Pytanie

Jakie uprawnienia do zwolnienia od pracy z zachowaniem prawa do wynagrodzenia ma przewodniczący działającego w firmie związku zawodowego - ile przysługuje mu godzin zwolnienia? Czy mamy prawo żądać od pracownika-związkowca dokumentowania rodzaju załatwianych spraw związkowych w godzinach pracy?

Zakład pracy zatrudnia 220 pracowników w tym ok. 70 osób to członkowie związku.

Odpowiedź

Prawo do zwolnienia z obowiązku świadczenia pracy w związku z pełnieniem funkcji członka zarządu zakładowej organizacji związkowej (tzw. "urlopu związkowego") normuje art. 31 ustawy z 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 854 z późn. zm.) - dalej u.z.z. Wymiar tego zwolnienia oraz liczba osób jakie są do niego uprawnione zależą od liczby członków zakładowej organizacji związkowej zatrudnionych w zakładzie pracy. Zgodnie z art. 31 ust. 1 pkt 1 u.z.z. prawo do zwolnienia z obowiązku świadczenia pracy na okres kadencji w zarządzie zakładowej organizacji związkowej przysługuje częściowo jednemu pracownikowi w miesięcznym wymiarze godzin równym liczbie członków zatrudnionych w zakładzie pracy, gdy ich liczba jest mniejsza od 150. Według danych przytoczonych w pytaniu organizacja związkowa liczy 70 członków zatrudnionych w zakładzie pracy. Z tego wniosek, że jej przewodniczącemu będzie przysługiwało zwolnienie od pracy w wymiarze 70 godzin miesięcznie.

Zwolnienie z obowiązku świadczenia pracy może nastąpić tylko na wniosek zarządu zakładowej organizacji związkowej. Zgodnie z § 4 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 czerwca 1996 r. w sprawie trybu udzielania urlopu bezpłatnego i zwolnień od pracy pracowników pełniących z wyboru funkcję w związkach zawodowych (Dz. U. Nr 71, poz. 336 z późn. zm.) ów wniosek powinien zawierać:

- wskazanie pracownika, któremu zwolnienie od pracy ma zostać udzielone
- wskazanie okoliczności uzasadniających zwolnienie od pracy
- wskazanie, że zwolnienie od pracy ma być udzielone z zachowaniem prawa do wynagrodzenia albo bezpłatnie
- określenie wymiaru i okresu zwolnienia.

Pracodawca jest obowiązany zwolnić pracownika z obowiązku świadczenia pracy, jeżeli zachodzą ustawowo określone przesłanki. Nieuzasadniona odmowa zwolnienia od pracy członka zarządu zakładowej organizacji związkowej przez pracodawcę jest spenalizowana na podstawie art. 35 ust. 1 pkt 2 u.z.z., gdyż stanowi utrudnianie wykonywania działalności związkowej zgodnie z przepisami ustawy.

Wydaje się, że w przypadku zwolnienia od pracy, o który mowa w art. 31 ust. 1 u.z.z. pracodawca nie ma prawa kontrolować ani ingerować w sposób, w jaki pracownik zwolnienie to wykorzystuje.

Czym innym natomiast jest zwolnienie, o którym mowa w art. 31 ust. 3 u.z.z., zgodnie z którym pracownik ma prawo do zwolnienia od pracy zawodowej z zachowaniem prawa do wynagrodzenia na czas niezbędny do wykonania doraźnej czynności wynikającej z jego funkcji związkowej, jeżeli czynność ta nie może być wykonana w czasie wolnym od pracy. Zwolnienie to może dotyczyć każdego członka związku zawodowego, jeżeli tylko pełni on jakąkolwiek funkcję związkową (zarząd, komisja rewizyjna, sąd koleżeński). W tym przypadku zwolnienie od pracy ma mieć na celu wykonanie czynności doraźnej, czyli mającej charakter jednorazowy bądź incydentalny. O tym czy konkretna czynność ma charakter doraźny decyduje zarząd zakładowej organizacji związkowej. W celu skorzystania z uprawnienia przewidzianego w art. 31 ust. 3 u.z.z. organ ten powinien skierować do pracodawcy szczegółowo uzasadniony wniosek, najlepiej na piśmie, żeby zwolnienie od pracy funkcjonariusza związkowego nie dezorganizowało przebiegu pracy. W przypadku zwolnienia na wykonanie doraźnych czynności wynikającej z funkcji związkowej wydaje się, ze pracodawca może żądać udokumentowania przez zakładową organizację związkową konieczności udzielenia takiego zwolnienia.

Monika Latos-Miłkowska

Autor współpracuje z Serwisem Prawa Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, Dom Wydawniczy ABC, www.abc.com.pl