedno z możliwych rozwiązań problemu decyzyjnego, wybrane ze zbioru rozwiązań dopuszczalnych spełniające warunki sztywne, ale różniące się strukturą zmiennych.
WARIANTY PRODUKTU - modyfikacje powstające przez zmianę określonych właściwości funkcjonalnych, estetycznych, ergonomicznych, użytkowych; nowa wersja produktu wchodzi w miejsce produktu pierwotnego.
WARRANT - dokument (certyfikat) często dołączony do akcji lub obligacji dający posiadaczowi ograniczone lub nieustające prawo kupna papierów wartościowych lub innych aktywów po ustalonej cenie lub prawo do subskrypcji przyszłych emisji obligacji tego samego emitenta.
WARRANT CALL - warrant kupna
WARRANTY PUT - warrant sprzedaży
WARSET - nazwa systemu notującego warszawskiej giełdy
WARTOSCI DEWIZOWE - zagraniczne środki płatnicze i pieniężne oraz opiewające na walutę obcą weksle, czeki, asygnaty kasowe, akredytywy, polecenia wypłaty i przekazy, złoto i platyna, papiery wartościowe oraz książeczki wkładowe i oszczędnościowe wystawione zagranicą.
WARTOŚCI - wyobrażenia tego, co jest godne pożądania, wszystko to, czemu jednostki i grupy społeczne przypisują ważną rolę w swoim życiu i dążą do jego osiągnięcia, a więc przedmioty, zjawiska i ich właściwości, idee, motywy jako normy, cele lub ideały.
WARTOŚCI NIEMATERIALNE I PRAWNE - nabyte przez jednostkę prawa majątkowe nadające się do gospodarczego wykorzystania, a w szczególności prawo użytkowania wieczystego gruntu, spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu, prawa autorskie, prawa do projektów, wynalazków, patentów, znaków towarowych, licencji oraz programy komputerowe o przewidywanym okresie używania dłuższym niż rok, przeznaczone na własne potrzeby jednostki lub do oddania do używania na podstawie umowy najmu.
WARTOŚĆ AUKCYJNA - cena kupowanych albo sprzedawanych przez bank centralny papierów wartościowych w sytuacji, gdy operacje a REPO i Reverse REPO przeprowadzane są w formie aukcyjnej.
WARTOŚĆ BAZOWA INDEKSU - początkowa (pierwsza, wartość indeksu giełdowego. Dla indeksów WIG20, WIG, MIDWIG, Tech WIG oraz WIRR wartość bazowa wynosi 1000, dla indeksu NIF 160.
WARTOŚĆ DODANA - suma zysku zatrzymanego, dywidendy, podatków, odsetek, opłat leasingowych, amortyzacji, czynszów i płac.
WARTOŚĆ EMISYJNA AKCJI - kwota za którą spółka sprzedaje akcje w ramach obrotu pierwotnego.
WARTOŚĆ FIRMY Z KONSOLIDACJI - dodatnia różnica między wartością nabycia akcji (udziałów) jednostki a ich wartością w kapitale własnym.
WARTOŚĆ KSIĘGOWA (BV, BOOK VALUE) - wartość przedsiębiorstwa ustalona na podstawie ksiąg rachunkowych i bilansu.
WARTOŚĆ MARKI (BRAND EQUITY) - wymierna korzyść jaką firma uzyskuje dzięki wykorzystaniu pozytywnego wizerunku siebie lub swoich produktów.
WARTOŚĆ OBROTÓW - iloczyn kursu i liczby sprzedanych i kupionych papierów wartościowych (liczone podwójnie).
WARTOŚĆ ODKUPU - cena odkupu papierów wartościowych sprzedawanych przez banki komercyjne bankowi centralnemu w trakcie operacji a REPO, albo cena odkupu papierów wartościowych sprzedawanych przez bank centralny bankom komercyjnym w trakcie operacji a Reverse REPO.
WARTOŚĆ PRODUKTU DLA KLIENTA - zdolnośc do zaspokajania jego potrzeb.
WARTOŚĆ REZYDUALNA - wartość dochodów generowanych przez przedsiębiorstwo w latach następujących po okresie prognozy wolnych przepływów pieniężnych.
WARTOŚĆ RYNKOWA AKCJI - kurs-notowanie akcji na giełdzie, w wyniku konfrontacji popytu i podaży, pomiędzy akcjonariuszami.
WARTOŚĆ WYKUPU - określona przez leasingodawcę cena przedmiotu leasingu po zakończeniu umowy.
WEKSEL - papier wartościowy o ściśle sprecyzowanej formie.
WEKSEL TRASOWANY (CIĄGNIONY,TRATA) - jest to polecenie wystawcy (trasanta) do zapłaty ustalonej sumy, nałożone na inną osobę (trasata), na rzecz osoby trzeciej (remitenta).
WEKSEL WŁASNY - dokument, w którym wystawca zobowiązuje się do bezwarunkowego zapłacenia określonej kwoty pieniężnej w oznaczonym terminie osobie wymienionej na wekslu.
WEKSEL WŁASNY (SUCHY, PROSTY, SOLA) - jest to nieodwołalne zobowiązanie wystawcy weksla do zapłacenia określonej kwoty na rzecz innej osoby (remitenta).
WERYFIKACJA - sprawdzanie czy formuła jest prawdziwa czy nie.
WEWNĘTRZNY RYNEK PRACY - osoby zatrudnione w firmie, wśród których, w procesie wewnętrznej rekrutacji poszukuje się kandydatów na wolne stanowiska.
WGPW - Warszawska Giełda Papierów Wartościowych
WIBID - średnia stopa lokat na rynku międzybankowym
WIBOR - stopa oprocentowania na rynku międzybankowym pożyczek udzielonych w złotówkach.
WIERZYTELNOŚĆ - prawo wierzyciela do domagania się świadczenia pieniężnego lub rzeczowego od dłużnika.
WIĘŹ FUNKCJONALNA - stosunki łączące elementy organizacji realizujące logicznie powiązane, współzależne ze względu na cel, zbiory zadań (funkcje).
WIĘŹ INFORMACYJNA - powiązania polegające na wzajemnym przekazywaniu sobie i wymienianiu informacji.
WIĘŹ SŁUŻBOWA - stosunki nadrzędności i podporządkowania łączące formalnych kierowników( przełożonych) z ich podwładnymi.
WIĘŹ TECHNOLOGICZNA - powiązania wynikające z logiki stosowanych powiązań technologicznych, łączące ludzi i stanowiska pracy zaangażowane w realizację określonego procesu wytwarzania.
WIG - Warszawski Indeks Giełdowy, indeks typu dochodowego, obejmujący akcje spółek notowanych na rynku podstawowym, liczony od 16.04.1991 r.
WIG SEKTOROWE - subindeksy WIG-u, pozwalające ocenić efektywność inwestowania w spółki z różnych sektorów gospodarczych. Datą bazową subindeksów sektorowych jest 31.12.1998 r.
WIG20 - indeks typu cenowego obejmujący akcje 20 stópek rynku podstawowego o największej kapitalizacji i najwyższych obrotach giełdowych, liczony od 16.04.1994 r.
WINDYKACJA - działania podejmowane przez bank , mające na celu zwrot udzielonych kredytów.
WIRR - Warszawski Indeks Rynku Równoległego, indeks typu dochodowego obejmujący akcje spółek notowanych na rynku równoległym, liczony od 31.12.1994 r.
WIZERUNEK (IMAGE) - zespół wyobrażeń, opinii, emocji, skojarzeń dotyczących danej firmy lub produktu, ukształtowany w świadomości otoczenia; wyobrażenie, jakie otoczenie ma o niej.
WŁASNOŚĆ - pojęcie to ma bardzo dużo aspektów i może być używane w szerokim bądź węższym znaczeniu.
WŁASNOŚĆ W SENSIE EKONOMICZNYM - zbiór stosunków między ludźmi, powstających w związku z korzystaniem przez nich z rezultatów działalności gospodarczej (przemysłowej, handlowej, rolnej, finansowej itp.). Wyróżnia się zwykle własność prywatną i publiczną.
WŁASNOŚĆ W SENSIE PRAWNYM - stosunek między osobą a rzeczą z tytułu wyłączności posiadania, użytkowania i rozporządzania rzeczą.
Wmin (MINIMALNA WIELKOŚĆ WYKONANIA) - zlecenie z limitem ceny. Jeżeli zlecenie nie może być wykonane w określonej minimalnej wielkości jest usuwane z arkusza zleceń.
WNIOSEK KREDYTOWY - wniosek, który należy złożyć w banku, starając się o kredyt.
WOLNORYNKOWY SYSTEM GOSPODARCZY - brak kontroli państwa, swoboda wejścia na rynek i wyjścia z rynku, autonomia działania podmiotów gospodarczych, swoboda branży, równe prawa, brak przywilejów, cena kształtowana przez mechanizm rynkowy.
WOLUMEN OBROTÓW - łączna liczba papierów wartościowych które zmienny właściciela, liczona dla danego papieru wartościowego lub rynku.
WPROWADZAJĄCY - właściciel emitowanych papierów wartościowych, składający wniosek o dopuszczenie przez KPWiG papierów wartościowych do publicznego obrotu.
WPROWADZENIE DO OBROTU GIEŁDOWEGO - decyzja w formie uchwały Zarządu Giełdy, podająca pierwszy dzień notowania, system notowania, ilość wprowadzanych papierów wartościowych, jednostkę transakcyjną, dni sesji na których będą odbywały się notowania oraz tryb wprowadzania.
WSKAŹNIK ALTMANA - służy do przewidywania trudności finansowych lub nawet bankructwa przedsiębiorstw; łączy tradycyjną analizę wskaźników finansowych z metodą statystyczną zwaną wielowymiarową analizą dyskryminacji.
WSKAŹNIK KONWERSJI - oznacza liczbę akcji otrzymywanych przy zamianie papierów wartościowych; kurs wymiany jest faktyczną ceną, jaką akcjonariusze płacą przy zamianie akcji zwykłych.
WSKAŹNIK OBROTU DLA AKCJI - iloraz wolumenu obrotów akcjami danej linii notowań w systemie jednolitym i ciągłym oraz średniej liczby akcji wprowadzonych do obrotu giełdowego w badanym okresie.
WSKAŹNIK OGÓLNEGO ZADŁUŻENIA - iloraz zobowiązań i wartości aktywów.
WSKAŹNIK RENTOWNOŚCI BRUTTO - iloraz zysku brutto i przychodów ze sprzedaży.
WSKAŹNIK UDZIAŁU KAPITAŁU WŁASNEGO W FINANSOWANIU MAJĄTKU - iloraz kapitału własnego i wartości aktywów.
WSPÓŁCZYNNIK BETA - jest to miara ryzyka niedywersyfikowalnego (systematycznego) związanego z pojedynczym walorem.
WSPÓŁCZYNNIK KAPITALIZACJI ZYSKÓW (P/E, PRICE/EARNINGS RATIO) - rynkowa cena akcji podzielona przez zysk przypadający na jedną akcję.
WSPÓŁCZYNNIK WYPŁACALNOŚCI - inaczej adekwatność kapitałowa - stosunek funduszy własnych netto (pomniejszonych o pewne elementy) do aktywów ważonych ryzykiem (tych składników, które wiążą się z określonym przez władze nadzorcze systemu bankowego w procentach ryzykiem, związanym z możliwą utratą zaangażowanych środków).
WSPÓŁCZYNNIK ZADŁUŻENIA - wyrażone w procentach zadłużenie przedsiębiorstwa.
WuA (WYKONAJ LUB ANULUJ) - zlecenie z limitem ceny, które może być wykonane tylko w całości. W przypadku gdy nie jest to możliwe, zlecenie jest usuwane z arkusza zleceń.
WUJ (WIELKOŚĆ UJAWNIANIA) - Zlecenie z limitem ceny, w którym widoczna dla rynku jest jedynie określona porcja jego wolumenu.
WYRĘCZENIE - zapłata lub akcept weksla przez wyręczyciela.
WYRĘCZYCIEL - osoba wypełniająca zobowiązanie wekslowe zamiast dłużnika wekslowego.
WZA - Walne Zgromadzenie Akcjonariuszy
WZROST ORGANIZACJI - powiększanie się rozmiarów org. na różnych skalach: wielkość zatrudnienia, zaangażowanego kapitału, udział w rynku.
Y
YIELD - stopa dochodu otrzymywanego przez inwestora z danego papieru wartościowego jako procent jego bieżącej ceny, tzn. bez zysku wynikającego ze wzrostu wartości rynkowej inwestycji, realizowanego poprzez sprzedaż aktywów na rynku.
Z
ZABEZPIECZENIE - zapewnienie spłaty zobowiązania dłużnika.
ZABEZPIECZENIE KREDYTU - Może być: - osobiste - charakteryzuje się odpowiedzialnością personalną osoby ustanawiającej zabezpieczenie (a więc całym jej majątkiem); - rzeczowe - ogranicza odpowiedzialność osoby udzielającej zabezpieczenia do poszczególnych składników jej majątku.
ZABEZPIECZENIE NALEŻNOŚCI - dokładna ocena odpowiedzialności majątkowej potencjalnych kredytobiorców oraz ocena efektywności i charakteru kredytowych przedsięwzięć i operacji w celu minimalizacji ryzyka.
ZABEZPIECZENIE SPOŁECZNE - świadczenia pieniężne zapewniane przez państwo: emerytury, renty, opieka zdrowotna, zasiłki mieszkaniowe, zasiłki dla bezrobotnych.
ZABURZENIA ZDOLNOŚCI DO PRACY - Objawy: - zakłócenie w przebiegu procesów psychofizjologicznych organizmu powstające wskutek ujemnego wpływu pracy i warunków jej środowiska. Wg K. Galubińskiej obejmują one: - zmniejszoną sprawność receptorów, która może prowadzić do niewłaściwych spostrzeżeń, utrudnień w prowadzeniu obserwacji; - zmniejszoną sprawność umysłową; - obniżenie sprawności psychomotorycznej; - zmiany w stanie emocjonalnym charakteryzujące się wzrostem pobudliwości, napięciem, odczuwaniem niepokoju, lęku, przygnębienia; - zmiany w strukturze motywacji zawodowej.
ZACHOWANIE - postępowanie podmiotu rozpatrywane w odniesieniu do określonego otoczenia i w danym czasie, zespół czynności za pomocą których człowiek reguluje swoje stosunki z otoczeniem dążąc do homeostazy.
ZACHOWANIE ASERTYWNE - zachowanie jednostki wobec otoczenia polegające na tym, że potrafi ona stanąć w obronie własnych praw i interesów w taki sposób, który nie narusza praw i interesów innych ludzi.
ZACHOWANIE IMPULSYWNE - jego cechą jest chęć zdominowania przez pracownika stosunków władzy w sposób zdecydowanie aktywny.
ZACHOWANIE INGRACJACYJNE - polega na przymilaniu się, ujmowaniu sobie kogoś, wkradaniu się w czyjeś łaski.
ZACHOWANIE POZNAWCZE - jest motywowane ciekawością, potrzebą uzyskania informacji o świecie.
ZACHOWANIE REAKCYJNE - uporczywa obrona tradycyjnych działań, powierzchowne podchodzenie do problemów, eliminacja działań nowatorskich oraz poświęcanie najsłabszych jednostek w organizacji.
ZACHOWANIE SIĘ KONSUMENTA - kompleks działań i czynności mających na celu zaspokojenie potrzeb konsumenta poprzez zdobywanie dóbr i usług według odczuwanego systemu preferencji oraz sposobów obchodzenia się z nabytymi dobrami.
ZADŁUŻENIE PRZETERMINOWANE - zadłużenie, które powstaje, gdy kredytobiorca nie spłaca rat w terminie. Sytuacja ta prowadzi do wzrostu oprocentowania kredytu.
ZAMKNIĘCIE POZYCJI - ustanie praw i zobowiązań związanych z kupnem lub sprzedażą kontraktu terminowego.
ZARZĄD GIEŁDY - organ wykonawczy giełdy, składający się z pięciu osób, na którego czele stoi Prezes Zarządu.
ZARZĄDZANIE - 1) swego rodzaju wędrówka przez chaos, której istotą jest panowanie nad różnorodnością i przekształcenie potencjalnego konfliktu we współpracę; 2) konstruowanie rzeczywistości z dostępnych zarządzającemu elementów: pomysłów, ludzi i relacji między nimi, instytucji formalno-prawnych, środków materialnych (maszyn, urządzeń, budynków, materiałów, wyrobów gotowych itp.) i pieniężnych, a także praw do dysponowania nimi. zarządzanie dotyczy przede wszystkim ludzi. jego celem jest takie współdziałanie wielu osób, które pozwala zneutralizować słabości i maksymalnie wykorzystać talenty i silne strony uczestników (drucker).
ZARZĄDZANIE PORTFELEM PAPIERÓW WARTOŚCIOWYCH - usługa świadczona przez dom maklerski, polegająca na podejmowaniu w imieniu klienta decyzji w zakresie inwestowania w papiery wartościowe; wymaga zezwolenia Komisji Papierów Wartościowych i Giełd.
ZARZĄDZANIE POTENCJAŁEM SPOŁ ORGANIZACJI - funkcja koncentrująca się na rekrutacji i selekcji pracowników, ich nagradzaniu karaniu i rozwoju.
ZARZĄDZANIE TOŻSAMOŚCIĄ - logiczny ciąg przedsięwzięć składających się na proces planowania, realizacji i kontroli działań wizerunkowych organizacji zmierzających do osiągnięcia celów rynkowych.
ZASADA JASNOŚCI I PRZEJRZYSTOŚCI - budżet powinien być przedstawiony Parlamentowi i społeczeństwu w możliwie przejrzystym układzie, spopularyzowany w środowisku masowego przekazu, ułatwiając przez to ocenę jego wykonania.
ZASADA JEDNOŚCI BUDŻETU (ZASADA JEDNOŚCI FORMALNEJ I MATERIALNEJ) - jest to postulat obejmowania całości dochodów i wydatków budżetowych w jednym akcie prawnym.
ZASADA MEMORIAŁOWA - fundamentalna zasada rachunkowości, według której przychody i koszty uważa się za osiągnięte lub poniesione w momencie ich wystąpienia, a nie w momencie wpływu lub wydatku pieniężnego; przychody i koszty ujmowane są w okresach, w których powstały.
ZASADA ROCZNOŚCI BUDŻETU - postuluje uchwalenie przez Sejm budżetu przed rozpoczęciem roku w jakim ma on być wykonywany.
ZASADA RÓWNOWAGI BUDŻETOWEJ - postuluje wyrównanie dochodów z wydatkami budżetowymi. Zdecydowana większość ustalanych budżetów to z założenia budżety deficytowe.
ZASADA WYRÓWNYWANIA UŻYTECZNOŚCI KRAŃCOWYCH ( II PRAWO GOSSENA) - jeżeli dwa dobra mają tę samą cenę, konsument będzie swoim dochodem tak rozporządzał, by użyteczności krańcowe ostatniej jednostki każdego z dóbr były równe.
ZASADA ZUPEŁNOŚCI (POWSZECHNOŚCI) - w klasycznym ujęciu, jest to postulat aby wszystkie jednostki powiązane z budżetem wchodziły do niego całością swoich dochodów i wydatków; współcześnie występuje często budżetowanie netto.
ZASADY BUDŻETOWE - to pewne postulaty które mają zapewnić najbardziej prawidłowe tworzenie budżetu oraz działanie gospodarki budżetowej.
ZASOBY - określona ilość produktów, pieniędzy, pracowników itp.
ZASOBY KAPITAŁOWE - kapitał rzeczowy i finansowy. Do rzeczowych zasobów kapitałowych należą środki pracy (tj. maszyny, narzędzia, instalacje, urządzenia itp.)
ZASOBY LUDZKIE (KAPITAŁ LUDZKI) - ludzie, ich umiejętności i doświadczenia.
ZASOBY NATURALNE - dobra dane przez naturę (przyrodę), nie wytworzone przez człowieka np. ziemia, surowce, woda.
ZASOBY ORGANIZACJI - ogól rzeczy, ludzi, informacji i środków finansowych, jakie organizacja posiada lub którymi może dysponować, chociaż prawnie nie stanowią jej własności.
ZASÓB PIENIĘŻNY - ogół środków pieniężnych w dyspozycji danego podmiotu gospodarczego, którymi podmiot może względnie swobodnie dysponować, gospodarować, ponieważ środki te nie mają z góry narzuconego zastosowania.
ZASTAW REJESTROWY - zabezpieczenie roszczeń wierzyciela wobec dłużnika.
ZASTRZEŻENIE KARTY/CZEKÓW - operacja blokująca wykorzystanie karty płatniczej lub czeków, np. w przypadku zgubienia.
ZAWIESZENIE NOTOWANIA - tymczasowe zaprzestanie ustalania ceny na dany papier wartościowy danego emitenta na określony czas, na jego wniosek lub ze względu na interes lub bezpieczeństwo uczestników obrotu.
ZD (Z DYWIDENDĄ) - informacja podawana obok kursu giełdowego dla danej akcji oznaczająca, że akcje sprzedawane są z prawem do dywidendy za ostatni okres obrachunkowy.
ZDOLNOŚĆ KREDYTOWA - zdolność kredytobiorcy do spłaty zaciągniętego kredytu wraz z odsetkami w terminach ustalonych w umowie z bankiem.
ZEWNĘTRZNY RYNEK PRACY - aktywna zawodowo część populacji poza org. poszukująca pracodawcy. na rynek ten skierowana jest rekrutacje zewnętrzna.
ZJAWISKA FINANSOWE - mają złożony i zróżnicowany charakter, najogólniej można je podzielić wg kryterium: przedmiotowego i podmiotowego.
ZLECENIE MAKLERSKIE - zlecenie wystawiane przez członka giełdy na podstawie zlecenia klienta.
ZLECENIE PCR (PO CENIE RYNKOWEJ) - zlecenie bez limitu ceny, które może być wykonane w całości lub częściowo.
ZLECENIE PCRO - zlecenia po cenie rynkowej na otwarcie; zlecenie bez limitu ceny, które może być wykonane w całości lub częściowo.
ZLECENIE PKC (PO KAŻDEJ CENIE) - zlecenie z limitem ceny, oznaczające chęć nabycia/sprzedaży określonej ilości walorów niezależnie od ceny.
ZLECENIE WAN - zlecenie wszystko albo nic - realizowane wyłącznie w całości.
ZLECENIE WAR (ZLECENIE WARUNKOWE) - składane w czasie oferty dodatkowej w systemie notowań jednolitego kursu dnia.
ZLECENIE WiN (WAŻNE DO PIERWSZEGO WYKONANIA) - można je składać w każdej fazie sesji. Jeśli zlecenie zostanie wykonane tylko w części, niezrealizowana część traci ważność.
ZLECENIE Z LIMITEM CENY - zlecenie z podaną maksymalną cenę zakupu lub minimalną ceną sprzedaży papierów wartościowych.
ZLECENIE Z ZABEZPIECZENIEM - zlecenie posiadające częściowe pokrycie w gotówce i należnościach, pozostała część zlecenia jest zabezpieczona innymi papierami wartościowymi na rachunku inwestycyjnym.
ZMIENNOŚĆ KURSU W SKALI ROKU - odchylenie standardowe z logarytmów stosunku kursu (wartości indeksu) i kursu (wartości indeksu) odniesienia dla każdej sesji badanego okresu, przeliczone do skali rocznej przy zmożeniu, że w roku jest 250 sesji giełdowych.
ZNAK GRAFICZNY (GRAPHIC SIGN) - wizualna forma prezentacji firmy lub produktu służąca do jej identyfikacji.
ZNAK TOWAROWY (TRADE MARK) - element graficzny o charakterze abstrakcyjnym służący do odróżniania towarów lub usług określonej firmy od produktów tego samego rodzaju pochodzących z innego przedsiębiorstwa.
ZOBOWIĄZANIA KRÓTKOTERMINOWE - zobowiązania, których okres spłaty na dzień bilansowy jest nie dłuższy niż rok.
ZP (Z PRAWEM POBORU) - informacja podawana obok kursu giełdowego dla danej akcji oznaczająca, że akcje sprzedawane są z prawem poboru nowych akcji.
ZYSK CAŁKOWITY (ZC) - różnica między całkowitym utargiem (przychodem) ze sprzedaży produkcji a poniesionym na jej wytworzenie kosztem całkowitym.
ZYSK EKONOMICZNY - kwota, jaka zostaje po odjęciu od przychodów przedsiębiorstwa (firmy) wszystkich kosztów, łącznie z kosztami alternatywnymi kapitału i kosztem ryzyka utraty pieniędzy.
ZYSK KRAŃCOWY (ZK) - zmiana zysku całkowiego w wyniku zmiany sprzedaży o jednostkę.
ZYSK NA AKCJĘ - iloraz zysku netto za 4 ostatnie kwartały i aktualnej liczby wyemitowanych akcji.
ZYSK PRZECIĘTNY (ZP) - stosunek (iloraz) zysku całkowitego do wielkości sprzedaży.
ZYSK PRZYPADAJĄCY NA JEDNĄ AKCJĘ (EPS, EARNINGS PER SHARE) - zysk netto spółki podzielony przez liczbę zarejestrowanych akcji.
Ź
ŹRÓDŁA INFORMACJI - miejsca uzyskiwania danych i wiadomości potrzebnych do podjęcia określonych działań.
ŹRÓDŁA INNOWACJI - przyczyny, impulsy, zespoły warunków powodujące powstanie innowacji. Można podzielić je na podażowe i popytowe.
ŹRÓDŁA NIEPEWNOŚCI - przyczyny powodujące, że decydent nie jest w stanie rozpoznać i przewidzieć różnych czynników wpływających na treść decyzji oraz jej konsekwencje.
ŹRÓDŁA PRZEKAZU - środki pobudzania zainteresowania potencjalnego klienta oferowanym produktem dzięki emitowaniu odpowiedniej informacji w odpowiedni sposób.
Ż
ŻĄDZA WŁADZY - - patologicznie rozwinięta chęć dominowania i kierowania innymi ludźmi.
ŻYCIE KONTRAKTU - czas trwania transakcji na opcję lub przyszłe dostawy, mierzony maksymalnie od dnia rozpoczęcia do dnia wygaśnięcia kontraktu.
ŻYRANT - zob. indosant
ŻYRATARIUSZ - zob. indosatariusz
ŻYRO - zob. indos