Orzekały one najczęściej o zakazie reklamy, podaniu orzeczenia do publicznej wiadomości, przepadku korzyści majątkowej pochodzącej z czynu zabronionego. Najwyższa zaś wymierzona kara pieniężna wyniosła 12 tys. zł.

Podwójna odpowiedzialność

Za jedną z kluczowych przyczyn niskiej skuteczności ustawy resort sprawiedliwości uznaje obowiązywanie reguł uzależniających możliwość pociągnięcia firmy do odpowiedzialności od uprzedniego skazania osoby fizycznej (menedżera), której zachowanie przyniosło lub mogło przynieść korzyść firmie.

- Dziś możliwość wszczęcia postępowania w przedmiocie odpowiedzialności podmiotu zbiorowego warunkuje fakt wcześniejszego zakończenia postępowania podatkowego - mówi Andrzej Wąsowski, radca prawny z Kancelarii Prawnej TLS - Tax & Legal Services. Aby było to możliwe, najczęściej musi zakończyć się postępowanie sądowo-administracyjne, wszczęte na skutek odwołania się od decyzji organów podatkowych.

Dopiero po wydaniu prawomocnego wyroku decyzja podatkowa jest ostateczna. Następnie w postępowaniu sądowym stwierdzone musi zostać popełnienie przestępstwa skarbowego przez osobę fizyczną. Dopiero zakończenie tych dwóch postępowań umożliwia rozpatrzenie odpowiedzialności firmy (stowarzyszenia, fundacji) na podstawie ustawy - twierdzi radca prawny.

Projekt przewiduje wprowadzenie zasady dwutorowości odpowiedzialności polegającej na tym, iż firma będzie ponosiła odpowiedzialność niezależnie od menedżera. - Zmiany dopuszczają możliwość wezwania firmy do udziału w postępowaniu przeciwko menedżerowi jeszcze w toku postępowania przygotowawczego. Ponadto można będzie pociągnąć do odpowiedzialności podmiot zbiorowy w niektórych przypadkach, gdy niemożliwe okaże się pociągnięcie do odpowiedzialności osoby fizycznej - mówi Grzegorz Żurawski, rzecznik prasowy ministra sprawiedliwości.

I instancja

Ministerstwo chce też przekazać do sądów okręgowych orzekanie w pierwszej instancji w sprawach odpowiedzialności firm. Dotychczas rozpoznawały je sądy rejonowe. - Konieczne jest wprowadzenie rozwiązania, w myśl którego warunkiem odpowiedzialności firmy powinien być wyłącznie brak należytego nadzoru nad osobą mającą realny wpływ na działalność firmy, która popełnia przestępstwo - uważa Łukasz Chojniak, doktorant na Wydziale Prawa i Administracji UW.

Do jakiej wysokości ma zostać obniżona górna granica odpowiedzialności finansowej podmiotu zbiorowego? Kiedy sąd będzie mógł odstąpić od orzeczenia kary pieniężnej? Czy po nowelizacji nadal będzie zamknięty katalog przestępstw, za które można pociągnąć firmę do odpowiedzialności?

Daria Stojak

Więcej: Gazeta Prawna 7.07.2008 (131) - str. 9