Kaucja ma zabezpieczać ryzyko związane z ewentualnymi trudnościami w regulowaniu przez kontrahenta jego płatności za dokonane dostawy. Po zakończeniu kontraktu kaucja będzie zwrócona lub zaliczona na poczet niezapłaconych faktur. Czy taka kaucja podlega lub będzie podlegać opodatkowaniu?

Nie, nie podlega ona opodatkowaniu. Nie jest bowiem ceną (kwotą należną) za wykonane (mające być wykonane) dostawy. Zgodnie z przepisami ustawy o VAT podstawą opodatkowania dla dostaw jest cena, czyli kwota należna za sprzedawane towary. Jak stanowią natomiast normy art. 20 ustawy o VAT, w wewnątrzwspólnotowej dostawie towarów obowiązek podatkowy powstaje piętnastego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym dokonano dostawy towarów. W przypadku, gdy przed upływem tego terminu podatnik (dostawca) wystawił fakturę, obowiązek podatkowy powstaje z chwilą wystawienia faktury. Jeżeli natomiast przed dokonaniem dostawy otrzymano całość lub część ceny, obowiązek podatkowy powstaje z chwilą wystawienia faktury potwierdzającej otrzymanie całości lub części ceny.

Podatek VAT obciąża zatem konkretne czynności opodatkowane (w tym przypadku dostawy wewnątrzwspólnotowe), zaś podstawą opodatkowania jest wynagrodzenie za te czynności. Kaucja nie ma takiego charakteru. Nie jest bowiem wynagrodzeniem za czynności, które mają być wykonane. Nie jest płatnością za dostawę. Ma ona na celu zabezpieczenie ewentualnych zaległych płatności.

Nie można jej także potraktować jako zaliczki. Jej celem nie jest bowiem pokrycie części należnej zapłaty na poczet przyszłej czynności opodatkowanej. Ma ona na celu zabezpieczenie dokonania takiej zapłaty. W razie gdyby kontrahent nie wywiązał się z płatności, otrzymujący kaucję będzie się mógł z niej zaspokoić. W związku z jej otrzymaniem nie powstaje zatem obowiązek podatkowy.

Owszem, umowa przewiduje, że w razie zaległości istniejących po zakończeniu kontraktu będziecie mogli zaspokoić się z kaucji. Wtedy kaucja straci swój charakter i stanie się zapłatą za wykonane dostawy. W stosunku do tych dostaw - z którymi związane będą zaległości ewentualnie zaspokajane przez kaucje - obowiązek podatkowy powstanie jednak wcześniej na zasadach ogólnych, tj. w związku z wykonaniem i zafakturowaniem danej dostawy. Kaucje, o których mowa, nie będą zatem podlegać opodatkowaniu.

Podstawa prawna: art. 5 ust. 1, art. 20 ust. 1-3, art. 29 ust. 1 ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. Nr 54, poz. 535 z późn. zm.). Podwójna zapłata za towar - stałe stosunki handlowe z kontrahentem Prowadzę handlową działalność gospodarczą. Z kilkoma odbiorcami jestem w stałych kontaktach handlowych. Zdarzyło się w tym miesiącu, że od jednego z nich otrzymałem podwójną zapłatę za ten sam towar (dwukrotny przelew za tę samą fakturę). Czy powinienem odprowadzić VAT od obu wpłat? Czy można potraktować tę drugą zapłatę jako zaliczkę na poczet dostaw w przyszłym miesiącu? Zaznaczam, że kontrahent ów co miesiąc bierze stałą (taką samą) ilość towaru.

Podatek od towarów i usług jest podatkiem od konkretnych czynności opodatkowanych, a nie od płatności pieniężnych. Oczywiście podstawą opodatkowania jest kwota należna, stanowiąca wynagrodzenie za daną czynność, jednakże jest ona tylko wartościowym ujęciem samej czynności. Nie zmienia to faktu, że opodatkowaniu podlegają czynności, a nie płatności.

Dotyczy to także zaliczek. Opodatkowaniu nie podlega bowiem sama zaliczka jako taka. W przypadku opodatkowania zaliczek podatek nadal należny jest od tej czynności, z którą związana jest zaliczka, z tym że moment opodatkowania jest "przyspieszony" (obowiązek podatkowy powstaje z chwilą dokonania zapłaty, a nie z chwilą wykonania czynności).

W sytuacji opisanej w pytaniu mamy do czynienia z dwiema wpłatami za tę samą czynność. Ta druga wpłata następuje zatem bez wyraźnego tytułu prawnego. Nie stanowi ona więc obrotu opodatkowanego. Nie jest bowiem wynagrodzeniem za żadną czynność opodatkowaną. Sama zaś płatność, jak już wskazywano, zasadniczo nie kreuje obrotu opodatkowanego.

Rzecz jednak w tym, że pozostają Państwo w stałych kontaktach handlowych. Zgodnie z przepisem art. 682 k.c., jeżeli przedsiębiorca otrzymał od osoby, z którą pozostaje w stałych stosunkach gospodarczych, ofertę zawarcia umowy w ramach swej działalności, brak niezwłocznej odpowiedzi poczytuje się za przyjęcie oferty. Można uznać w sytuacji opisanej w pytaniu, że druga płatność była ofertą zawarcia nowej umowy (w następnym miesiącu) i nastąpiło jej dorozumiane przyjęcie.

To oznaczałoby, że miało miejsce uzgodnienie nowej umowy, zaś samą płatność można potraktować jako zaliczkę na poczet wykonania w przyszłym miesiącu kolejnej dostawy towarów. Jej otrzymanie w związku z tym będzie skutkować powstaniem obowiązku podatkowego na podstawie art. 19 ust. 11 ustawy o VAT.

Podstawa prawna:
1) art. 682 (Dz. U. z 1996 r. Nr 16, poz. 93);
2) art. 19 ust. 11 z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. Nr 54, poz. 535 z późn. zm.).

Ryszard Kubacki
Współautor poradnika VAT 2006 - 973 wyjaśnienia i interpretacje, wydanego przez Dom Wydawniczy ABC