Jak wynika z zapowiedzi Ministerstwa Rozwoju Regionalnego, odpowiedzialnego za zarządzanie funduszami Unii, najwięcej środków zostanie przeznaczonych na rozbudowę i modernizację infrastruktury technicznej i ochronę środowiska. W proponowanych programach znalazły się pieniądze na wszystkie najważniejsze dla kraju obszary. Jednak plany to jedno a ich realizacja to drugie. Bez sprawnego systemu wdrażania środków pomocowych Polska może mieć problemy z wykorzystaniem szansy, którą niesie ze sobą nowa perspektywa finansowa. Istotnym elementem zarządzania ryzykiem w różnego rodzaju procesach inwestycyjnych, w tym również w ramach PPP (bez względu na źródło finansowania), jak i współfinansowanych z funduszy Unii Europejskiej są gwarancje ubezpieczeniowe zabezpieczające prawidłową realizację całego procesu - począwszy od przetargu aż do właściwego usunięcia ewentualnych usterek. Firmy ubezpieczeniowe dostosowały swoją ofertę gwarancyjną do regulaminów funduszy unijnych. Wydłużyły się terminy obowiązywania gwarancji. Wzory gwarancji zmodyfikowano tak, aby mogły spełniać parametry kontraktów opartych np. na procedurach FIDIC.

Perspektywy rozwoju gwarancji

Według danych Komisji Nadzoru Ubezpieczeń i Funduszy Emerytalnych (obecnie KNF), w ubiegłym roku przedsiębiorcy wydali na gwarancje ubezpieczeniowe ponad 136,1 mln zł - o 13 proc. więcej niż rok wcześniej. Wzrost zainteresowania gwarancjami wynika z coraz większej liczby projektów związanych właśnie z funduszami Unii Europejskiej. Na lata 2007-2013 prognozuje się dalszy wzrost rynku gwarancji, który szacuje się na poziomie 9 proc. średniorocznie, a według danych na drugi kwartał 2006 roku dynamika roczna wynosi 26,3 proc. Obecnie wśród funduszy współfinansujących inwestycje, które są najczęściej zabezpieczane gwarancjami ubezpieczeniowymi, prym wiedzie Fundusz Spójności.

Obecnie już zauważamy, że pozyskane środki w ramach funduszy UE, czy realizowane inwestycje finansowane tymi środkami, są ściśle powiązane z możliwością rozwoju firmy. Śmiało można powiedzieć, że dzięki programom przedakcesyjnym oraz programom dedykowanym na lata 2004-2006, znaczna część inwestycji realizowana jest w Polsce ze środków UE. Perspektywy rozwoju gwarancji ubezpieczeniowych na najbliższe lata wyglądają optymistycznie. Narodowy Program Spójności na lata 2007-2013 przewiduje nowe fundusze dla polskich przedsiębiorstw. Oznacza to też nowe możliwości produktowe dla gwarancji ubezpieczeniowych. Napływ środków przyspieszy rozwój inwestycji, a w ślad za tym zwiększy się zapotrzebowanie na gwarancje kontraktowe.

Rola gwarancji w procesie inwestycyjnym

Do gwarancji ubezpieczeniowych stosowanych zazwyczaj w procesie realizacji inwestycji należą, na etapie ogłoszenia o przetargu - gwarancje zapłaty wadium, natomiast na etapie realizacji inwestycji - gwarancje należytego wykonania kontraktu i zwrotu zaliczki. Po zakończeniu procesu inwestycji wymagana jest natomiast gwarancja właściwego usunięcia wad lub usterek. Inwestorzy dbają o zabezpieczenie całego procesu inwestycyjnego, począwszy od przetargu. Tłumaczyć to można chęcią zabezpieczenia się przed stratami, np. wynikającymi z winy nierzetelnego wykonawcy. Gwarancje są również jednym z zabezpieczeń przewidzianych w ustawie o zamówieniach publicznych. Niestety, nie wszystkie przepisy dopuszczają taką formę zabezpieczenia. Ustawa o transporcie drogowym nie przewiduje jako zabezpieczenia gwarancji ubezpieczeniowej, lecz wyłącznie gwarancję bankową. A szkoda, ponieważ banki z uwagi na ciągły wzrost popytu na kredyty, również związane z napływem środków unijnych na inwestycje, mogą mieć problemy ze zwiększaniem swojego zaangażowania właśnie w gwarancje bankowe. W chwili obecnej zadłużenie przedsiębiorstw w sektorze bankowym wynosi około 160 mld zł .Konsekwencją nowego okresu programowania będzie popyt na kredyty i gwarancje związane z projektami współfinansowanymi z UE na kwotę ponad 30 mld euro, czyli potrzeby są ogromne i musimy im sprostać wspólnie. Zaufanie to podstawa sukcesu w biznesie. Klient uzyskując gwarancję potwierdza swoją wiarygodność. Dlatego gwarancje stają się coraz bardziej atrakcyjnym produktem a dzięki rozwojowi inwestycji jego popularność będzie nadal rosła. Korzyści z zastosowania gwarancji ubezpieczeniowych leżą po obu stronach, zarówno inwestora jak i wykonawcy.Dla pierwszego gwarancja jest najłatwiejszą i najbardziej wiarygodną formą zabezpieczenia swoich ewentualnych roszczeń. Daje pewność, że w przypadku faktycznego naruszenia zapisów kontraktu przez wykonawcę, należne inwestorowi odszkodowanie będzie skutecznie i w szybki sposób wypłacone. Istotny jest również potencjał ubezpieczyciela i jego rating. Dlatego firmy ubezpieczeniowe o bardzo wysokim ratingu mogą pozwolić sobie na zabezpieczenie dużych kontraktów, gdzie kwoty gwarancji sięgają kilku lub nawet kilkunastu milionów złotych. Kolejną zaletą wynikającą z przyjęcia gwarancji, z punktu widzenia inwestora jest to, że ubezpieczyciel ocenia potencjalnego wykonawcę pod kątem sytuacji finansowej oraz technicznej możliwości wykonania zabezpieczanego kontraktu. Złożenie przez wykonawcę gwarancji sygnalizuje zatem inwestorowi, że firma z którą podpisuje kontrakt została pozytywnie oceniona przez niezależną instytucję. Dla wykonawcy kontraktu złożenie zabezpieczenia w formie gwarancji pozwala uniknąć blokowania własnych środków pieniężnych, często nawet na bardzo długie okresy czasu i inwestować je np. w rozwój firmy.

Jaki jest koszt gwarancji

Cena gwarancji zależy od kwoty i terminu obowiązywania gwarancji oraz wyniku przeprowadzonej oceny ryzyka transakcji. Składki za gwarancje ubezpieczeniowe i bankowe są porównywalne. Ale składka to nie jedyny koszt gwarancji. Istotny wpływ na koszty ogółem mogą mieć opłaty związane z ustanowieniem zabezpieczenia udzielanej gwarancji. Przedsiębiorcy korzystający z gwarancji zwracają uwagę nie tylko na koszty, ale również na oferowane teksty gwarancji, dostępność i szybkość obsługi. Firmy ubezpieczeniowe mają obecnie bardziej liberalne podejście do udzielania gwarancji niż banki. Różnorodność katalogu zabezpieczeń daje większe możliwości wyboru i ewentualnego zabezpieczenia przyznanych środków. Dla niektórych firm, z uwagi na niski poziom majątku lub w przypadku firm non-profit, gwarancje ubezpieczeniowe mogą być przysłowiową ostatnią deską ratunku przy pozyskaniu środków z UE. Dotychczas w systemie wdrażania ważniejsze było dostosowanie procedur do struktur administracyjnych niż do potrzeb beneficjentów. Może warto zmienić procedury, aby były bardziej przyjazne beneficjentom i jednocześnie pomagały w absorpcji unijnych środków.

Elwira Ostrowska-Graczyk
dyrektor Biura Obsługi Ubezpieczeń Finansowych PZU S.A.