Planując zakupy do firmy, musisz wziąć pod uwagę nie tylko cenę produktu czyli maszyny lub urządzenia, ale także koszty eksploatacji oraz konserwacji i remontów. Bez tego ryzykujesz pojawienie się niespodziewanych, a bezwzględnie koniecznych do poniesienia wydatków.

Remonty i konserwacja należą do działań zwanych ogólnie odtwarzaniem środków trwałych. Odtwarzanie jest konieczne - używane przedmioty stopniowo się zużywają czyli tracą właściwości do bezbłędnej pracy i produkcji odpowiednich jakościowo efektów lub towarów. Ponieważ nie można sobie pozwolić na pogarszanie się jakości wyrobów sprzedawanych klientom, stąd wzięła się potrzeba odtwarzania.

Możemy wyróżnić następujące typy odtwarzania (źródło: "Odtwarzanie środków trwałych", K. Goldmann, Wydawnictwo C.H. Beck):

• odtwarzanie proste (odtworzenie = zużycie), które polega na zastąpieniu zużytych fizycznie środków trwałych środkami trwałymi takimi samymi lub podobnego rodzaju,
• odtwarzanie rozszerzone (odtworzenie > zużycie), wówczas gdy uzna się za konieczne zwiększenie wielkości środków trwałych,
• odtwarzanie zwężone (odtworzenie < zużycie), wówczas gdy uzna się za konieczne zmniejszenie wielkości środków trwałych.

O charakterze odtworzenia środków trwałych decydują dwa równolegle przebiegające procesy: proces likwidacji i proces odnowy tych środków. Miarą tempa przebiegu wymienionych procesów są współczynniki: współczynnik likwidacji i współczynnik odnowy.

Współczynnik likwidacji jest stosunkiem wartości likwidowanych w danym roku środków trwałych do wartości środków trwałych na początku roku. Niskie współczynniki likwidacji powodują niekorzystną strukturę wieku środków trwałych, a ich wymiana w znacznym stopniu dokonuje się na skutek zużycia fizycznego. Postępuje więc proces dekapitalizacji majątku, powodujący wzrost kosztów remontów oraz kosztów utrzymania i użytkowania. Niedokonywanie likwidacji urządzeń we właściwym czasie, wpływa często na wzrost kosztów produkcji, co wpływa na rentowność i konkurencyjność przedsiębiorstwa.

Natomiast współczynnik odnowy stanowi relację wartości nowo wprowadzonych w danym roku środków trwałych do wartości środków trwałych na początku roku.

Na zakres procesu odtwarzania środków trwałych ma wpływ wielkość nakładów inwestycyjnych oraz postęp techniczny i technologiczny. Wysokie tempo nakładów inwestycyjnych, przeznaczonych na odnowę środków trwałych, przy jednocześnie wysokim współczynniku likwidacji przyczynia się do wdrażania postępu technicznego oraz poprawy efektywności w przedsiębiorstwie.

W przedsiębiorstwie istnieje możliwość dokonywania substytucji między dwoma różnymi formami odtwarzania środków trwałych: modernizacją i remontami.

Modernizacja

Modernizacja jest to unowocześnienie środków trwałych. Polega ona na dokonaniu czynności zmierzających do technicznych i konstrukcyjnych udoskonaleń środków trwałych, które pozwolą na osiągnięcie wyższej produktywności i efektywności ich działania oraz przedłużenie okresu ich użytkowania.

Korzyści z poprawnie przeprowadzonej modernizacji to również:

• obniżenie kosztów produkcji,
• uzyskanie poprawy jakości produkowanych wyrobów,
• obniżenie kosztów użytkowania wyrobów u odbiorcy,
• poprawa warunków bezpieczeństwa pracy,
• ograniczenie negatywnego wpływu na środowisko naturalne.

W ramach modernizacji dokonuje się wymiany poszczególnych elementów. Wymiana taka może prowadzić do stopniowego udoskonalania całego środka trwałego, polepszenia wskaźników użytkowych, jeżeli wymienione elementy będą lepszej jakości i bardziej nowoczesne niż pierwotne.

Modernizacja środków trwałych jest bardzo często ściśle powiązana z modernizacją systemów produkcyjnych oraz stanowi element szeroko pojętej modernizacji całych zakładów produkcyjnych. Realizacja większych przedsięwzięć modernizacyjnych w przedsiębiorstwach odbywa się często etapowo i ma charakter procesów ciągłych. Ponadto w przedsiębiorstwach są realizowane mniejsze i większe usprawnienia o charakterze odcinkowym, mające na celu rozwiązanie lokalnych problemów technicznych i organizacyjnych tych jednostek.

Modernizacja produkcyjnych środków trwałych ma bardzo istotne znaczenie z punktu widzenia dostosowania struktury tych środków do wymagań konkurencji na rynku zbytu produkowanych wyrobów. Niewystarczające jest odtwarzanie zdolności produkcyjnych w niezmienionym kształcie, lecz niezbędna jest taka modernizacja środków trwałych, która zapewni dostosowanie ich do zmieniającej się struktury popytu.

Konserwacja

Pojęciem zbliżonym do remontu i jednakowo traktowanym z punktu widzenia przepisów podatkowych jest konserwacja czyli okresowe czynności mające na celu utrzymanie danego środka trwałego w należytym stanie technicznym i zapobieżenie jego przedwczesnego zniszczenia. Wyróżniamy tutaj:

• konserwację bieżącą - czynności utrzymujące środek trwały w odpowiedniej czystości; to także systematyczne sprawdzanie stanu technicznego oraz usuwanie drobnych usterek,
• konserwację okresową - wymianę płynów eksploatacyjnych,
• przeglądy okresowe - polegają na ustaleniu stopnia zużycia poszczególnych części i zespołów; są to także czynności regulujące pracę poszczególnych mechanizmów, usuwanie drobnych uszkodzeń i wymiana niesprawnych, łatwo dostępnych, niewymagających demontażu elementów oraz ustalenie potrzeb remontowych.

Remont

Remontem określamy prace, które mają na celu odtworzenie pierwotnego stanu lub pierwotnej części technicznej i użytkowej środków trwałych. Celem remontu jest więc przywrócenie składnikowi majątku jego cech użytkowych, jakie posiadał w momencie przekazania go do używania, a utracił w wyniku użytkowania.

Remonty można podzielić na:

• planowe,
• awaryjne.

W ramach remontów planowych rozróżnia się zazwyczaj remonty bieżące i kapitalne.

Remonty bieżące polegają na wymianie szybko zużywających się części i podzespołów środków trwałych. W remontach kapitalnych mamy natomiast do czynienia z naprawą wszystkich odnawialnych elementów i układów, wymagających demontażu i weryfikacji podzespołów, montażu nowych lub regenerowanych części, prób i docierania wyremontowanych środków trwałych. Szeroki zakres remontów kapitalnych daje możliwość modernizacji danego środka trwałego, a także wprowadzenia dodatkowych podzespołów.

Z kolei remonty awaryjne przeprowadza się w momencie awarii środka trwałego. Awaryjnością środka trwałego nazywamy prawdopodobieństwo wystąpienia jednej lub kilku awarii w danym odcinku czasu. Większość elementów urządzeń wykazuje dwa okresy wzmożonej awaryjności. Pierwszy z nich to okres początkowej eksploatacji, w czasie którego ujawniają się wszystkie usterki wynikłe przy produkcji tych elementów oraz błędy montażowe. Po czasie ustabilizowanej awaryjności ma miejsce ponowne wzmożenie awarii, co prowadzi do maksymalnego zużycia. Wystąpienie objawów maksymalnego zużycia oznacza, że zachodzi konieczność dokonania remontu. W okresach międzyremontowych następują nieodwracalne procesy starzenia i zużycia, które w rezultacie prowadzą do konieczności wymiany środków trwałych.

Działalność remontowa w przedsiębiorstwie powinna być planowana z odpowiednim wyprzedzeniem. Remonty powinny mieć charakter zapobiegawczy, a więc powinny eliminować nadmierne zużywanie się danych środków trwałych, minimalizować koszty użytkowania oraz napraw. W systemie remontów planowo-zapobiegawczych w zależności od właściwości poszczególnych rodzajów środków trwałych i warunków ich eksploatacji można wyróżnić następujące sposoby ustalania remontów:

• metoda remontów okresowych polega na planowaniu remontów na podstawie przeciętnych normatywów dla typowych środków trwałych; zakres remontu ulega uściśleniu w toku demontażu,
• metoda remontów przeglądowych polega na ustaleniu terminu i zakresu remontu na podstawie przeglądu okresowego; pozwala to wyeliminować remonty kapitalne z góry zaplanowane, ale technicznie uzasadnione,
• metoda remontów normatywnych polega na przeprowadzeniu remontów w ściśle określonych terminach niezależnie od stanu i zużycia środka; metoda ta jest stosowana do niektórych rodzajów maszyn i rodzajów produkcji, wymagających szczególnych warunków bezpieczeństwa.

Najlepsze firmy sprzedające skomplikowane i drogie produkty pomagają swoim klientom także podczas remontów i konserwacji: użyczają nieodpłatnie lub za niewielką opłatą maszyn zastępczych, przyjmują maszyny i wykonują wszystkie niezbędne prace (klient nie musi się kłopotać transportem, częściami i materiałami eksploatacyjnymi), a także pilnują terminów obowiązkowych przeglądów.

Teraz gdy orientujesz się w kwestii konserwacji i remontów, twoje zakupy mają szansę być bardziej zyskowne. Zapytaj sprzedawcę o sposób zarządzania remontami, a będziesz wiedzieć z kim robienie interesów ci się opłaci.

Jeśli zaciekawił cię ten temat, więcej informacji na temat odtwarzania środków trwałych, ich aspektów finansowych oraz organizacyjnych znajdziesz w książce "Odtwarzanie środków trwałych" Katarzyny Goldmann (Wydawnictwo C.H. Beck, 2006). Wszelkie skróty i uzupełnienia za zgodą Wydawcy. Książkę znajdziesz w księgarni internetowej www.ksiegarnia.beck.pl, wpisując w pole wyszukiwarki zwrot "odtwarzanie środków trwałych".

Mariusz Ludwiński