Zgodnie z ustawą o systemie ubezpieczeń społecznych za pracownika uważa się osobę wykonującą pracę na podstawie umowy o pracę oraz osobę wykonującą umowę zlecenie lub umowę o dzieło albo inną umowę o świadczenie usług, do której zastosowanie mają przepisy dotyczące zlecenia, jeżeli umowę taką zawarła z pracodawcą, z którym pozostaje w stosunku prac, lub jeżeli w ramach takiej umowy wykonuje pracę na rzecz pracodawcy, z którym pozostaje w stosunku pracy. Wobec tego pracodawca, który zatrudni na podstawie umowy zlecenie lub umowy o dzieło własnego pracownika, od przychodu uzyskiwanego przez tego pracownika z umowy zlecenie jest zobowiązany opłacać składki na ubezpieczenia społeczne oraz zdrowotne.

Jeżeli pracodawca zawrze z własnym pracownikiem umowę zlecenie lub umowę o dzieło, nie dokonuje dodatkowego zgłoszenia zatrudnionej osoby do ubezpieczeń, a przychód otrzymywany z takiej umowy wykazuje łącznie w imiennym raporcie miesięcznym ZUS RCA składanym z kodem 01 10 xx.

Należy podkreślić, iż statusu "własnego pracownika" nie ma osoba przebywająca na urlopie wychowawczym, urlopie bezpłatnym lub osoba pobierająca zasiłek macierzyński. A to dlatego, że w okresie przebywania na urlopie bezpłatnym, wychowawczym czy też w okresie pobierania zasiłku macierzyńskiego stosunek pracy ulega swoistemu zawieszeniu. Stosunek pracy co prawda istnieje (nie zostaje rozwiązany), ale pracownik nie świadczy pracy, a pracodawca nie wypłaca mu wynagrodzenia. Jeżeli więc umowa zlecenie zostanie zawarta z taką osobą, pracodawca powinien ją zgłosić do obowiązkowych ubezpieczeń emerytalnego i rentowych i rozliczać za nią składki jako za zleceniobiorcę.

Składki, jak za pracownika, należy opłacać również za osobę, która umowę cywilnoprawną (umowę zlecenie lub umowę o dzieło) zawarła z innym podmiotem niż własny pracodawca, ale w ramach tej umowy wykonuje pracę na rzecz własnego pracodawcy.