Decydującą rolę w tym przypadku odgrywa zakwalifikowanie otrzymanych środków do grupy bezzwrotnej pomocy finansowej. Zgodnie z ustawą o podatku dochodowym, pomoc bezzwrotna może pochodzić od rządów państw obcych, organizacji międzynarodowych lub międzynarodowych instytucji finansowych, z programów ramowych działań i rozwoju technicznego Unii Europejskiej oraz z programów NATO.

Ponadto pomoc taka przyznawana jest na podstawie jednostronnej deklaracji lub umów zawartych z państwami obcymi, organizacjami lub instytucjami przez Radę Ministrów, właściwego ministra lub agencje rządowe, a rozdzielana przez uprawnioną do tego instytucję krajową. Ze zwolnienia korzystają więc wynagrodzenia osób opłacane ze środków funduszy przedakcesyjnych - Phare, ISPA, Sapard, które to możemy zaliczyć do pochodzących z pomocy bezzwrotnej. Jest to szczególnie istotne dla wynagrodzeń pracowników beneficjenta, które są opłacane ze środków owej pomocy bezzwrotnej - są o­ne wówczas zwolnione z podatku dochodowego od osób fizycznych - pod warunkiem, że podatnik (osoba fizyczna) realizuje bezpośrednio cel programu finansowego z bezzwrotnej pomocy. Należy pamiętać, że tylko wynagrodzenia osób fizycznych zatrudnionych bezpośrednio (niezależnie od rodzaju umowy: umowa o pracę lub umowa cywilnoprawna) korzystają ze zwolnienia. Zwolnienia nie można zastosować w przypadku wynagrodzeń osób, którym podatnik zleca wykonanie czynności w związku z realizowanym programem (np. podwykonawcom).

Co do zakwalifikowania środków UE otrzymywanych przez beneficjentów okresie 2004- 2006 odmienne podejście reprezentuje Ministerstwo Finansów. Wyłączono bowiem zakres Narodowego Planu Rozwoju (np. SPO Wzrost Konkurencyjności Przedsiębiorstw, SPO Rozwój Zasobów Ludzkich, SPO Transport, ZPORR) z kategorii pomocy bezzwrotnej. Pomoc, jaką otrzymują beneficjenci potraktowano bowiem jako pochodzącą ze środków pożyczonych z budżetu państwa na prefinansowanie realizowanych projektów. Dlatego też taka pomoc nie ma charakteru pomocy bezzwrotnej. Stąd wynagrodzenia finansowane z tych źródeł nie mogą zostać zwolnione z podatku dochodowego od osób fizycznych. Ponadto środki pomocowe w części współfinansowanej z budżetu nie mogą być uznane za pomoc pochodzącą z dotacji, dlatego również ta kategoria środków nie korzysta ze zwolnienia z podatków dochodowych. W konsekwencji wynagrodzenia osób zatrudnionych przy realizacji programów (na podstawie umowy o pracę lub umów cywilnoprawnych), która obejmuje przygotowanie, wybór, ocenę, monitorowanie projektu oraz weryfikację płatności i kontroli finansowej, nie korzystają ze zwolnienia i tym samym podlegają opodatkowaniu na zasadach ogólnych.

Na zwolnienie z opodatkowania mogą liczyć przede wszystkim uczniowie, studenci i doktoranci. Stypendia dla uczniów i studentów wypłacane np. w ramach działania 2.2 ZPORR "Wyrównywanie szans edukacyjnych poprzez programy stypendialne" (w tym refundacje kosztów zakwaterowania i dojazdów) nie podlegają opodatkowaniu do wysokości nie przekraczającej miesięcznie 380 zł. Natomiast stypendia doktoranckie wypłacane w ramach działania 2.6 "Regionalne strategie innowacyjne i transfer wiedzy" są również zwolnione od opodatkowania, pod warunkiem, że zasady przyznawania zostały zatwierdzone przez ministra właściwego ds. szkolnictwa wyższego na wniosek projektodawcy. Nieco inaczej ma się sytuacja związana z dodatkami do praktyk dla studentów oraz uczniów szkół ponadgimnazjalnych (wypłacane w ramach działania 2.1 ZPORR "Rozwój umiejętności powiązany z potrzebami regionalnego rynku pracy i możliwości kształcenia ustawicznego w regionie"), dodatki stażowe dla absolwentów szkół wyższych (wypłacane w ramach działania 2.6 "Regionalne strategie innowacyjne i transfer wiedzy"), a także kosztami opieki nad dziećmi i osobami zależnymi (wypłacane w ramach działania 2.3 "Reorientacja zawodowa osób odchodzących z rolnictwa"). Podlegają one niestety opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych.

Agnieszka Żurawska- Tatała