Przedsiębiorca zawierając z konsumentem umowę na odległość, obok odpowiedzialności wynikających z ogólnych przepisów dotyczących ochrony konsumenta (m.in. odpowiedzialności z tytułu niezgodności towaru z umową sprzedaży, niewłaściwego wykonania zobowiązania, gwarancji, jeśli ją wystawia), powinien uwzględnić przepisy ustawy o ochronie niektórych praw konsumenta oraz o odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny.

W szczególności przepisy rozdziału II dotyczące umów zawieranych na odległość, przez które rozumie się umowy zawierane z konsumentem bez jednoczesnej obecności obu stron przy wykorzystaniu środka porozumiewania się na odległość. Przepis ten obowiązuje bez względu na przedmiot umowy - wystarczy sam fakt zawarcia umowy na odległość w znaczeniu ustawy.

Ustawa wymaga zgody konsumenta na złożenie przez przedsiębiorcę propozycji zawarcia umowy (a więc oferty, zaproszenia do składania ofert, zaproszenia do negocjacji) za pomocą wizjo fonu, telefaksu, poczty elektronicznej, automatycznego urządzenia wywołującego lub innego środka komunikacji elektronicznej. Należy w tym miejscu pamiętać o zakazie przesyłania za pomocą środków komunikacji elektronicznej niezamówionej informacji handlowej (spamu) skierowanej do oznaczonego odbiorcy. Informację uważa się za zamówioną, jeżeli odbiorca wyraził zgodę na otrzymanie takiej informacji, w szczególności udostępnił w tym celu identyfikujący go adres elektroniczny.

Podstawowym uprawnieniem konsumenta, który zawrze z przedsiębiorcą umowę na odległość jest prawo do odstąpienia od umowy bez podawania przyczyn w terminie 10 dni od dnia wydania rzeczy, a gdy umowa dotyczy świadczenia usługi - od dnia jej zawarcia. Odstąpienie to musi mieć formę oświadczenia na piśmie. Przedsiębiorca nie może przeszkodzić w tym konsumentowi ani żądać zapłaty odstępnego; musi uwzględnić to uprawnienie w swoich kalkulacjach finansowych. Nie jest dopuszczalne nałożenie na konsumenta obowiązku zapłaty wynagrodzenia przed otrzymaniem świadczenia. W razie odstąpienia od umowy uważa się ją za niezawartą, a konsument jest zwolniony ze wszystkich zobowiązań. To, co strony świadczyły ulega zwrotowi w stanie niezmienionym, chyba że zmiana była konieczna w graniach zwykłego zarządu. Jeżeli konsument dokonał jakichkolwiek przedpłat, należą się od nich odsetki ustawowe naliczane od daty przedpłat.

Konsument nie musi przy tym zwracać rzeczy w tym samym opakowaniu jednorazowym, w jakim została mu ona przysłana. Odsyłając rzecz, musi jednakże zabezpieczyć ją przed zniszczeniem. Gdy opakowanie jest wielokrotnego użytku (np. piórnik do pióra), rzecz należy zwrócić łącznie z opakowaniem. Jeżeli strony nie umówiły się inaczej, prawo odstąpienia nie przysługuje konsumentowi w przypadku (art. 10 ust. 3):

• świadczenia usługi rozpoczętej za zgodą konsumenta przez upływem terminu 10 dni (termin z art. 7 ust. 1),
• nagrań audialnych i wizualnych oraz zapisanych na nośnikach programów komputerowych po usunięciu przez konsumenta ich oryginalnego opakowania,
• świadczeń, za które cena lub wynagrodzenie zależy wyłącznie od ruchu cen na rynku finansowym,
• świadczeń o właściwościach określonych przez konsumenta w złożonym przez niego zamówieniu lub ściśle powiązanych z jego osobą,
• świadczeń, które z uwagi na swój charakter nie mogą zostać zwrócone lub ulegają szybkiemu zepsuciu,
• dostarczania prasy, usług w zakresie gier losowych i zakładów wzajemnych.

Ustawa o ochronie praw konsumenta nakłada na przedsiębiorcę tzw. obowiązki przedkontraktowe polegające przede wszystkim na przekazaniu konsumentowi szeregu wymaganych ustawą informacji. Informacje te powinny zostać przekazane zanim dojdzie do zawarcia umowy, najpóźniej jednak w chwili złożenia propozycji zawarcia umowy. Obowiązek informowania konsumenta dotyczy zarówno złożenia oferty, zaproszenia do składania ofert, jak i zaproszenia do negocjacji. Konsument powinien być informowany o:

• imieniu i nazwisku (nazwie),
• adresie zamieszkania (siedzibie) przedsiębiorcy,
• organie, który zarejestrował działalność gospodarczą przedsiębiorcy,
• numerze, pod którym przedsiębiorca został zarejestrowany,
• istotnych właściwościach świadczenia,
• cenie lub wynagrodzeniu obejmującym wszystkie składniki, a w szczególności cła i podatki,
• zasadach zapłaty ceny i wynagrodzenia,
• kosztach i sposobie dostawy,
• prawie odstąpienia od umowy w terminie 10 dni ze wskazaniem wyjątków określonych w ustawie,
• kosztach wynikających z korzystania ze środków porozumiewania się na odległość, jeżeli są one skalkulowane inaczej niż wedle normalnej taryfy,
• terminie przekazania oferty lub informacji o cenie lub wynagrodzeniu,
• minimalnym okresie, na jaki ma być zawarta umowa o świadczenia ciągłe lub okresowe,
• miejscu i sposobie składania reklamacji,
• prawie wypowiedzenia umowy w przypadku, gdy czas trwania umowy nie jest oznaczony.

Powyższe informacje mają charakter wiążący i powinny być sformułowane jednoznacznie, w sposób zrozumiały i łatwy do odczytania. Obowiązek poinformowania konsumenta należy traktować jako aktywne działanie przedsiębiorcy. Nie wystarczy umożliwienie konsumentowi uzyskania wymaganych informacji, konieczne jest ich rzeczywiste przekazanie. Nie uważa się za poinformowanie konsumenta sytuacji, gdy przedsiębiorca umieszcza na stronie internetowej hiperłącze do strony zawierającej wymagane wiadomości bądź w przesłanej wiadomości elektronicznej zamieszcza adres strony internetowej, pod którą konsument może uzyskać informacje. Sama forma, w jakiej informacje przedkontraktowe powinny zostać przesłane konsumentowi jest dowolna. Ze względu na niskie koszty, najlepiej przesyłać te informacje za pomocą środków komunikacji elektronicznej.

Gdy umowa zostanie zawarta, przedsiębiorca ma obowiązek potwierdzić przekazane informacji na piśmie (a więc w tradycyjnej formie pisemnej lub równoważnej jej formie elektronicznej z użyciem bezpiecznego podpisu elektronicznego weryfikowanego przy użyciu ważnego kwalifikowanego certyfikatu) najpóźniej w momencie rozpoczęcia świadczenia. Obowiązek potwierdzenia na piśmie wymaganych informacji nie dotyczy jednorazowych świadczeń, które są spełniane przy użyciu środków porozumiewania się na odległość i za które rachunek wystawia osoba fizyczna lub prawna - dostawca (w ramach swojego przedsiębiorstwa) co najmniej jednego dostępnego dla konsumenta i przedsiębiorcy środka porozumiewania się na odległość, z wyjątkiem informacji dotyczących:

• imienia i nazwiska (nazwy),
• adresu zamieszkania (siedziby) przedsiębiorcy,
• organu, który zarejestrował działalność gospodarczą przedsiębiorcy,
• numeru, pod którym przedsiębiorca został zarejestrowany.

W przypadku niedopełnienia przez przedsiębiorcę obowiązków przedkontraktowych ponosi on odpowiedzialność odszkodowawczą na zasadach ogólnych, ustawa nie określa bowiem sankcji za ich niedopełnienie.

Brak pisemnego potwierdzenia dostarczonych informacji powoduje przedłużenie do trzech miesięcy terminu, w którym konsument może odstąpić od umowy, licząc od momentu wydania rzeczy, a gdy umowa dotyczy usługi - od dnia zawarcia umowy. Przedsiębiorca ma jednak możliwość skrócenia trzymiesięcznego terminu prawa odstąpienia do 10 dni, jeżeli prześle konsumentowi pisemne potwierdzenie dostarczonych informacji. Dziesięciodniowy termin odstąpienia jest wówczas liczony od dnia otrzymania przez konsumenta tego pisemnego potwierdzenia (art. 10 pkt 2). Po upływie trzech miesięcy od dnia wydania rzeczy lub, gdy umowa dotyczył usługi, od momentu jej zawarcia, konsument traci prawo do odstąpienia od umowy. Nie traci natomiast uprawnień wynikających ze sprzedaży konsumenckiej.

W ustawie został zawarty określony maksymalny termin, w którym przedsiębiorca w przypadku zawarcia umowy na odległość jest zobowiązany wykonać umowę (spełnić świadczenie). Termin ten to 30 dni od złożenia przez konsumenta oświadczenia woli o zawarciu umowy. Jest to podpis dyspozytywny i za zgodą stron może ulec skróceniu lub przedłużeniu. Jeżeli przedsiębiorca nie może spełnić świadczenia z powodu niedostępności przedmiotu świadczenia, to powinien niezwłocznie, najpóźniej jednak z terminie 30 dni od zawarcia umowy, zawiadom ości o tym konsumenta i zwrócić całą otrzymaną od niego sumę pieniędzy.

Artykuł powstał na podstawie książki "Strategie i modele gospodarki elektronicznej" pod redakcją naukową Celiny Olszak i Ewy Ziemby (Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2007). Wszelkie skróty i uzupełnienia w tekście za zgodą Wydawcy. Książkę znajdziesz pod adresem www.ksiegarnia.pwn.pl, wpisując w pole wyszukiwarki zwrot "gospodarka elektroniczna".

Źródło: Mariusz Ludwiński