Skuteczne zagospodarowanie środków publicznych będzie wymagało także aktywizacji ogromnych środków prywatnych. W tej ostatniej kwestii pojawia się ogromne pole do popisu dla banków.

Środowisko bankowe włączyło się aktywnie w dyskusję na temat nowego systemu wdrażania, bazując m.in. na doświadczeniach związanych z NPR 2004-2006. Związek Banków Polskich na tym etapie zgłosił uwagi i propozycje uwzględniające także opinie i doświadczenia płynące od klientów banków uczestniczących w procesach absorpcyjnych, w tym głównie od MŚP. Należą do nich rekomendacje dotyczące uproszczenia systemu, w tym ułatwienia proceduralne dla wnioskodawców korzystających z wiarygodnego finansowania zewnętrznego (m.in. ujednolicenie dokumentacji, niedublowanie czynności i kosztów), zwiększenie alokacji środków na inwestycje bezpośrednie przedsiębiorstw, rozwój systemu poręczeń kredytowych (w tym nowela FPU), rozwój dostępu MŚP do instrumentów e-gospodarki, ułatwienia w dostępie do kredytu technologicznego, włączenie kosztów korzystania (np. kosztów rachunku bankowego, instrumentów zabezpieczających, doradztwa finansowego) przez MŚP z kapitału zewnętrznego do listy wydatków kwalifikowanych. Pośród oferty bankowej związanej wprost z obsługą przedsiębiorstw w zakresie projektów unijnych pozostają przede wszystkim: wsparcie doradcze, finansowanie inwestycji, działania informacyjne, instrumenty zabezpieczające oraz usługi rozliczeniowe. Znaczenie zaangażowania banków w działania skierowane do przedsiębiorców można ocenić m. in. na podstawie działania 2.3. SPO WKP. O skuteczności współpracy z bankiem świadczy zaś fakt, że ponad 50 proc. wniosków ostatecznie zaakceptowanych zostało przygotowanych właśnie z udziałem banków.

Lepsze prawo dla biznesu

Banki będąc zainteresowanymi zwiększaniem współpracy z przedsiębiorcami, od kilku lat oferują specjalne produkty dla tej grupy podmiotów i rysuje się tu ostra konkurencja. Wzrastającą rolę zaczynają w końcu odgrywać w grupie przedsiębiorstw o podwyższonym ryzyku fundusze poręczeniowe. Warto pamiętać, że część przedsiębiorców w tej grupie korzystało też poprzednio z funduszy pożyczkowych. Dużym rynkiem są także tereny wiejskie, na których z powodzeniem działają banki spółdzielcze. Wzrost zainteresowania kredytowaniem nie jest szczególnie duży, ale wyraźny i wszystko wskazuje na jego rozwój w kolejnych latach. Oszczędności przedsiębiorców wynoszą ponad 110 mld zł (ponad 10 proc. PKB), co zmniejsza potrzeby kredytowe. Część przedsiębiorstw w Polsce finansowana jest z zagranicy, przez spółki - matki. Część pozyskuje finansowanie z rynku kapitałowego. Powściągliwość przedsiębiorców w zaciąganiu kredytów wynika z obaw o stabilność warunków ekonomicznych w naszym kraju. Ta powściągliwość jest też związana z nadal odstającym od potrzeb i możliwości biznesu otoczeniem prawnym polskiej przedsiębiorczości. Do tego dochodzą też obawy związane z warunkami i terminem wejścia Polski do strefy euro. Z drugiej strony od wielu miesięcy obserwujemy dużą dynamikę kredytowania gospodarstw domowych. Z danych Biura Informacji Kredytowej wynika, że część małych i mikro przedsiębiorstw środki obrotowe i na małe inwestycje pozyskuje właśnie poprzez zaciąganie kredytu konsumenckiego. Z 12 mln pożyczek i kredytów jakie zostały udzielone w 2005 roku około 8 proc. to pożyczki zaciągnięte przez najmniejszych przedsiębiorców. Kredyty najczęściej wykorzystywane są na inwestycje, na finansowanie zapasów i środków obrotowych oraz restrukturyzację zadłużenia. Aby dostęp do kredytu bankowego był coraz łatwiejszy należy usunąć wiele barier. Należą do nich niekorzystne dla kredytodawców uwarunkowania prawno-instytucjonalne, pośród których wg oceny Banku Światowego najdotkliwsze są: stosunkowo wysoki koszt i trudność w dotarciu do informacji o indywidualnych przedsiębiorstwach (informacje są dostępne, ale zdecentralizowane i nadal niedostępne w formie elektronicznej); niedorozwinięty i kosztowny system rejestrów zabezpieczeń kredytowych; niedoskonałość regulacji prawnych dotyczących praw kredytodawców (są one w wielu przypadkach ograniczone nawet, gdy bank teoretycznie posiada dobre zabezpieczenie); mało efektywny system prawa upadłościowego i egzekucji tego prawa, powodujący długotrwałość procesu odzyskiwania należności. Bardzo ważnym problemem jest również obecne prawo podatkowe w zakresie strat banków poniesionych w związku z pogorszeniem jakości kredytów.

Informacja gospodarcza

Wyraźnie dostrzegane są problemy przedsiębiorców z dostępem do fachowej informacji, doradztwa i ekspertyz. Sektor bankowy nie bez kozery przykłada ogromną wagę do rozwoju nowoczesnego systemu informacji gospodarczej. Widać już pierwsze efekty, bo coraz więcej osób i firm zabiega też o to, by mieć dobrą historię kredytową. Wiarygodność i zaufanie są pierwszym krokiem do ograniczania ryzyka i oczekiwanego zwiększania dostępu podmiotów gospodarczych do finansowania zewnętrznego. Apetyt banków na ryzyko wzrasta. Wynika to m.in. z wyraźnie poprawiającej się jakości portfela kredytowego i utrzymującej się dobrej kondycji przedsiębiorców w bardzo wielu branżach. Nieźle też kształtują się perspektywy wzrostu naszej gospodarki w najbliższych latach. Ale należy pamiętać, że warunkiem szybszego rozwoju jest jednak stabilna i przewidywalna polityka gospodarcza, monetarna i fiskalna. Bez takiej stabilizacji i dobrego klimatu społecznego, sami przedsiębiorcy mając różnego rodzaju obawy będą unikali zaangażowania inwestycyjnego. Ze stratą dla nich i ze stratą dla całej gospodarki.

Krzysztof Pietraszkiewicz
Prezes Związku Banków Polskich