Od 1 stycznia 2006 r. minimalne wynagrodzenie wynosi 899,10 zł. Podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne dla osób rozpoczynających prowadzenie działalności wynosi więc 269,73 zł (30 % x 899,10 zł). Podstawa ta ulega proporcjonalnemu zmniejszeniu, jeżeli działalność została rozpoczęta lub zakończona w trakcie miesiąca kalendarzowego lub w przypadku gdy prowadzący działalność przez część miesiąca był niezdolny do pracy i spełnia warunki do przyznania zasiłku chorobowego.

Podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe i wypadkowe stanowi podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. Wobec tego osoba rozpoczynająca prowadzenie działalności, która jako podstawę składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe zadeklaruje kwotę 269,73 zł, od tej podstawy będzie naliczała także składki na ubezpieczenie wypadkowe oraz chorobowe (jeżeli przystąpi do tego ubezpieczenia - ubezpieczenie chorobowe dla osoby prowadzącej działalność jest dobrowolne). Natomiast składkę na ubezpieczenie zdrowotne powinna naliczać i opłacać na ogólnych zasadach, czyli od zadeklarowanej kwoty, nie niższej niż 75% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw, włącznie z wypłatami z zysku.

Osoby prowadzące działalność gospodarczą mają obowiązek opłacać składki na Fundusz Pracy, ustalone od kwot stanowiących podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe, jeśli wynoszą one w przeliczeniu na okres miesiąca co najmniej minimalne wynagrodzenie za pracę. Oznacza to, że osoba rozpoczynająca prowadzenie działalności gospodarczej (dla której jest to jedyny tytuł do ubezpieczeń) i jako podstawę wymiaru deklarująca 30% kwoty minimalnego wynagrodzenia nie opłaca składki na Fundusz Pracy, ponieważ jej podstawa wymiaru na obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe jest niższa od kwoty minimalnego wynagrodzenia.

Przykład

Osoba rozpoczyna prowadzenie działalności gospodarczej 2 maja 2006 r. Jest to jej pierwsza działalność. Działalności nie wykonuje na rzecz byłego pracodawcy. Minimalną podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne za marzec ustalamy w następujący sposób: minimalną podstawę wymiaru 269,73 zł należy podzielić przez 31 (liczba dni marca) i pomnożyć przez 30 (liczba dni podlegania ubezpieczeniom w marcu) = 261,03 zł - podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne.

Od tej kwoty należy naliczyć składki na ubezpieczenia społeczne:

 

• składka na ubezpieczenie emerytalne - 19, 52% x 261,03 zł = 50,95 zł
• składka na ubezpieczenie rentowe - 13,00% x 261,03 zł = 33,93 zł
• składka na ubezpieczenie wypadkowe - 1,80%* x 261,03 zł = 4,70 zł
• składka na ubezpieczenie chorobowe - 2,45% x 261,03 zł = 6,40 zł.

*stopa procentowa obowiązująca od 1 kwietnia br.

Składkę zaś na ubezpieczenia zdrowotne za marzec należy naliczyć od podstawy 2002,91 zł (75% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw, wraz z nagrodami z zysku, w czwartym kwartale 2005 r.) - wynosi ona 175,25 zł (8,75%). Składka na ubezpieczenie zdrowotne jest miesięczna i niepodzielna. Wobec tego, mimo iż działalność została rozpoczęta w dniu 2 marca, składkę należy naliczyć i opłacić od pełnej podstawy wymiaru.

Przykład

Osoba rozpoczyna prowadzenie działalności 1 kwietnia 2006 r. Składki za kwiecień wynoszą:

• na ubezpieczenie emerytalne - 269,73 zł x 19,52 % = 52,65 zł
• na ubezpieczenie rentowe - 269,73 zł x 13,00 % = 35,06 zł
• na ubezpieczenie wypadkowe - 269,73 zł x 1,80 %* = 4,86 zł
• na ubezpieczenie chorobowe - 269,73 zł x 2,45 % = 6,61 zł
• składka na ubezpieczenie zdrowotne - 175,25 zł (8,75 % x 2002,91 zł).

*stopa procentowa obowiązująca od 1 kwietnia br.

Osoba prowadząca działalność gospodarczą podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym w okresie od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności do dnia zaprzestania wykonywania tej działalności. Decydujące znaczenie dla ustalenia, czy istnieje w danym przypadku obowiązek ubezpieczeń, ma faktyczne prowadzenie działalności gospodarczej, a nie tylko posiadanie uprawnień do jej prowadzenia. Dlatego też osoba, która uzyskała wpis do ewidencji działalności gospodarczej i jako datę rozpoczęcia prowadzenia działalności podała, np. 1 marca, ale faktycznie rozpoczęła działalność dopiero od 25 marca lub później, może skorzystać z preferencyjnych zasad naliczania składek. Znaczenie ma bowiem data faktycznego rozpoczęcia prowadzenia działalności.

Fakt rozpoczęcia wykonywania działalności należy zgłosić do ZUS, a więc złożyć zgłoszenie płatnika składek oraz zgłosić do ubezpieczeń siebie jako ubezpieczonego.
Zgłoszenia płatnika składek dokonuje się poprzez złożenie formularza:

• ZUS ZFA - zgłoszenie płatnika składek osoby fizycznej lub
• ZUS ZPA - zgłoszenie płatnika składek osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej (gdy działalność jest prowadzona w ramach spółki cywilnej).

Wspólnicy spółki cywilnej mogą być płatnikami składek sami za siebie, składają wówczas formularz ZUS ZFA, lub płatnikiem składek za nich może być spółka, która składa formularz ZUS ZPA. Wybór sposobu rozliczeń zależy od decyzji każdego ze wspólników.

Zgłoszenie płatnika składa się w terminie 7 dni od daty powstania obowiązku ubezpieczeń społecznych we właściwej jednostce organizacyjnej ZUS w formie dokumentu pisemnego według ustalonego wzoru albo w formie wydruku z aktualnego programu informatycznego udostępnionego przez ZUS. Należy do niego dołączyć kopię decyzji urzędu skarbowego o nadaniu numeru NIP i zaświadczenie urzędu statystycznego o nadaniu aktualnego numeru REGON.

Zgłoszenia siebie jako osoby ubezpieczonej do obowiązkowych ubezpieczeń emerytalnego, rentowych, wypadkowego i zdrowotnego należy dokonać w terminie 7 dni od daty powstania obowiązku ubezpieczeń (tj. od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności). W tym celu należy złożyć formularz ZUS ZUA z kodem tytułu ubezpieczenia 05 70 xx.

Za okres do 31 marca 2006 r. osoba prowadząca działalność rozliczała składki na ubezpieczenia społeczne oraz zdrowotne w dokumentach rozliczeniowych z kodem tytułu ubezpieczeń 05 10 xx.

Od 1 kwietnia 2006 r. kod tytułu do ubezpieczeń uległ zmianie. Od 1 kwietnia osoba ta powinna składać dokumenty ubezpieczeniowe z kodem 05 70 xx.

Osoba prowadząca działalność, której kod tytułu do ubezpieczeń uległ zmianie powinna:
Wyrejestrować się z ubezpieczeń z dotychczasowym kodem tytułu ubezpieczenia (tj. 05 10 xx) - składając formularz ZUS ZWUA i podając jako datę ustania ubezpieczeń 1 kwietnia 2006 r. Zgłosić się do ubezpieczeń z nowym kodem tytułu ubezpieczenia od 1 kwietnia 2006r. na formularzu ZUS ZUA/ZUS ZZA

05 70 xx - osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą, dla której podstawę wymiaru składek stanowi zadeklarowana kwota nie niższa niż 30 % minimalnego wynagrodzenia

Przykład

Od 2 stycznia br. osoba prowadzi działalność gospodarczą i opłaca składki od 30 % minimalnego wynagrodzenia, składając deklarację rozliczeniową z kodem tytułu do ubezpieczeń 05 10 xx. Od 1 kwietnia osoba ta powinna wyrejestrować się z wszystkich ubezpieczeń do których była zgłoszona składając formularz ZUS ZWUA (z kodem tytułu do ubezpieczeń 05 10 xx) podając jako datę ustania ubezpieczeń 01.04.2006, oraz złożyć formularz ZUS ZUA z nowym kodem tytułu do ubezpieczeń 05 70 xx podając jako datę powstania obowiązku ubezpieczeń 01.04.2006.

Ubezpieczenie chorobowe jest dobrowolne dla osób prowadzących działalność. Podlegają one temu ubezpieczeniu od dnia wskazanego we wniosku o objęcie ubezpieczeniem, nie wcześniej jednak niż od dnia, w którym wniosek został zgłoszony. Zgłoszenia dokonuje się na formularzu ZUS ZUA.

Składki na ubezpieczenia społeczne oraz zdrowotne osoba samodzielnie prowadząca działalność gospodarczą wykazuje wyłącznie w deklaracji rozliczeniowej ZUS DRA. Deklarację powinna złożyć do 10. dnia danego miesiąca za poprzedni miesiąc. Deklaracja rozliczeniowa powinna być składana za każdy miesiąc. W tym terminie powinny być również opłacane składki.

Jeżeli osoba prowadząca działalność jest płatnikiem składek również za inne osoby, np. za zatrudnionych pracowników lub zleceniobiorców, dokumenty rozliczeniowe składa i składki opłaca w terminie do 15. dnia danego miesiąca za miesiąc poprzedni.

Od 1 czerwca 2006 r. osoby prowadzące działalność - opłacające składki wyłącznie za siebie lub za osoby współpracujące od 30 % minimalnego wynagrodzenia - będą zwolnione z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowej lub imiennych raportów miesięcznych za kolejny miesiąc, jeżeli w ostatnio złożonej deklaracji lub raporcie zadeklarowały jako podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne 30 % minimalnego wynagrodzenia, a na ubezpieczenie zdrowotne kwotę minimalnej podstawy wymiaru składek tj. 75 % przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia. Osoby te będą zwolnione z obowiązku składania dokumentów rozliczeniowych za kolejny miesiąc także wówczas, gdy zmiana w stosunku do miesiąca poprzedniego jest spowodowana wyłącznie zmianą minimalnego wynagrodzenia lub przeciętnego wynagrodzenia. Oznacza to, że osoby te powinny złożyć deklarację za kwiecień i maj, a za czerwiec i kolejne miesiące z tego obowiązku będą zwolnione (jeżeli w stosunku do miesiąca poprzedniego nie zajdą żadne zmiany).