Dzięki palmtopowi działającemu w bezprzewodowej intrasieci lekarz ma praktycznie w każdej sytuacji dostęp do bazy pacjentów, nawet przy ich łóżkach.

Skrót PC: Personal Computer. Komputer osobisty. Rozwój informatyki zmienia znaczenie utrwalonych definicji. Dziś, w istocie rzeczy, PC to PDA: Personal Digital Assistant. Osobisty cyfrowy asystent. Komputer, który mieści się w dłoni, nie jest gadżetem dla szukającej technicznych nowinek młodzieży. PDA, zwany popularnie palmtopem (ang. palm - dłoń, top - na wierzchu) w dostępie do intra- i internetowej łączności może być doskonałym narzędziem w codziennej pracy.

Również w szpitalu, przychodni, aptece, pogotowiu ratunkowym...W sytuacji, gdy niektóre szpitale w Polsce nie są jeszcze w pełni zinformatyzowane, rozważania o zastosowaniu PDA w medycynie mogą wydawać się nie na miejscu. Błąd. Od informatyzacji nie ma ucieczki. A indywidualna komputeryzacja pracy może i jest piosenką przyszłości, ale powstającą już teraz!

Rusza pilotaż

W Wojewódzkim Pogotowiu Ratunkowym w Katowicach, jak w każdym pogotowiu, najważniejsza jest szybkość. Liczy się czas - od otrzymania zgłoszenia do wizyty u poszkodowanego lub chorego. Podstawą do wyjazdu jest "karta zlecenia wyjazdu pogotowia ratunkowego". Dwustronny druk formatu A4 ze stu kilkudziesięcioma miejscami do wypełnienia; w tym w dwóch trzecich przez lekarza. Aby "odbiuralizować" tę pracę, w katowickim WPR chcą docelowo wyposażyć lekarzy 61 karetek w palmtopy. Planują, że we wrześniu br. ruszą z pilotażowym, miesięcznym testem systemu w stacjach w Katowicach i Mikołowie (w sumie 6 karetek).

A potem, jeśli nowe narzędzie pracy sprawdzi się, to wiosną przyszłego roku wszyscy lekarze WPR mają mieć "osobistych cyfrowych asystentów" (kupionych za pieniądze ze środków unijnych). W czym lekarzom pogotowia mają pomóc przenośne komputerki? W największym skrócie: - Lekarz dostaje na palmtop zlecenie wyjazdu wraz z mapą dojazdu do pacjenta. - W oprogramowaniu jest również wypełnianie karty wyjazdu. Lekarz wybiera odpowiednie opcje.

- Obecnie, w części "Wywiad, badanie, postępowanie medyczne", trzeba wprowadzić opis dolegliwości pacjenta. W wersji elektronicznej karty, lekarz nie wpisuje, ale nagrywa... - Nie wpisuje też zastosowanego leku, ale zaznacza z dostępnej bazy. Umożliwia to później analizę statystyczną gospodarki lekami. Gdy załoga wraca do bazy, lekarz zgrywa zawartość palmtopa na serwer i podpisuje wydrukowany (papier jednak musi być!) dokument wyjazdu. I koniec.

W bazie przez WiFi

Komputer wart nie jest tyle, ile za niego zapłacono u sprzedawcy. Jego wartość określa oprogramowanie. Czy to PC, czy PDA, bez oprogramowania jest tylko maszyną do pisania, internetowym terminalem i prostą konsolą do gier. O ile PDA do zastosowań - nazwijmy - cywilnych jest fabrycznie wyposażony w zestaw oprogramowania (edycyjne, komunikacyjne, rozrywkowe), o tyle PDA do użytkowania w szeroko pojętej ochronie zdrowia musi dysponować specjalistycznym oprogramowaniem, często "krojonym na miarę" - z uwzględnieniem specyfiki działania danego użytkownika.

Sporo oprogramowania można pobrać z internetu (więcej: www.ws.aplus.pl/teksty/palm.html). Ciekawą aplikacją jest DokTop stworzony w 2004 r. przez wydawnictwo Medycyna Praktyczna. System podaje niezbędne informacje o lekach. Informuje o ich cenach, tak pełnych, jak i z uwzględnieniem refundacji. DokTop w wersji dla Windows Mobile ma moduł kartoteki pacjentów. Program aktualizowany jest po podłączeniu do internetu (ostatnia aktualizacja: kwiecień br.). Prawie wszystkie współczesne PDA wyposażone są standardowo w moduł łączności bezprzewodowej WiFi.

Po stworzeniu wewnętrznej sieci WiFi, np. w szpitalu, w pełni można wykorzystać mobilność tych komputerków. W Polsce trudno sobie wyobrazić (jeszcze) lekarzy dokonujących porannego obchodu w palmtopami w dłoniach. Dzięki PDA działającemu w bezprzewodowej intrasieci lekarz ma dostęp do bazy pacjentów, nawet przy ich łóżkach. Wie, co i kiedy pacjentowi przepisano, widzi historię jego choroby.

Oprogramowanie pozwala też na dokonywanie statystycznej analizy. Lekarz nie musi znać na pamięć historii chorób kilkudziesięciu lub więcej pacjentów. Od tego ma bazę danych i PDA z bezprzewodowym oraz bezpiecznym (chronionym przed osobami nieuprawnionymi) dostępem do tejże bazy. Czy w którymś z polskich szpitali działa taki system? Kiedyś komputery stały tylko w sekretariatach, a dziś?

Program KOMPAS...

PDA dobrze wpisują się w telemedycynę. Równie dobrze mogą z nich korzystać tak leczeni, jak i leczący. Od 2004 r. amerykańska firma MedicTouch LLC promuje PulseMeter. Jest to urządzenie jej autorstwa, które po podłączeniu do PDA pozwala pacjentowi na obserwację swojego pulsu. Otrzymane dane można wysłać do lekarza. Nie tylko jednak w USA palmtopy znajdują takie zastosowanie. Niektórzy mogą się zdziwić, ale w Polsce również ma to miejsce.

Ba, w niektórych działaniach jesteśmy... pionierami! Mowa o kompleksowych badaniach nad astmą oskrzelową i POChP (przewlekłą obturacyjną chorobą płuc) w ramach programu KOMPAS, realizowanego przez pulmonologów i internistów klinicznych z krakowskiego Collegium Medicum. W tym pionierskim - na skalę światową - programie, po raz pierwszy zastosowano PDA (oczywiście z dedykowanym do badań oprogramowaniem) - kilkuset specjalistów rejestruje dane dotyczące choroby, jej przebiegu i leczenia u ok. 14 tys. chorych na POChP i astmę. Program "KOMpleksowego badania obserwacyjnego chorych na POChP i AStmę" jest otwarty po spełnieniu kilku warunków (szczegóły: www.badaniekompas.pl).

... i OPTIMO

Inny program badawczy, w którym wykorzystuje się PDA, to OPTIMO, czyli "Optymalna opieka nad chorymi na cukrzycę w Polsce" (www.ebm.org.pl). Trzyletnie badania rozpoczęto w 2006 r. Na czym polegają? Zacytujmy: "Podstawowym celem badania OPTIMO jest scharakteryzowanie populacji chorych na cukrzycę leczonych w specjalistycznych poradniach diabetologicznych w Polsce oraz opisanie wybranych metod postępowania diagnostycznego i leczniczego w zależności od m.in. czasu trwania choroby, zaawansowania powikłań lub chorób współistniejących.

Projekt zakłada zastosowanie komputerów podręcznych (palmtopów) w codziennej pracy lekarzy, umożliwiających wprowadzanie za pomocą elektronicznego kwestionariusza danych dotyczących wyników przeprowadzonych badań, powikłań oraz leczenia. Użycie palmtopów pozwala nie tylko na bezpieczne (bez możliwości identyfikacji przez osoby postronne) gromadzenie informacji o pacjentach, ale i ułatwia lekarzom opiekę nad chorymi poprzez zastosowanie systemu wspomagania decyzji klinicznych (CDSS - Clinical Decision Support System), stworzonego na podstawie aktualnych wytycznych Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego.

Program ten przypomina o potrzebie wykonania niektórych badań, dostarcza informacji o aktualnych metodach postępowania, kryteriach, definicjach, klasyfikacjach powikłań oraz oczekiwanych skutkach zdrowotnych leczenia cukrzycy. Ponadto OPTIMO pozwala szybko przeglądać informacje o dotychczasowym leczeniu i jego wynikach oraz o powikłaniach u poszczególnych chorych.

Lekarze uczestniczą jednocześnie w programie edukacyjnym i co miesiąc otrzymują multimedialne materiały informacyjne oraz zestawy pytań, a za prawidłowe odpowiedzi przyznawane są punkty edukacyjne. Elektroniczny kwestionariusz i system wspomagania decyzji klinicznych podlegają dalszym zmianom na podstawie uzyskiwanych danych oraz komentarzy i propozycji napływających od uczestniczących w programie lekarzy"...

Diagnostyka

PDA może być składnikiem narzędzia medycznego, tak jak częścią strzykawki jest tłok. Chodzi tu przede wszystkim o narzędzia do diagnozowania pracy narządów wewnętrznych, np. serca. Przykładem takiego zastosowania palmtopa jest EKG Kardio PCM-u Pocket. Producent zapewnia, że "urządzenie zbiera sygnał EKG o jakości, jaką do tej pory zapewniały kliniczne aparaty EKG". Palmtopy ze specjalnymi przystawkami używane są do kompleksowych badań słuchu w "Programie opieki nad osobami z uszkodzeniami słuchu w Polsce" (www.telezdrowie.pl).Realizowany jest on pod kierunkiem prof. Henryka Skarżyńskiego i inżyniera Andrzeja Czyżewskiego.

Urządzenie do "przesiewowych badań słuchu z wykorzystaniem metod obiektywnych i audiometrycznych" działa w oparciu o PDA. Jest opatentowane pod handlową nazwą "Kuba Mikro AS". Działanie "Kuby" polega - z grubsza rzecz biorąc - na odtwarzaniu z PDA dźwięków o odpowiednim natężeniu i częstotliwości oraz zapisuje reakcje, jakie powstają w uchu badanej osoby. Do uszu pacjenta oczywiście wprowadza się specjalną sondę połączoną z komputerem. "Kuba" umożliwia również wykonywanie prostszych badań. W tym przypadku pacjentowi PDA podaje przez słuchawki określone tony. Badany potwierdza, czy je słyszy. Palmtop każdorazowo analizuje podawane i otrzymywane dane i przedstawia je na ekranie w formie wykresu.

Zamiast laptopa

Jak widać, PDA w konfiguracji narzędzia diagnostycznego z powodzeniem może zastępować laptopy. Wraz z postępującym wzrostem szybkości procesorów montowanych w palmtopach oraz poprawą jakości prezentowanej w nich grafiki komputerki przenośne z czasem wkroczą w te sfery użytkowania, w których dziś wykorzystywane są komputery o większych rozmiarach i możliwościach działania. Już teraz, w niektórych przypadkach, PDA stosowane są w teleradiologii. Jak będzie wyglądała sytuacja za kilka lat, można tylko się domyślać. Wszelako warto pamiętać, że najprostszy palmtop jest co najmniej kilkaset razy "mocniejszy" od komputera, który sterował Apollo 11, gdy ten leciał zdobywać Księżyc...

Andrzej Bęben
Rynek Zdrowia, nr 9/26 - wrzesień 2007