Drogi Czytelniku!

Jeśli w swojej codziennej pracy masz choć trochę do czynienia z rozliczaniem VAT, to z pewnością wiesz doskonale, że niektóre przepisy uptu od samego początku budzą wątpliwości i kontrowersje. Z tego też powodu niektóre grupy zawodowe wciąż nie do końca wiedzą, czy mają rozliczać VAT, czy też nie. Problem ten mają w szczególności biegli sądowi, wykonujący określone czynności na zlecenie sądów.

Pamiętaj, iż aby dana czynność podlegała opodatkowaniu VAT, to przede wszystkim musi ona być wymieniona w art. 5 uptu. Musi ona także zostać wykonana przez podmiot, który z tytułu jej wykonania uzyskuje status podatnika VAT. I tu zaczyna się problem

Zwróć uwagę, iż w myśl art. 15 ust. 1 uptu podatnikiem VAT jest zasadniczo każda osoba fizyczna i prawna oraz jednostka organizacyjna niemającą osobowości prawnej, która wykonuje samodzielnie działalność gospodarczą (zdefiniowaną w ust. 2 tego przepisu) bez względu na cel i rezultat tej działalności.

Pamiętaj natomiast, że zgodnie z art. 15 ust. 3 pkt 3 uptu samodzielną działalnością gospodarczą nie są czynności, z tytułu których przychody zostały wymienione w art. 13 pkt 2-9 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych (updof). Warunkiem jest jednak, aby z tytułu wykonania tych czynności osoby te były związane ze zlecającym ich wykonanie prawnymi więzami, które tworzą stosunek prawny pomiędzy zlecającym a wykonawcą w odniesieniu do:

• Warunków wykonywania tych czynności.
• Wynagrodzenia za wykonane czynności.
• Odpowiedzialności zlecającego wykonanie tych czynności wobec osób trzecich.

Zauważ, iż przychody uzyskiwane przez biegłych sądowych wymienione zostały w art. 13 pkt 6 updof. Dlatego też o tym, czy biegły sądowy z tytułu wykonania zleconych przez sąd czynności uzyskuje status podatnika VAT - decyduje spełnienie (bądź nie) 3 wskazanych wcześniej warunków.

Zdaniem fiskusa najważniejszy w tym zakresie jest warunek 3., dotyczący odpowiedzialności zlecającego za wykonanie czynności wobec osób trzecich, który jego zdaniem w odniesieniu do czynności biegłego sądowego nie jest spełniony. Tym samym fiskus uważa, iż świadczenie usług biegłego jest działalnością gospodarczą w rozumieniu uptu i podlega opodatkowaniu VAT.

Stanowisko takie zaprezentował Minister Finansów w piśmie z 29 kwietnia 2005 r. (nr PP3-812-130/05/AK/ 864), którego aktualność potwierdził w odpowiedzi na interpelację poselską nr 1192 z 5 marca 2008 r. Oczywiście identyczne podejście prezentują podległe mu organy skarbowe w wydawanych przez siebie interpretacjach (np. pismo Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Opolu z 15 marca 2007 r. nr PP/443-11-1/07).

Pogląd ten prezentowały także całkiem niedawno niektóre sądy administracyjne (np. WSA w Warszawie w wyroku z 2 października 2007 r., sygn. akt III SA/Wa 1132/07). Jednak obecnie linia orzecznicza sądów administracyjnych ulega widocznej zmianie, gdyż coraz częściej powołują się one na prawo wspólnotowe i uznają, że z definicji działalności gospodarczej wyłączone są czynności, które mają charakter zbliżony do czynności wykonywanych w ramach stosunku pracy.

Obecnie sądy bardzo często uznają, iż stosunek prawny łączący organ procesowy i biegłego nie jest stosunkiem o charakterze cywilnoprawnym, a publicznoprawnym, który ma on cechy zbliżone do stosunku pracy - co wyklucza jego "samodzielność", gdyż wydając opinię biegły działa na rzecz organu procesowego i pod jego kierownictwem. Oczywiście taka kwalifikacja czynności wykonywanych przez biegłego oznacza, iż nie jest on podatnikiem VAT z tytułu czynności wykonywanych na zlecenie sądu.

Chociaż większość argumentów przemawia moim zdaniem za nieuznawaniem biegłych sądowych za podatników VAT, to jednak fiskus wciąż prezentuje odmienny pogląd. Dlatego też dobrym (i najbezpieczniejszym) pomysłem jest złożenie wniosku o wiążącą interpretację podatkową. Fiskus najprawdopodobniej uzna działalność biegłego za podlegającą opodatkowaniu VAT. Jednak w tym przypadku należy bronić swoich racji przed sądem, gdyż analiza zapadłych w tej sprawie wyroków daje duże szanse wygrania sporu.

Rafał Kuciński
prawnik, redaktor poradnika "VAT w praktyce"