Kompensata ma pokrywać wyłącznie utracone zarobki lub inne środki utrzymania, koszty leczenia, pogrzebu, gdy konieczność poniesienia dodatkowych wydatków jest skutkiem popełnienia przestępstwa umyślnego z użyciem przemocy, w którym ofiara poniosła śmierć, doznała naruszenia czynności narządu ciała lub rozstroju zdrowia. Przyznawana jest przez sąd rejonowy tylko w takiej wysokości, w jakiej ofiara przestępstwa nie może uzyskać pokrycia utraconych zarobków, innych środków utrzymania lub kosztów od sprawcy lub sprawców przestępstwa, z ubezpieczenia, środków pomocy społecznej albo z innego źródła bez względy na to, czy sprawca został wykryty, oskarżony lub skazany. Nie może ona przekroczyć 12 tys. zł. Wypłaca ją sąd rejonowy, który wydał orzeczenie o jej przyznaniu, w ciągu miesiąca od uprawomocnienia się orzeczenia.

- Zdarza się, że sprawca wypadku samochodowego ulegnie tak poważnym obrażeniom, że umrze, jeszcze zanim zostanie wszczęte postępowanie przeciwko niemu, a ubezpieczenie nie pokryje jego wszystkich wydatków, choćby na leczenie - wyjaśnia radca prawny Wojciech Biernacki z Kancelarii Radców Prawnych Biernaccy.

W jakim terminie

Proponowane zmiany w zasadach i trybie przyznawania kompensaty wynikają z konieczności implementacji do polskiego systemu prawnego Dyrektywy Rady nr 2004/80/ WE odnoszącej się do kompensaty dla ofiar przestępstw. Przewiduje ona dwie możliwości: wprowadzenie systemu kompensaty dla ofiar przestępstw niezależnie od daty popełnienia przestępstwa lub ograniczenie możliwości dochodzenia jej tylko do przestępstw popełnionych po 1 lipca 2005 r. Autorzy nowelizacji wybrali tę drugą opcję.

Z wnioskiem o przyznanie kompensaty ofiary przestępstw popełnionych od 1 lipca 2005 r. muszą wystąpić w ciągu dwóch lat od wejścia w życie noweli ustawy. Po tym terminie ich uprawnienia do żądania kompensaty wygasną.

Gdzie złożyć wniosek

Wniosek składa się na specjalnym formularzu opracowanym przez ministra sprawiedliwości.

- Wniosek o przyznanie kompensaty należy złożyć do sądu rejonowego, w którego okręgu popełniono przestępstwo - tłumaczy adwokat Maria Urbańska z Kancelarii Kosiński i Wspólnicy. W Sejmie poprzedniej kadencji rozpoznawano już nowelizację ustawy, która miała zmienić procedurę orzekania w sprawach o kompensatę. Planowano, żeby organem decyzyjnym był prezes sądu okręgowego, w rejonie którego popełniono przestępstwo. Miał on wydawać decyzję w trybie postępowania administracyjnego. Nowelizacji tej jednak poprzedni Sejm nie zdążył uchwalić i dlatego obowiązują stare procedury - dodaje Maria Urbańska.

Co powinien zawierać wniosek o kompensatę? Kto może ubiegać się o kompensatę, jeżeli poszkodowany przestępstwem poniósł śmierć ? Czego domaga się RPO ?

Małgorzata Piasecka-Sobkiewicz

Więcej: Gazeta Prawna 8.04.2008 (69) - str.16