Dla firmy średniej wielkości, przy podejmowaniu decyzji o pozyskaniu finansowania, istnieją zawsze dwa wyjścia: pozyskanie inwestora strategicznego (np. fundusze private equity) lub debiut giełdowy. Obie formy dokapitalizowania przedsiębiorstwa mają swoje wady i zalety, jednak w przypadku małych i średnich firm, wejście na giełdę jest relatywnie mniej korzystne.

Dlaczego nie giełda

Debiut giełdowy wiąże się z kosztami wejścia oraz utrzymania się na niej:

• koszty wejścia - przygotowanie pełnych sprawozdań finansowych za ostatnie trzy lata; ujawnienie danych operacyjnych; przygotowanie prospektu emisyjnego, obsługa prawna i doradcza przedsięwzięcia - nie mniej niż 1 mln zł,
• koszty utrzymania się - prowadzenie rygorystycznej sprawozdawczości finansowej i udzielanie szczegółowych informacji o planowanej strategii inwestycyjnej.

Ponadto, kurs akcji przedsiębiorstwa zależny jest nie tylko od wyników finansowych firmy, ale i od spekulacji funduszy hedgingowych (tzw. funduszy wysokiego ryzyka) oraz czynników psychologicznych (np. instynkty stadne inwestorów - panika giełdowa). Potencjalne korzyści z wejścia na giełdę, czyli pozyskanie kapitału i podniesienie prestiżu, rosną wraz z wielkością przedsiębiorstwa - dlatego dla małych i średnich firm korzyści te będą mocno ograniczone.

Jeśli nie bank i giełda, to co?

Wachlarz możliwości dla przedsiębiorców poszukujących kapitału jest bardzo szeroki. W przypadku pozyskania środków z prywatnych funduszy kapitałowych, istnieje wiele wariantów. Oto one:

• aniołowie biznesu (ang. business angels) - osoby prywatne oferujące wsparcie kapitałowe (do około 1 mln euro) dla tzw. start-up-ów, czyli pomysłów na powstanie nowych firm oraz działających przedsiębiorców posiadających nowe pomysły na poszerzenie działalności; zarządzaniem firmą zajmuje się przedsiębiorca;
• fundusze venture capital - oferują wsparcie kapitałowe (od 5 do 10 mln euro) dla nowych oraz bieżących przedsięwzięć charakteryzujących się dużym ryzykiem i względnie wysokimi nakładami inwestycyjnymi; częściowo ingerują w zarządzanie przedsiębiorstwem;
• fundusze private equity - inwestują w średnie i duże przedsiębiorstwa (od 5 do 10 mln euro), przy względnie krótkim horyzoncie czasowym (od 3 do 5 lat); mocno ingerują w zarządzanie firmą (całkowita lub częściowa wymiana kadry zarządzającej).

One-2-One - nowe możliwości

Pomysł na działalność firmy był bardzo ciekawy - wykorzystanie telefonu komórkowego w relacjach między tradycyjnymi mediami, a ich odbiorcami. Firma obsługuje organizacyjnie i technologicznie konkursy SMS-owe oraz serwisy informacyjne. Dobry pomysł (gwałtowny rozwój rynku telefonów komórkowych w Polsce) stanowił 90 proc. sukcesu - pozostałe 10 proc. to znalezienie funduszu, który był chętny do sfinansowania przedsięwzięcia, pomimo ryzyka wejścia w niepewny wówczas segment internetowo-telekomunikacyjny.

Rozróżnienie pomiędzy ww. podmiotami jest bardzo płynne i możliwe jest wiele wariantów mieszanych (np. fundusz private equity może mieć wydłużony horyzont czasowy - od 10 do 15 lat). Trzy najważniejsze przewagi powyższych funduszy nad finansowaniem bankowym to:

• gotowość podjęcia względnie wysokiego ryzyka inwestycyjnego przez inwestora,
• względnie krótka procedura uzyskania finansowania,
• wsparcie ze strony inwestora w zakresie know-how oraz nowoczesnych systemów zarządzania.

Są jednak i wady takiego sposobu dofinansowania:

• oddanie części kontroli nad firmą,
• dążenie funduszu do reinwestycji osiągniętego zysku,
• wyjście funduszu po określonym horyzoncie czasowym (fundusz oczekuje jak najwyższej stopy zwrotu z inwestycji).

Komu się udało

W Polsce jest wiele przedsiębiorstw, które z sukcesem skorzystały z kapitałów prywatnych funduszy inwestycyjnych (patrz ramki). Najważniejszym czynnikiem sukcesu był dobry pomysł na biznes oraz skuteczne zarządzanie powierzonym kapitałem.

Travelplanet.pl - ryzykowny pomysł?

Fundusz MCI Management zainwestował 1,5 mln zł w pomysł na rozwinięcie internetowej agencji turystycznej (objął 91 proc. udziałów), co po atakach z 11 września 2001 r. wydawało się bardzo ryzykowne. Jednak w ciągu trzech lat (2002-2005) firma 30-krotnie zwiększyła przychody i zadebiutowała w 2005 r. na giełdzie. Menedżerowie firmy są pewni, że bez pomocy funduszu nie mogliby pozyskać zewnętrznego dofinansowania.

Podsumowując, z punktu widzenia małych i średnich przedsiębiorstw skorzystanie ze środków prywatnych funduszy kapitałowych jest najbardziej korzystne gdy:

• inwestycja jest ryzykowna, ale przewidywana stopa zwrotu jest wysoka,
• czas jest istotnym czynnikiem decydującym o powodzeniu przedsięwzięcia,
• trudno określić horyzont czasowy, w którym zwrócą się koszty inwestycji.

OKTAWIAN AUGUSTYN