Proces podejmowania decyzji o realizacji analizy finansowej powinien być zorientowany na tworzenie wartości, a więc na osiąganie efektywności w realizacji celu oraz innowacyjności i efektywności wykorzystania zasobów. Często podejmowanie decyzji finansowych oznacza dokonywanie wyboru jednej możliwości spośród pewnego ich zbioru, z uwzględnieniem kryteriów oceny i zwykle wielu przesłanek.

Ogólnie proces wygląda następująco: osoba podejmująca decyzję najpierw gromadzi informacje o alternatywnych możliwościach, następnie ocenia je stosując odpowiednie kryteria i w końcu podejmuje decyzję.

Szczegółowo proces ten składa się z następujących etapów:

• definiowanie celu, jakiemu ma służyć analiza finansowa,
• rozpoznanie problemu i identyfikacja możliwych rozwiązań,
• ocena źródeł informacji,
• ocena informacji i możliwych alternatyw decyzji,
• analiza podjęcia decyzji i jej wdrożenia,
• monitorowanie efektów decyzji i ocena podjętych decyzji.

Etap 1 - definiowanie celu analizy

Analiza finansowa jest skupiona na rozpoznaniu istoty zjawisk finansowych tak, by przedsiębiorstwo przede wszystkim mogło przetrwać na rynku, a następnie zapewnić wzrost wartości dla akcjonariuszy. Menedżer podejmuje decyzje tak, aby działania te wspomagały realizację podstawowego celu finansowego firmy. Analiza finansowa powinna się zająć efektywnością osiągania tego celu i ustanawianych kryteriów podejmowania decyzji, zatem istotne jest to:

• jak są analizowane decyzje inwestycyjne, w których wyniku jest kształtowana wielkość i struktura aktywów firmy - decyzje finansowe dotyczą aktywów rzeczowych i finansowych; zasadniczym celem analizy finansowej jest umożliwienie osobom podejmującym decyzje inwestycyjne porównanie wyników analizy z ustalonymi kryteriami wyboru, które mogą wynikać z metody optymalizacji (np. NPV > 0, zatem wartość zaktualizowana netto dodatnia oznacza ocenę pozytywną) bądź zasady finansowej (ROI - WACC, a więc stopa zwrotu z inwestycji skorygowana średnio ważonym kosztem kapitału, co oznacza generowanie korzyści ekonomicznych); decyzja powinna być oparta na kryteriach jasno sformułowanych, co umożliwia ich weryfikację,
• jak są analizowane decyzje finansowe, które obejmują gromadzenie i wydatkowanie kapitału na cele działalności gospodarczej (analiza źródeł finansowania firmy oraz możliwości kształtowania struktury kapitału stanowią istotny cel analizy),
• jak są analizowane decyzje operacyjne, dzięki którym firma może się odróżnić od konkurentów i dążyć do najlepszego zaspokojenia potrzeb klientów; zidentyfikowanie kluczowych umiejętności stanowi o kształtowaniu zdolności firmy do osiągania sukcesu oraz dobrego wizerunku na rynku; ocena sprawności operacyjnego działania jest uwarunkowana odpowiednim poziomem EBIT i tym jak sprawnie zarządza się kapitałem obrotowym netto, w którym przedsiębiorstwo skupia się na zapewnieniu płynności, determinując rentowność prowadzonej działalności; analiza finansowa powinna skupić się na analizie podejmowania decyzji o wykorzystywanych dźwigniach finansowych, a przede wszystkim na wyborze strategii stosowanej w zarządzaniu kapitałem obrotowym.

Etap 2 - rozpoznanie problemu i identyfikacja możliwych rozwiązań

W ocenie rozpoznania problemu zmierza się do określenia jak ustalono priorytety celów lub jakie zalecono możliwe przypadki działania. Cele powinny być określone jasno i precyzyjnie, ponieważ z założenia przyjmuje się, że firma  działając w sposób logiczny i racjonalny, będzie dążyć do ich realizacji. Podobnie również możliwe przypadki działania powinny być zidentyfikowane, co może stanowić dobrą podstawę ustalania procedur, które przyczyniałyby się do doskonalenia procesu podejmowania decyzji.

W analizie finansowej istotne jest przede wszystkim to, aby określić wszystkie możliwe warianty rozwiązań danego problemu. Należy uwzględnić czynniki zewnętrzne, które ograniczają swobodę podejmowania decyzji i określić, w jakim zakresie mogą one podlegać naszym wpływom, a kiedy będą stanowić warunki brzegowe decyzji, określone przez regulacje prawne lub inne siły niepoddające się kontroli osoby (firmy) podejmującej decyzje. Analiza ich pozwoli określić sytuację problemową w warunkach danej firmy, a więc z uwzględnieniem również czynników wewnętrznych. Proces podejmowania decyzji wymaga ciągłej analizy zmian zachodzących w otoczeniu i identyfikacji tych wszystkich zmiennych, które mogą się okazać pomocne w szybszym i bardziej skutecznym osiąganiu celu przez firmę.

Każda firma powinna poszukiwać wciąż nowych możliwości inwestowania i tańszych źródeł finansowania. Kto tego nie robi, osiągnie gorsze wyniki od swoich konkurentów.

Etap 3 - ocena źródeł informacji

Każda możliwość działania musi być rozpoznana i zidentyfikowana. Oczywiście nie wszystkie informacje są potrzebne. Gromadzenie informacji jest czasochłonne i kosztowne, dlatego ważne jest zbieranie tylko istotnych informacji. Ponadto gromadzenie nieistotnych danych może zniekształcić obraz sytuacji, a przez to podjęta decyzja będzie nie do końca optymalna lub całkowicie błędna. Również nie wszystkie informacje, które docierają do firmy, są dobre jakościowo, wiarygodne. Plotki, przecieki i niepotwierdzone informacje wcale nie pomagają w podejmowaniu decyzji. Powodują jedynie informacyjny szum i odwracają uwagę osoby podejmującej decyzje od rzeczywistości, skupiając ją na hipotetycznych korzyściach i możliwościach.

Etap 4 - ocena informacji i możliwych alternatyw decyzji

Ocena informacji i możliwych alternatyw decyzji wymaga wykorzystania informacji w taki sposób, aby możliwe było zidentyfikowanie tych przypadków działalności, które okażą się odpowiednie do realizacji celu działania.

Wartość przedsiębiorstwa jest bowiem bezpośrednio powiązana z decyzjami w trzech obszarach:

• inwestycyjnym: jakie projekty firma realizuje lub zamierza realizować w bliżej określonej przyszłości,
• strukturze kapitału: jak przedsiębiorstwo zamierza się finansować i jaki będzie koszt kapitału,
• polityki dywidendy.

Etap 5 - analiza podjętych decyzji i ich wdrożenia

Szkoda czasu i trudu podejmowania decyzji, jeśli nie mamy pewności, że w ślad za decyzjami będzie podjęte działanie. Powinny być podjęte pewne kroki, aby działanie nie ograniczało się tylko do tego co jest niezbędne do wyselekcjonowania opcji ze zbioru możliwości, ale obejmowało również kontrolę działania w całym cyklu przedsięwzięcia. Analiza podjętych decyzji i ich wdrożenia powinna być przeprowadzona dla upewnienia się, że to co zostało zaplanowane, może być wdrożone z sukcesem.

Etap 6 - monitorowanie efektów decyzji i ocena podjętych decyzji

Można przyjąć, że proces podejmowania decyzji nie jest scentralizowany, dlatego też dobry proces wymaga, aby efekty podjętych decyzji były ściśle kontrolowane. Istnieją dwa powody, aby tak było.

Po pierwsze, istotna jest ocena wiarygodności prognoz, które stanowią podstawę podejmowanych decyzji. Jeśli okażą się mało wiarygodne, decydent musi sam zdecydować jak może poprawić ich niezawodność, stosując inne techniki lub zmieniając dotychczasową podstawę (jeśli nie jest już za późno).

Po drugie, jeśli decyzja okazuje się zła z jakiegoś powodu (nawet z powodu zmian, które zaszły w otoczeniu), monitorowanie powinno to ujawnić i pewne modyfikacje powinny zostać podjęte, aby poprawić wynik. Nie jest powiedziane, że oryginalna decyzja może być cofnięta. Niestety, nie można zmienić przeszłości, ale powinny zostać podjęte odpowiednie kroki, aby ograniczyć efekty złych decyzji.

Ocena podejmowanych decyzji i realizowanych na ich podstawie działań pozwala na skupienie się na skutkach gospodarczych tych decyzji, co w praktyce oznacza, że dokonuje się oceny efektywności podejmowanych działań. Efektywność działania jest rozumiana jako stosunek uzyskanego efektu do wydatku (analizuje się korzyści i koszty). Mierzy ona stopień osiągnięcia celu i oznacza efektywność działania, które prowadzi do skuteczności w osiąganiu celu firmy. Natomiast sprawność jest związana z produktywnością wykorzystania zasobów bądź wydajnością pracy. Mierzy ona jak dobrze zasoby są wykorzystywane, a więc jak produktywnie są zaangażowane w procesie produkcji (lub handlu) lub jak efektywni są pracownicy.

Inne przydatne możliwości wykorzystania oraz szczegóły przeprowadzenia analizy finansowej w działalności gospodarczej przedsiębiorstwa znajdziesz w książce "Analiza finansowa przedsiębiorstwa" Bożyny i Przemysława Pomykalskich (Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2007). Książkę znajdziesz pod adresem www.ksiegarnia.pwn.pl, wpisując w pole wyszukiwarki zwrot "analiza finansowa". Wszelkie skróty i uzupełnienia w niniejszym tekście za zgodą Wydawcy.

Mariusz Ludwiński