Państwami darczyńcami obydwu mechanizmów są 3 kraje Europejskiego Stowarzyszenia Wolnego Handlu (EFTA) - Islandia, Lichtenstein i Norwegia (główny donator). Najistotniejszym celem Funduszy Norweskich jest realizacja przedsięwzięć prorozwojowych przyczyniających się do zmniejszania różnic ekonomicznych i społecznych w obrębie EOG i zacieśnienie współpracy bilateralnej pomiędzy państwami-beneficjentami a państwami-darczyńcami. Wartość dotacji dla państw - beneficjentów w ramach obu mechanizmów to 1,17 biliona euro na lata 2004-2009. Przyznana Polsce kwota to 558,63 mln euro i jest to dotacja największa.

Fundusze dla dużych projektów

Poziom dofinansowania zależy od źródeł finansowania adresata funduszy (beneficjenta). Jeśli projekt finansowany jest z budżetu państwa lub jednostki samorządu terytorialnego i jest to zagwarantowane uchwałą budżetową na odpowiednim szczeblu, to wnioskodawca może uzyskać dofinansowanie maksymalnie do 85 proc. kosztów kwalifikowanych. W innym przypadku poziom współfinansowania może wynieść maksymalnie do 60 proc. kosztów kwalifikowanych. Omawiane fundusze promują projekty duże, minimalna wartość dofinansowania może wynosić 250 tys. euro. Wnioskodawcy mogą składać pojedyncze projekty, programy, granty lub projekty partnerskie, z państwami darczyńcami. Wnioskodawcami mogą być przede wszystkim organy administracji rządowej i samorządowej wszystkich szczebli, instytucje naukowe i badawcze, instytucje branżowe i środowiskowe, organizacje społeczne, podmioty partnerstwa publiczno-prywatnego.

W ramach Mechanizmów funkcjonuje również Funduszu Kapitału Początkowego, którego celem jest ułatwienie przygotowania koncepcji projektów, mających duże znaczenie dla obszarów priorytetowych wymienionych przez NMF i MF EOG oraz pomoc w przygotowaniu wniosków, które mają zostać złożone w ramach Funduszy Norweskich. Za koordynację działań związanych z funduszami na terenie Polski odpowiada Ministerstwo Gospodarki. Powierzyło on zarządzanie poszczególnymi priorytetami instytucjom pośredniczącym, których funkcje pełnią odpowiednie ministerstwa. Z doświadczeń zebranych w czasie pierwszego naboru wniosków wynika, że największym zainteresowaniem cieszą się priorytety nadzorowane przez Ministerstwo Środowiska, Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz Ministerstwo Zdrowia.

Projekty termodernizacyjne

Ministerstwo Środowiska zajmuje się wdrażaniem priorytetów, na które złożono najwięcej wniosków - łącznie aż 692. Można było składać wnioski w ramach trzech priorytetów. Pierwszy obejmuje między innymi projekty z zakresu wymiany przestarzałych źródeł energii cieplnej na energooszczędne, inwestycje w odnawialne źródła energii, prace termomodernizacyjne w budynkach użyteczności publicznej, budowę i modernizację komunalnych oczyszczalni ścieków oraz systemów kanalizacji zbiorczej oraz organizacji selektywnej zbiórki odpadów. Ilość wniosków, która napłynęła do ministerstwa znacznie spowolniła proces ich oceny. W ramach Priorytetu II - ,,Promowanie zrównoważonego rozwoju'' przyznano granty m.in. Fundacji Partnerstwo dla Środowiska (projekt ,,Propagowanie czystego biznesu w Polsce'') oraz Fundacji Instytut Karpacki Stary Sącz (projekt ,,Strategie ekoenergetyczne dla karpackich gmin''). Największym zainteresowaniem cieszyły się projekty termomodernizacyjne. Dotyczyć one mogły wszystkich budynków użyteczności publicznej, czyli szkół, szpitali, domów opieki. Dodatkowym czynnikiem zachęcającym do składania wniosków był brak obowiązku składania studium wykonalności oraz mniej wymogów formalnych w stosunku do innych priorytetów. Obligatoryjny natomiast był częściowy audyt energetyczny. Ponadto duże zainteresowanie samorządów tego rodzaju projektami wynika z obowiązków, które nakłada na nie Polityka Ekologiczna Państwa (zaimplementowana Dyrektywa 91/271/EWG, dotycząca oczyszczania ścieków komunalnych).

Dofinansowane Koziołka Matołka

W przypadku priorytetu III - obejmującego projekty z zakresu prawa ochrony środowiska, aspektów organizacyjno-administracyjnych z tym związanych, przyznano dwa granty w wysokości 2 208 788 euro: Instytutowi Meteorologii i Gospodarki Wodnej oraz Głównemu Inspektorowi Ochrony Środowiska. Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego nadzoruje priorytet "Ochrona kulturowego dziedzictwa europejskiego w tym transport publiczny i odnowa miast". W tym priorytecie wspierane są inwestycje o dużej wartości i znaczeniu ogólnoeuropejskim. Minimalna wartość projektu musi wynieść 1 mln euro. Projekty powinny dotyczyć: rewitalizacji, konserwacji, renowacji, modernizacji i adaptacji na cele kulturalne historycznych obiektów i zespołów zabytkowych wraz z ich otoczeniem, rewitalizacji i adaptacji na cele kulturalne zespołów fortyfikacyjnych oraz budowli obronnych, rewitalizacji obiektów poprzemysłowych o wysokiej wartości historycznej na cele kulturalne, renowacji, ochrony i zachowania miejsc pamięci i martyrologii, kompleksowych programów konserwacji zabytków ruchomych oraz konserwacji i digitalizacji zabytkowych księgozbiorów i archiwaliów, tworzenia systemów zabezpieczeń przed nielegalnym wywozem dzieł sztuki oraz przed kradzieżą i zniszczeniem. W ostatnim naborze dotacje otrzymało m.in. Muzeum Zamkowe w Malborku i Muzeum-Zamek w Łańcucie, które uzyskały fundusze na renowację swoich zabytków. Fundusze na digitalizację zasobów otrzymała Biblioteka Zakładu Narodowego im. Ossolińskich we Wrocławiu. Jednym z ciekawszych projektów, który uzyskał dofinansowanie, jest Europejskie Centrum Bajki im. Koziołka Matołka w Pacanowie. Wartość tej inwestycji to 3 140 777 euro, z czego dofinansowanie z Mechanizmów wynosi 2 669 660 euro.

Ministerstwo Zdrowia jest instytucją wdrażającą priorytet: "Opieka zdrowotna i opieka nad dzieckiem". Głównym celem tego priorytetu jest poprawa warunków zdrowotnych społeczeństwa. Dofinansowanie mogą otrzymać projekty dotyczące promocji zdrowia i programów profilaktyki i wczesnego wykrywania chorób cywilizacyjnych; dotyczące wad postawy, próchnicy i otyłości; dotyczące poprawy opieki prenatalnej, profilaktyki oraz lecznictwa w okresie ciąży, porodu i połogu; projekty mające na celu integrację środowisk zagrożonych patologią, zwłaszcza narkomanią i alkoholizmem oraz związane z zapobieganiem przestępczości nieletnich, mające na celu integrację dzieci niepełnosprawnych z pełnosprawnymi, związane z tworzeniem ogólnodostępnych stref rekreacji dziecięcej oraz terapeutycznych systemów telemedycznych, dotyczące podnoszenia dostępności i jakości usług medycznych. Priorytetowo traktowane będą projekty obejmujące tereny wiejskie oraz małomiasteczkowe i projekty o jak największym zasięgu oddziaływania. Najwięcej złożonych dotychczas wniosków dotyczyło utworzenia otwartych stref rekreacji dziecięcych i aż 5 z nich uzyskało dotacje. Największe dofinansowanie w wysokości 2 220 009 euro uzyskał projekt utworzenia Centrum Telekonsultacji TeleInterMed Instytutu Kardiologii im. Prymasa Tysiąclecia Stefana Kardynała Wyszyńskiego. Z zebranych do tej pory danych wynika, że złożono łącznie 1 390 wniosków na szacunkową kwotę w wysokości ponad 1, 6 mld euro.

Uwaga zmiany w procedurze

Ze względu na duże zainteresowanie Mechanizmami pojawią się zmiany w procedurze wnioskowania. Dołączane dotychczas zaświadczenia - np. z ZUS czy urzędu skarbowego - zostaną zamienione na oświadczenia. Pojawi się także nowa wersja formularza aplikacyjnego - zostanie usunięta z niego część dotycząca aspektów technicznych inwestycji. Niektóre załączniki w formie oświadczeń zostaną zredukowane do krótkich deklaracji w formularzu wniosku. Prawdopodobnie nie będzie planu promocji w tak szczegółowej formie, jak miało to miejsce do tej pory. Dotychczasowe priorytety raczej nie ulegną zmianie, powstanie natomiast specjalny Fundusz Termomodernizacyjny, ze względu na duże zainteresowanie inwestycjami w tym zakresie. Fundusz wystartuje prawdopodobnie na początku 2007 roku. Więcej informacji na ten temat Funduszy Norweskich można znaleźć na stronie: www.eog.gov.pl. Polska nadal nie uzyskała zgody państw-darczyńców na ogłoszenie naboru i dlatego prawdopodobnym terminem ogłoszenia najbliższego naboru na dofinansowanie pojedynczych projektów oraz programów jest przełom listopada i grudnia 2006 r. Wymogiem jest, aby wniosek aplikacyjny złożony w naborze, który zostanie ogłoszony w 2006 r. został przygotowany z wykorzystaniem aktualnego formularza aplikacyjnego, opracowanego przez państwa-darczyńców.

Talento - fundusze europejskie

Wysokość dofinansowania na realizację pojedynczego projektu nie powinna być mniejsza niż 250 tys. euro

O dofinansowanie mogą starać się przede wszystkim organy administracji rządowej i samorządowej, instytucje naukowe i badawcze, instytucje branżowe i środowiskowe, organizacje społeczne oraz podmioty partnerstwa publiczno-prywatnego.

Kasa dla Pacanowa

Europejskie Centrum Bajki im. Koziołka Matołka w Pacanowie otrzymało dofinansowanie z Mechanizmów w wysokości wynosi ponad 2, 6 mln euro.

Samorządy terytorialne - główny odbiorca Funduszy Norweskich - mogą liczyć nawet na pokrycie 85 proc. kosztów kwalifikowanych inwestycji.

Uwaga na błędy

Lista najczęściej popełnianych błędów przez wnioskodawców

- Większość wniosków ma błędy i braki. Wnioski wysyłanie są pocztą w ostatniej chwili - liczy się natomiast data wpływu wniosku do urzędu.
- Papierowa i elektroniczna wersja wniosku różnią się - a muszą być identyczne.
- Załączana dokumentacja ma niewłaściwy zakres i jest nieaktualna.
- Brak logiki i spójności informacji we wniosku i załącznikach (szczególnie w tabelach finansowych, celach i wskaźnikach i matrycy logicznej).
- Nie przestrzegane są pułapy dofinansowania projektu, wielkości projektu oraz proporcje udziału poszczególnych kategorii kosztów.
- Wiele kosztów jest błędnie uznawanych jako kwalifikowalne.
- Nierealne harmonogramy realizacji projektu, nie uwzględniające czasu trwania procedury oceny wniosków oraz ewentualnej procedury przetargowej
- Niektóre części formularza aplikacyjnego wnioskodawcy pozostawiają nie wypełnione, co jest błędem - w przypadku, gdy dana część nie odnosi się do projektu (np. dotyczy partnerstwa, podczas gdy projekt nie będzie realizowany w partnerstwie), należy wpisać "nie dotyczy", wraz z krótkim uzasadnieniem. Części dotyczące zagadnień przekrojowych, w tym kwestie równego statusu kobiet i mężczyzn muszą być zawsze opisane, nawet w przypadku, gdy cele projektu nie są bezpośrednio z nimi powiązane.
- Błędem jest trwałe spinanie lub bindowanie wniosku aplikacyjnego.
Poszczególne strony wnioski nie powinny również być dostarczane luzem, ale wraz z załącznikami wpięte do segregatora i opisane, a poszczególne załączniki oddzielone przekładkami.
- Najczęstszymi brakami w dokumentacji są braki załączników potwierdzających kwalifikowalność wnioskodawcy i uwierzytelniających posiadanie środków na współfinansowanie projektu, studium wykonalności, stosownych pozwoleń, bilansów, a także informacji szczegółowych dotyczących sposobu realizacji projektu (np. informacji o sposobie rekrutacji uczestników szkoleń, konferencji).
Źródło: www.eog.gov.pl

Barbara Nocoń
Magdalena Mętel
Joanna Gruszkoś