Komisja rozpatrzy przesłane uwagi, po czym projekt zostanie poddany konsultacjom z państwami członkowskimi w ramach Komitetu Doradczego ds. pomocy państwa.

- Inicjatywa Komisji Europejskiej zmierzająca do uregulowania ośmiu rodzajów pomocy publicznej w jednym rozporządzeniu umożliwi beneficjentom zdobycie podstawowej wiedzy o wymogach wspólnotowych, a instytucjom wdrażającym programy operacyjne ułatwi udzielanie pomocy publicznej przedsiębiorcom - mówi Monika Konikowska -Wójcik, dyrektor Zespołu Prawnego Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości.

Proces legislacyjny powinien zakończyć się wiosną 2008 r. tak, aby rozporządzenie mogło zastąpić obecnie obowiązujące rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych po ich wygaśnięciu 30 czerwca 2008 r. Nowe rozporządzenie jest częścią reformy prawa pomocy państwa przewidzianej przez Komisję na lata 2005-2009, która w myśl zasady "mniej i lepiej ukierunkowanej pomocy" powinna ograniczyć wartość przyznawanej pomocy i przeznaczyć ją na najbardziej priorytetowe cele. Jednym z głównych celów reformy jest utworzenie prostego i spójnego systemu regulującego zasady notyfikacji Komisji przypadków przyznawania pomocy.

Projekt rozporządzenia opiera się na zasadzie wyeliminowania obowiązku notyfikacji tych kategorii pomocy państwa, które spełniają określone w nim formalne i materialne warunki. Takie formy pomocy są traktowane a priori jako zgodne ze wspólnym rynkiem i nie wymagają skrupulatnej kontroli Komisji, która może skoncentrować zasoby na najbardziej szkodliwych przypadkach udzielania pomocy. Wyłączenia grupowe w zakresie pomocy państwa są stosowane od 2001 r. Poniżej opisujemy najważniejsze zmiany.

Konsolidacja

Nowe rozporządzenie wchłonie pięć obecnie istniejących wyłączeń w obszarach: pomocy szkoleniowej (rozporządzenie Komisji WE nr 68/2001), pomocy na zatrudnienie (rozporządzenie nr 2204/2002), pomocy dla MSP (rozporządzenie nr 70/2001), w tym w zakresie pomocy na badania i rozwój dla MSP (rozporządzenie nr 364/2004 rozszerzające zakres stosowania rozporządzenia nr 70/2001) oraz pomocy regionalnej (niedawno wydane rozporządzenie nr 1628/2006).

Komisja zdecydowała również, że w świetle zdobytego doświadczenia możliwe jest rozszerzenie zakresu stosowania rozporządzenia na trzy nowe obszary: pomoc na ochronę środowiska, pomoc w formie kapitału podwyższonego ryzyka oraz pomoc na badania i rozwój także dla dużych przedsiębiorców. Warunki wyłączeń dla tych rodzajów pomocy zostały opracowane na podstawie praktyki, którą Komisja stosowała dla oceny tego typu form pomocy notyfikowanych w zwykłym trybie. Co do zasady, rozporządzenie nie będzie stosowane do pomocy ad hoc na rzecz dużych przedsiębiorców.

Poza tym, po przekroczeniu przewidzianych w rozporządzeniu progów pomocy (np. 7,5 mln euro w przypadku pomocy inwestycyjnej dla MŚP) państwo przyznające pomoc będzie jednak zobowiązane do jej notyfikowania Komisji. Kazus "Deggendorf". Z zakresu stosowania rozporządzenia wyłącza się środki dopuszczające przyznanie pomocy dla przedsiębiorców, na których ciąży obowiązek zwrotu wcześniejszej pomocy uznanej za niezgodną z prawem. W ten sposób, rozporządzenie utrwala praktykę zapoczątkowaną w orzeczeniu ETS w sprawie ,,Deggendorf przeciwko Komisji'' (Sprawa C-355/95 P, Zbiór Orzeczeń Trybunału, s. I-2549) i potwierdzoną w rozporządzeniu nr 1628/2006 w sprawie pomocy regionalnej.

Nowością wprowadzoną przez rozporządzenie jest wyraźne obalenie domniemania zgodności ze wspólnym rynkiem, nie tylko pomocy indywidualnej, lecz również programów pomocy, jeśli nie zawierają zastrzeżenia wyłączającego możliwość wsparcia na rzecz zalegających ze zwrotem pomocy beneficjentów. W przypadku braku takiego zastrzeżenia w treści programu uznaje się, że program powinien podlegać zwykłej procedurze notyfikacji. Sytuacja taka nie wpłynie jednak na prawa nabyte beneficjentów progamu, którzy nie są obowiązani do zwrotu wcześniejszej pomocy.

Efekt zachęty

Zagwarantowanie, że pomoc państwa zachęca do przeprowadzenia projektu, który w przeciwnym razie nie zostałby zrealizowany w danej formie lub w danym regionie, stało się jednym z podstawowych celów reformy. W ten sposób Komisja realizuje postulat włączenia elementów analizy ekonomicznej do oceny zgodności pomocy ze wspólnym rynkiem. W dotychczasowej praktyce Komisja uznawała, że efekt zachęty jest formalnie zagwarantowany, jeśli beneficjent nie rozpoczął prac nad projektem przed złożeniem wniosku o przyznanie pomocy i uzyskaniem potwierdzenia od właściwej instytucji, że projekt co do zasady kwalifikuje się do objęcia wsparciem.

Projekt rozporządzenia wprowadza nowe zasady, na razie w odniesieniu do dużych przedsiębiorców. Duży przedsiębiorca ubiegający się o pomoc w ramach środka pomocy korzystającego z wyłączenia będzie zobowiązany nie tylko do powstrzymania się od rozpoczęcia prac nad projektem przed złożeniem wniosku, lecz będzie musiał również przedstawić dokumentację (najczęściej biznesplan) potwierdzającą, że dzięki pomocy projekt zostanie zrealizowany w większym rozmiarze, będzie to projekt o większym zasięgu lub wzrośnie całkowita kwota wydatków poniesionych przez beneficjenta na projekt. W ten sposób, na potencjalnym beneficjencie będzie ciążył obowiązek udowodnienia, w jaki sposób pomoc zachęci go do realizacji projektu.

Premia pomocowa dla MSP

Projekt rozporządzenia ujednolica wymiar dodatkowej premii pomocowej dla MSP. Zgodnie z projektem w przypadku, gdy premiuje się status małego lub średniego przedsiębiorstwa, małym przedsiębiorcom może przysługiwać dodatkowo 20 punktów procentowych, średnim - 10, w stosunku do powszechnie obowiązującej intensywności pomocy (tzn. stosunku pomocy do całkowitej wartości kosztów projektu). Jednocześnie Komisja rezygnuje z uzależnienia wymiaru premii od lokalizacji w regionach o różnych poziomach rozwoju.

Ochrona środowiska

Wprowadzenie możliwości wyłączenia pomocy na ochronę środowiska stanowi najbardziej znaczące rozszerzenie zakresu stosowania wyłączeń grupowych. Projekt umożliwia przyznanie pomocy na inwestycje w zakresie ochrony środowiska, jednakże pomocą mogą zostać objęte tylko dodatkowe koszty inwestycji spowodowane koniecznością wdrożenia rozwiązań chroniących środowisko. Rozporządzenie pozwala również na wsparcie w zakresie przystosowania MSP do przyszłych norm wspólnotowych w zakresie ochrony środowiska. Wsparcie może zostać przyznane, o ile inwestycja dostosowująca zostanie zakończona na co najmniej rok przed upływem terminu do wdrożenia nowych norm. Przyjęte rozwiązanie różni się od dotychczasowej praktyki Komisji, która akceptowała przyznawanie pomocy dla MŚP na dostosowanie w okresie do 3 lat po transpozycji nowych norm.

Znaczenie dla przedsiębiorców

Od momentu wejścia w życie rozporządzenia nastąpi rozszerzenie zakresu pomocy, która będzie mogła być przyznawana bez potrzeby typowej notyfikacji do Komisji Europejskiej. W konsekwencji skróci się czas oczekiwania na uchwalenie programów pomocowych. Należy domniemywać, że w praktyce organy ustanawiające programy pomocowe (np. ustawy, uchwały) będą powielać postanowienia rozporządzenia w celu zapewnienia zgodności ze wzorcem w nim zawartym. Wejście w życie rozporządzenia może mieć również wpływ na sposób przyznawania pomocy publicznej współfinansowanej ze źródeł funduszy strukturalnych w latach 2007-2013. Jeśli niektóre z programów pomocy wykorzystujących te środki zostaną uchwalone po 30 czerwca 2008 r., będą mogły podlegać wyłączeniu zawartemu w nowym rozporządzeniu.

Monika Wojsz
ekspert w zespole ds. pomocy publicznej
PricewaterhouseCoopers
Wojciech Łyszczarz

Większa przejrzystość

Monika Konikowska-Wójcik, dyrektor Zespołu Prawnego PARP

- Zastąpienie kilku odrębnych rozporządzeń dotyczących pomocy państwa dla przedsiębiorców jednym aktem o charakterze generalnym, czyli tzw. rozporządzeniem w sprawie wyłączeń grupowych ma ogromne znaczenie praktyczne i zwiększa przejrzystość udzielania pomocy publicznej o różnym przeznaczeniu. Dotychczasowe akty normatywne stanowiące programy odsyłają do regulacji wspólnotowych o pomocy publicznej zawartych w wielu odrębnych rozporządzeniach i wytycznych. Coraz częściej zdarza się, że w ramach jednego instrumentu wsparcia dla przedsiębiorców udzielana jest pomoc publiczna zarówno na szkolenia, jak i doradztwo, inwestycje oraz badania i rozwój.

W rezultacie konstrukcja takich programów staje się nieprzejrzysta, a przedsiębiorca gubi się w gąszczu przepisów unijnych. Bardzo pozytywnie oceniam ujednolicenie definicji ogólnych, reguł kumulacji, warunków wyłączeń i sposobu obliczania intensywności pomocy. Uregulowanie tych zagadnień w jednym akcie likwiduje dotychczasową niespójność wynikającą choćby z różnicy w tłumaczeniu poszczególnych rozporządzeń. Objęcie rozporządzeniem pomocy na działalność badawczo-rozwojową dla wszystkich przedsiębiorców i tym samym zwolnienie takiej pomocy z obowiązku notyfikacji, znacznie przyśpieszy prace nad uchwaleniem programów pomocowych.

Bez radykalnych zmian

Renata Calak

zastępca dyrektora Departamentu Koordynacji Polityki Strukturalnej w Ministerstwie Rozwoju Regionalnego

- Wraz z pracami nad programami operacyjnymi na lata 2007-2013 rozpoczęto prace nad przygotowaniem programów pomocowych, na podstawie których udzielana będzie pomoc publiczna w ramach programów. Pomimo równolegle trwających konsultacji na poziomie KE w sprawie nowych regulacji w zakresie pomocy publicznej, przyjmowane są obecnie na poziomie krajowym programy pomocy oparte o dotychczas obowiązujące prawodawstwo UE. Pozwoli to na szybsze uruchomienie sektorowych i regionalnych programów operacyjnych 2007-2013, zwłaszcza w zakresie pomocy niepodlegającej notyfikacji.

Nowa regulacja KE w sprawie stosowania art. 87 i 88 Traktatu WE uznających niektóre rodzaje pomocy za zgodne ze wspólnym rynkiem, której wejście w życie przewidywane jest w połowie 2008 r. nie wprowadza radykalnych zmian, które wpływałyby zasadniczo na kształt i zakres obecnie przygotowanych dokumentów. Dlatego też po wejściu w życie rozporządzenia KE wszystkie obowiązujące programy pomocowe zostaną dostosowane w terminie nie dłuższym niż 6 miesięcy.