Otóż jej firma w związku z dynamicznym rozwojem dokonała zakupu niezabudowanej nieruchomości, na której zamierza postawić magazyn. Jej firma na podstawie zawartej umowy kupna-sprzedaży przejęła nieruchomość (na podstawie protokołu) w jednym miesiącu i w tym okresie otrzymała także fakturę VAT dokumentującą tę transakcję. Podpisanie aktu notarialnego nastąpiło jednak z jakichś powodów dopiero w następnym okresie rozliczeniowym.

W tej sytuacji powstaje pytanie, czy nabywca nieruchomości ma prawo do odliczenia kwot podatku naliczonego w otrzymanej fakturze VAT już w rozliczeniu za okres, w którym przejął kupowaną nieruchomość, w przypadku, gdy nastąpiło to przed zawarciem aktu notarialnego przenoszącego własność tej nieruchomości (co spowodowało, iż zawarta bez wymaganej formy umowa kupna-sprzedaży jest nieważna)? Innymi słowy problem sprowadza się do ustalenia, czy nieważność zawartej umowy sprzedaży nieruchomości na gruncie prawa cywilnego wyłącza automatycznie prawo podatnika do odliczenia podatku naliczonego.

Jeśli masz wątpliwości, czy poprawnie odliczasz VAT - już teraz zamów przygotowywany przez mnie poradnik "VAT w praktyce"! Organy skarbowe, opierając się na literalnej wykładni art. 88 ust. 3a pkt 4 lit. c, twierdzą raczej jednolicie, iż umowa nieważna na gruncie prawa cywilnego nie daje podstaw do odliczenia podatku naliczonego z faktury dokumentującej tę transakcję. W przypadku naszej Czytelniczki przyjęcie tegoż stanowiska oznaczałoby, iż jej firma miałaby prawo odliczyć kwotę podatku naliczonego dopiero w rozliczeniu za okres, w którym stała się prawowitym właścicielem nieruchomości (podpisała akt notarialny). Z tym stanowiskiem moim zdaniem nie sposób się zgodzić. Dlaczego? Już Ci mówię.

Otóż musisz pamiętać, iż zgodnie z art. 7 ust. 1 uptu dostawą towarów jest przeniesienie prawa do rozporządzania towarami "jak właściciel", a nie "jako właściciel". Europejski Trybunał Sprawiedliwości w swoich orzeczeniach wielokrotnie podkreślał, iż nie można utożsamiać prawa do rozporządzania rzeczą jak właściciel z przeniesieniem własności na gruncie prawa cywilnego. Tytułem przykładu wskazać można orzeczenie ETS zapadłe w sprawie C-320/88 (Shipping and Forwarding Enterprise Safe BV przeciwko Staatssecretaris van Financiën).

W orzeczeniu tym ETS stwierdził, że dostawą towarów na potrzeby VAT jest nie tylko przeniesienie prawa własności (np. na podstawie umowy sprzedaży lub zamiany), ale również każde inne odpłatne przeniesienie ekonomicznego władztwa nad rzeczą, nawet jeśli nie dochodzi do przeniesienia prawa własności w rozumieniu prawa cywilnego.

Wprowadzenie tego przepisu jest zabiegiem celowym i w pełni uzasadnionym, bowiem jeśli VI Dyrektywa uzależniałaby opodatkowanie dostawy towarów vatem (który przecież z zasady jest podatkiem powszechnym) od formalnego przeniesienia własności to mogłoby się okazać, iż podatkowe skutki dokonania tej samej czynności są różne w zależności od państwa członkowskiego jedynie z tego względu, że przepisy krajowego prawa cywilnego w innym momencie określają moment przeniesienia własności (np. z chwilą podpisania aktu notarialnego lub z momentem dokonania wpisu do księgi wieczystej).

W konsekwencji oznacza to, iż zgodnie z art. 7 ust. 1 uptu czynność nieważna na gruncie prawa cywilnego może zostać uznana za opodatkowaną dostawę towarów, a podatnikowi dokonującego takiego nabycia nie przysługuje jednocześnie (na podstawie też art. 88 ust. 3a pkt 4 lit. c uptu) prawo do odliczenia podatku naliczonego, co jest sprzeczne z istotą VAT, jako podatku neutralnego dla przedsiębiorcy.

W związku z powyższym, moim zdaniem art. 88 ust. 3a pkt 4 lit. c uptu, wprowadzający zakaz odliczenia podatku naliczonego w przypadku naruszenia prawa cywilnego (nieważności umowy na gruncie prawa cywilnego), jest rażąco sprzeczny z prawem Wspólnotowym i jednolitym orzecznictwem ETS. W tym przypadku jedyna możliwość ograniczenia fundamentalnego prawa podatnika, jakim jest prawo odliczenia podatku naliczonego, może wynikać ze świadomego uczestnictwa podatnika odliczającego podatek w transakcjach mających na celu oszustwo podatkowe lub mających na celu nadużycie prawa.

Stanowisko to zostało potwierdzone przez ETS, przykładowo w orzeczeniu wydanym w sprawie C-255/02 (Halifax). Dlatego też, jeśli spotka Cię omówiona w dzisiejszym liście sytuacja, być może powinieneś rozważyć odliczenie podatku naliczonego z otrzymanej faktury, gdyż w ewentualnym sporze z fiskusem wszystkie argumenty są po Twojej stronie.

Poradnik "VAT w praktyce" to serwis informacyjny, w którym zawsze znajdziesz aktualne informacje, porady. www.vatwpraktyce.pl