Menedżerowie najczęściej zatrudniani są na podstawie umowy o pracę. To rozwiązanie zwykle wynika z przyzwyczajeń pracodawców albo stosowanej przez nich polityki. Z drugiej strony, świadczenia i ochrona wynikająca z prawa pracy kuszą także samych menedżerów. Czy słusznie? Otóż umowa o pracę nie daje w zasadzie żadnych korzyści podatkowych!

Przychody kadry zarządzającej opodatkowane są według skali: 19, 30 i 40 proc., oprócz tego - obciążone składkami na ubezpieczenie społeczne (które płaci pracodawca i pracownik) i zdrowotne (płacone przez pracownika). Składki na ubezpieczenie potrącone z wynagrodzenia pracownika są w pełni odliczane od podstawy opodatkowania. Przy tym obowiązuje roczne ograniczenie w podstawie ich wymiaru. Natomiast składki zdrowotne wyliczane według stawki 9 proc. obniżają podatek do zapłaty, ale tylko do wysokości 7,75 proc. podstawy. Różnica stanowi dodatkowe obciążenie dla kieszeni menedżera. Jednak te koszty można obniżyć. Wystarczy - zamiast umowy o pracę - podpisać z pracodawcą umowę cywilnoprawną, czyli kontrakt menedżerski.

Wprawdzie polskie ustawodawstwo nie zawiera definicji takiej umowy, lecz w praktyce stosuje się przy określaniu wzajemnych praw i obowiązków stron przepisy kodeksu cywilnego dotyczące umowy o świadczenie usług (art. 750 kc). Opodatkowanie przychodów z takiej umowy w zasadzie nie różni się od opodatkowania wynagrodzeń z umowy o pracę: podatki też obliczane są według skali. Lecz menedżer w ciągu roku płaci tylko 19 proc. zaliczki na podatek. Oczywiście przychody z kontraktu menedżerskiego także podlegają obowiązkowym składkom na ubezpieczenie społeczne. Chyba że ubezpieczony ma już na przykład umowę o pracę, wtedy to z tytułu kontraktu jest dobrowolne.

Wyjątek: ubezpieczenie zdrowotne, płacone w każdej sytuacji. Ale i tu można oszczędzić. Po pierwsze, składka na ubezpieczenie wypadkowe obowiązkowa jest tylko w sytuacji, gdy menedżer wykonuje pracę w siedzibie lub miejscu działalności firmy. Po drugie, ubezpieczenie chorobowe jest dobrowolne. Jeśli zdecydujemy się je uiszczać, podstawa wymiaru nie może przekraczać 250 proc. przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia. Menedżerowie członkowie zarządów spółek pełnią swoje funkcje w oparciu o uchwałę powołującą ich do zarządu.

Przepisy kodeksu spółek handlowych nie ustanawiają obowiązku zawarcia dodatkowej umowy dotyczącej pełnienia funkcji członka zarządu. W tym wypadku również wynagrodzenie może zostać ustalone w uchwale właściwego organu spółki. Przychód uzyskany z tego tytułu zostanie więc zakwalifikowany jako przychód z działalności wykonywanej osobiście. A jego opodatkowanie jest identyczne jak przychodu uzyskiwanego z kontraktu menedżerskiego. I co w tym wszystkim najistotniejsze - wynagrodzenie takie nie podlega obowiązkowym składkom na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne. Zyskuje więc i spółka, i pracownik.

Bez względu na sposób zatrudnienia osób z najwyższego szczebla zarządzania, w ostatnim czasie coraz popularniejsze stają się programy opcji menedżerskich. Umożliwiają one nabycie akcji spółki po cenie zwykle niższej niż rynkowa. Zrealizowanie opcji i zakup akcji często rozłożone są w czasie i uzależnione od spełnienia pewnych warunków, np. osiągnięcia przez firmę określonych wskaźników finansowych. Warto zdać sobie sprawę, że umiejętnie skonstruowany plan obok elementu motywacyjnego pozwala skorzystać z 19-proc. stawki podatkowej, czyli tzw. podatku Belki. W porównaniu z progresywnym opodatkowaniem pozostałych przychodów, wiąże się to z wyraźnymi oszczędnościami. Więcej: dochody z planu nie muszą być obciążone składkami na ubezpieczenia społeczne.

Wykorzystanie 19-proc. stawki możliwe jest nie tylko w programach opcji menedżerskich. Również osoby prowadzące działalność gospodarczą indywidualnie lub jako wspólnicy spółek osobowych mogą opodatkować taką stawką swoje dochody. Ustawa o PIT zawiera jednak obostrzenia w zakresie opodatkowania 19-proc. ryczałtem przychodów z szeroko rozumianych usług menedżerskich. Niemniej jednak w razie świadczenia tego typu usług w ramach spółki osobowej część urzędów skarbowych potwierdza możliwość wykorzystania tej korzystnej stawki. Menedżerowie prowadzący działalność gospodarczą oszczędzają również na kosztach obowiązkowych ubezpieczeń społecznych, które przy tej formie uzyskiwania dochodów płacone są od kwot deklarowanych.Mając wszystko to na uwadze, może warto jeszcze raz przeanalizować swoją umowę z pracodawcą.

Marek Gadacz,
doradca podatkowy PricewaterhouseCoopers