PO KL składa się z jedenastu priorytetów, z których każdy oddziałuje na inny obszar, głównie rynek pracy, integrację społeczną, edukację, zdrowie, adaptacyjność przedsiębiorstw. Kapitał Ludzki jest kontynuacją programu Rozwój Zasobów Ludzkich (SPO RZL), a także drugiego priorytetu Zintegrowanego Programu Operacyjnego Rozwoju Regionalnego, w ramach których była możliwość finansowania inicjatyw o podobnym charakterze, tzw. projektów miękkich. Program będzie finansowany w 85 proc. ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego oraz w 15 proc. ze środków krajowych. Na jego realizację przewidziano prawie 11,5 mld euro: wkład finansowy EFS to kwota 9,7 mld euro, a pozostała część to środki krajowe. Obecnie projekt programu jest w fazie negocjacji z Komisją Europejską.

Kto będzie odpowiadał za program

Za całość prac związanych z tworzeniem PO KL odpowiedzialna jest Instytucja Zarządzająca, czyli Ministerstwo Rozwoju Regionalnego. Ponieważ większa część programu będzie wdrażana regionalnie, rolę instytucji wdrażających będą pełnić głównie samorządy regionalne. Wśród instytucji regionalnych największe doświadczenia we wdrażaniu EFS mają Wojewódzkie Urzędy Pracy, co oznacza, że prawdopodobnie WUP-y przejmą kompetencje instytucji wdrażających. Województwo warmińsko-mazurskie, kujawsko-pomorskie oraz śląskie planują, iż część zadań związanych z wdrażaniem przekażą też Regionalnym Ośrodkom Polityki Społecznej. Marszałek województwa śląskiego chce również, aby w prace związane z wdrażaniem włączyć Regionalny Ośrodek Metodyczno-Edukacyjny. Natomiast w kujawsko-pomorskim Instytucja Wdrażającą będzie prawdopodobnie też w Toruńskiej Agencji Rozwoju Regionalnego. Deklaracje te nie są jeszcze oficjalnymi decyzjami, jednakże dają wstępny obraz struktury instytucjonalnej PO KL.

Istotną różnicą, w porównaniu do okresu 2004-2006, jest decyzja wdrażania regionalnego, co ma na celu sprawniejsze niż w poprzednim okresie programowania absorbowanie środków. Z doświadczenia wiadomo, iż centralna koordynacja konkursów jest uciążliwa, zarówno dla urzędników, jak też dla beneficjentów (zbyt duża liczba beneficjentów w stosunku do liczby pracowników obsługujących projekty). Jednakże wielu potencjalnych beneficjentów programu - pamiętając doświadczenia współpracy z WUP-ami w ramach realizacji projektów ZPORR - obawia się zbyt dużej skrupulatności urzędników urzędów pracy oraz podatność na wpływy beneficjentów mających wysoką pozycję w regionie.

Obszary finansowania

Program składa się z 11 priorytetów, z czego 6 wdrażanych będzie na poziomie centralnym, 4 regionalnym, a priorytet Pomoc Techniczna obsługiwał będzie cały program. W ramach komponentu centralnego środki zostaną przeznaczone na finansowanie przedsięwzięć systemowych, kierowanych przez instytucje centralne (właściwe ministerstwa), kreujące politykę dla całego kraju. Natomiast środki komponentu regionalnego zostaną przeznaczone na inicjatywy wspierające osoby i grupy społeczne w konkretnym województwie.

Beneficjenci, którzy do tego czasu aplikowali o środki w ramach konkursów na projekty w działaniach SPO RZL lub ZPORR (priorytet 2), będą teraz zainteresowani głównie komponentem regionalnym, czyli priorytetami: VII, VIII, IX oraz X programu Kapitał Ludzki. W ramach konkursów w regionach nie będzie można ubiegać się o finansowanie projektów ogólnopolskich. Oznacza to, że beneficjenci SPO RZL, którzy realizowali do tego czasu projekty, np. studiów podyplomowych czy szkoleń dla pracowników instytucji rynku pracy z całego kraju, nie będą mogli zrealizować podobnego przedsięwzięcia w ramach jednego projektu PO KL. Podobne projekty będą możliwe do realizacji tylko w skali regionu. Inicjatywę ogólnopolską w tym zakresie będzie mogło podejmować tylko Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej w ramach priorytetu I w komponencie centralnym.

Instytucjami, które będą mogły aplikować o środki w ramach komponentu regionalnego będą wszystkie podmioty działające legalnie w Polsce, ostateczna decyzja będzie jednak należeć do samorządu regionalnego. W ramach komponentu regionalnego (priorytet VII) będzie możliwe finansowanie projektów zakładających wspieranie aktywności zawodowej poprzez m.in. doradztwo zawodowe, organizowanie staży i praktyk zawodowych, prac interwencyjnych, szkoleń uzupełniających kwalifikacje zawodowe, jednorazowe dotacje na podjęcie działalności gospodarczej. Priorytet będzie też wspierał mobilność geograficzną (regionalną i międzyregionalną) na rynku pracy. Możliwe też będzie realizowanie regionalnych inicjatyw szkoleniowych dla pracowników instytucji rynku pracy oraz kadr integracji społecznej.

Wsparcie to będzie realizowane poprzez priorytet VII ,,Rynek pracy otwarty dla wszystkich oraz promocja integracji społecznej'', skupiający obecny priorytet I SPO RZL (działania: 1.2, 1.3, 1.4 1.5, jak też 1.6). Program Operacyjny Kapitał Ludzki, w odróżnieniu do SPO RZL, nie planuje wyodrębnienia jednego obszaru wspierającego tylko kobiet na rynku pracy. Priorytet VII będzie oferował wsparcie głównie dla osób pozostających bez pracy, szczególnie kobiet, młodzieży i absolwentów, osób niepełnosprawnych, a także osób po pięćdziesiątym roku życia (50+). Podobny obszar działalności jak działanie 2.3 SPO RZL będzie miał priorytet VIII PO KL ,,Regionalne kadry gospodarki'', którego celem jest podniesienie konkurencyjności regionów poprzez podniesienie kwalifikacji osób pracujących. W ramach tego priorytetu będzie można sfinansować m.in. projekty szkoleniowe dla pracowników i kadry zarządzającej przedsiębiorstw. Priorytet ten - wspierając projekty outplacementowe - jest też po części odpowiednikiem obecnego działania 2.4 ZPORR. Priorytet zakłada pomoc zarówno pracownikom, jak też pracodawcom przedsiębiorstw przechodzących procesy adaptacyjne i modernizacyjne.

Kolejnym obszarem działalności PO KL jest edukacja. Priorytet IX - ,,Rozwój wykształcenia i kompetencji w regionach''- ma na celu zwiększenie dostępności kształcenia oraz podniesienie poziomu wykształcenia regionalnych zasobów ludzkich. W ramach tego priorytetu będzie można tworzyć m.in. ośrodki wychowania przedszkolnego (szczególnie na obszarach wiejskich), programy rozszerzające ofertę edukacyjną szkół, np. o doradztwo zawodowe lub inne wsparcie związane ze zwiększeniem aktywności na rynku pracy. Priorytet IX będzie też wspierał akademickie biura karier w zakresie pośrednictwa pracy, organizacji kursów i szkoleń, a także monitoringu rynku pracy przez te biura. Również w ramach tego priorytetu będzie można kierować wsparcie dla osób w wieku od 24 do 64 roku życia zainteresowanych kształceniem ustawicznym, a także nauczycieli chcących podnosić swoje kwalifikacje zawodowe. Kapitał Ludzki kieruje też swoją ofertę bezpośrednio do osób pochodzących z obszarów wiejskich. Priorytet X - ,,Partnerstwo na rzecz rozwoju obszarów wiejskich'' - ma na celu pobudzenie aktywności tych osób, w celu tworzenia lokalnych inicjatyw zorientowanych na podniesienie zatrudnienia, przedsiębiorczość oraz integrację społeczną i kształcenie.

Ponadto realizowany będzie priorytet XI ,,Pomoc techniczna'', którego celem jest zapewnienie właściwego zarządzania, wdrażania oraz promocji Europejskiego Funduszu Społecznego. Dokumenty precyzujące wytyczne dla poszczególnych priorytetów komponentu regionalnego będą opracowane w samorządzie regionalnym. Bazą do przygotowania tych dokumentów będzie ,,Szczegółowy opis priorytetów PO KL'', opracowany na podstawie Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki.

Małgorzata Ćwikła

Autorka pracuje w Departamencie Wdrażania Europejskiego Funduszu Społecznego w Ministerstwie Pracy i Polityki Społecznej.

Tekst nie jest oficjalnym stanowiskiem ministerstwa, ale zawiera spostrzeżenia autorki z wdrażania programów UE.