• ściśle określony przedział lub moment czasu, dla których się ją przeprowadza,
• ilość pieniędzy lub rzeczy, które się wycenia,
• pochodzenie przedmiotu wyceny,
• konkretnie określona i konsekwentnie stosowana metoda wyceny.

Wycena jednego tygodnia może być inna niż w kolejnym tygodniu. Ale nie o to chodzi, żeby określić cenę raz na zawsze, a otrzymaną wartość wykuć w kamieniu. Wręcz przeciwnie - zmienność wyceny jest wysoce pożądana z racji funkcji biznesowych jakie pełni wycena firmy. 

Funkcja doradczo-decyzyjna

Realizowana jest na ogół przy zmianie właściciela przedsiębiorstwa i polega na tym, iż kupujący i sprzedający, zlecając wykonanie wyceny wyspecjalizowanym ekspertom lub analitykom finansowym, dążą do unikania subiektywizmu przy określaniu ceny transakcyjnej. Ponadto, funkcja ta pozwala każdej z negocjujących stron określić ofertę wyjściową i możliwości ustępstw. Wycena dostarcza bowiem niezbędnych informacji cenowych i wyznacza pole ich negocjacji przez podanie granicznych wartości firmy - maksymalnej ceny dla kupującego i minimalnej ceny dla sprzedającego.

Funkcja argumentacyjna (uzasadniająca)

Polega na dostarczeniu sprzedającemu lub potencjalnemu nabywcy argumentów, których można użyć w trakcie pertraktacji cenowych. W ten sposób wzmacnia się siłę przetargową stron transakcji przez wykorzystywanie informacji uzyskanych w trakcie wyceny.

Funkcja mediacyjna (pośrednicząca)

Jest realizowana poprzez opracowanie takiej wyceny, której wyniki zostaną zaakceptowane przez zleceniodawców i pozwolą rozstrzygnąć problemy powstające w czasie negocjacji transakcji kupna-sprzedaży. Ta funkcja jest najbardziej istotna wówczas, gdy opinie stron transakcji są szczególnie rozbieżne, a wyniki wyceny opracowanej przez niezależnego eksperta ułatwią przezwyciężenie tych odmiennych sądów i opinii.

Funkcja informacyjna (komunikacyjna)

Sprowadza się do informacji na temat przedsiębiorstwa, szczególnie jego historii, osiąganych wyników ekonomiczno-finansowych oraz perspektyw rozwojowych. Ta funkcja jest realizowana głównie przez kontakty firmy z otoczeniem. Odbiorcami informacji są przede wszystkim podmioty zewnętrzne takie jak grupy potencjalnych inwestorów, analitycy giełdowi, dziennikarze. Ta funkcja wpływa na reakcje rynku kapitałowego, co znajduje odzwierciedlenie w zmianie cen akcji spółek.

Funkcja zarządcza

Pojawiła się wraz z koncepcją zarządzania wartością firmy i jest spełniana poprzez wykorzystywanie wyników wyceny do budowania strategii wzrostu i rozwoju przedsiębiorstwa, kreowania korzyści dla jego właścicieli oraz tworzenia systemów motywacyjnych dla pracowników i menedżerów. Służy także dokonywaniu wyborów ekonomicznych np. przez analizę rozważanych inwestycji, zmian w strukturze kapitału, portfelu produktów, przejęć i fuzji.

Funkcja zabezpieczająca

Jej celem jest zapewnienie zarządom firm ograniczeń możliwości sporów na tle wyceny bądź przez zaistnieniem konfliktu interesów. Ta funkcja jest szczególnie ważna w przypadku przesunięć akcji (udziałów) z jednej spółki do drugiej w ramach tej samej grupy kapitałowej. Ponieważ w tym momencie brakuje autentycznych negocjacji (ten sam właściciel obu podmiotów gospodarczych), to menedżerowie mogą oprzeć się na wycenach zleconych zewnętrznym konsultantom.

Aby wycena wartości mogła z powodzeniem spełniać swoje funkcje i przynosić korzyści firmom, musi zostać przeprowadzona z zachowaniem pewnych zasad. Zasady te powinni również rozumieć zleceniodawcy wyceny (właściciele, menedżerowie), aby mogli ją poprawnie interpretować i wykorzystywać w procesie zarządzania firmą.

Zasada obiektywności

Wycena jest obiektywna, dopóki modele w niej stosowane są oparte na metodach naukowych. Wycena to praktyczna umiejętność oparta na teoriach finansów i rachunkowości. Eksperci, którzy ją przeprowadzają, są obiektywnymi arbitrami. Nie wnikają w czynniki tworzące wartość, które nie odnoszą się do potencjału firmy do generowania przyszłych dochodów poprzez umiejętne zarządzanie posiadanymi aktywami. Wycena nie może być koloryzowana zależnie od humoru lub potrzeb. Podczas wyceny przeprowadzający ją ekspert powinien zebrać jak najwięcej informacji o wycenianym obiekcie. Powinien przeanalizować dotychczasowe rezultaty opisane w dokumentach księgowych, przeprowadzić wywiady z pracownikami, zarządem, klientami, dostawcami i dystrybutorami, skonsultować się z innymi ekspertami i analitykami, zebrać dane o konkurencji oraz o samym sektorze na tle całej gospodarki. Powinien w końcu zwrócić uwagę na trendy kształtujące cenę podmiotu na rynku - przeszacowanie lub niedoszacowanie.

Zasada zmienności

Przeprowadzona w danym momencie wycena nie jest dożywotnim określeniem wartości przedsiębiorstwa. Rynek to żywy, zmieniający się organizm. Co chwila pojawiają się na nim nowe informacje, które wpływają na działalność firmy. Stąd wycenę należy powtarzać w miarę możliwości i potrzeb, a czasem po prostu po to, żeby ją wykonać. Nigdy bowiem nie wiadomo kiedy może się przydać, a poleganie na nieaktualnej wycenie przy podejmowaniu ważnych decyzji w firmie nie jest najmądrzejszym posunięciem. Oszczędności w tym przypadku z pewnością wyjdą bokiem.

Zasada precyzji

Wycena wartości firmy wymaga precyzyjnego rachunku ekonomiczno-finansowego i precyzji w przyjmowaniu realistycznych założeń. Proces wyceny nie może być koloryzowany. Nie wolno opierać wyceny na niepewnych założeniach, wielkościach niemożliwych lub bardzo trudno osiągalnych w danych warunkach. Uzyskany wynik jest obciążony błędem szacunkowym, wycena staje się nieczytelna i traci swoje praktyczne zalety. Oczywiście błędy zawsze się zdarzają. Ważne jest natomiast, żeby pojawiały się w miejscach mało istotnych, żeby były korygowane w trakcie wyceny lub przy realizacji kolejnych wycen lub żeby miejsca błędów były wyraźnie wskazane. Dzięki temu można w sposób świadomy zostawić sobie pewien margines bezpieczeństwa dla uzyskanego wyniku.

Zasada odpowiedniości

Do wyceny należy wybierać takie modele, które najlepiej odzwierciedlają sytuację wycenianego podmiotu, obecne w danym momencie warunki rynkowe oraz powód przeprowadzenia wyceny. Do jednych wycen lepsze będzie podejście polegające na określeniu wartości aktywów na podstawie zdolności do przynoszenia korzyści z tytułu zaangażowania w nie określonej kwoty kapitału. Do innych wycen lepsze będzie podejście bilansowe - przecież nie tylko własny majątek jest wykorzystywany, ale również wynajmowany lub dzierżawiony.

Zasada nieomylności

To dość kontrowersyjna zasada, ale funkcjonuje, ponieważ nie ma na dzień dzisiejszy żadnej lepszej. Założenie jest takie: rynek finansowy jest nieomylny. Inwestorzy, kształtując w długim okresie podaż i popyt aktywów finansowych na rynku, zawsze biorą pod uwagę fundamentalne wyniki finansowe uzyskiwane przez poszczególne spółki. Dlatego każdą wycenę należy skonfrontować z rynkiem kapitałowym, z notowanymi na giełdzie aktywami podobnych firm działających w tym samym sektorze. Te firmy stanowią punkt odniesienia dla wyceny. Kontrowersje dotyczą braku dopasowanie perspektywy rynku i wyceny - perspektywa rynków to długi termin, natomiast wycena ze swej istoty odnosi się do krótkiego okresu. Należy wziąć poprawkę na chwilowe wahania ceny w stosunku do długiego terminu, ale warto zastosować długi termin jako wartość średnią.

Zasada niezbędności

Wycena jest niezbędnym narzędziem procesu podejmowania decyzji zarządczych. Pozwala menedżerom odnaleźć odpowiedź na wiele pytań i problemów zarządczych, np. jakie jest znaczenie ekonomiczne marki produktów firmy, jakie skutki ekonomiczne wywoła zwiększenie lub zmniejszenie skali i zakresu działania firmy, jakie będą ekonomiczne korzyści z restrukturyzacji zatrudnienia lub modernizacji produkcji. Oczywiście nie można zapomnieć, że perspektywa ekonomiczna jest tylko jedną z wielu perspektyw (i jak twierdzi wielu autorów, kluczową choć wcale nienajważniejszą), na których powinno się oceniać powyższe kwestie.

Wiedza o korzyściach z realizacji okresowych wycen firmy oraz znajomość zasad rządzących procesem wykonywania wyceny to niezbędne elementy udanego stosowania tego narzędzia zarządzania. Wycena wartości przyda się każdej firmie, która chce w sposób nowoczesny zarządzać swoimi aktywami na płaszczyźnie finansowej. Nie mówiąc o tym, że na pewnych rynkach jest to po prostu oczywista codzienność.

Artykuł powstał na podstawie książki Piotra Szczepankowskiego "Wycena i zarządzanie wartością przedsiębiorstwa" (Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2007). Zawiera ona szczegółowy opis metod, narzędzia oraz przykłady stosowania wyceny wartości firmy dla potrzeb zarządzania. Wszelkie skróty i uzupełnienia w tekście za zgodą Wydawcy. Książkę znajdziesz pod adresem www.ksiegarnia.pwn.pl, wpisując w pole wyszukiwarki zwrot "wycena i zarządzanie".

Mariusz Ludwiński