Drogi Czytelniku!

Kilka dni temu napisała do mnie nasza stała Czytelniczka - pani Wanda. Prowadzi ona działalność gospodarczą, a jej firma posiada kilka lokali użytkowych. Z kolei mąż pani Wandy stracił niedawno pracę i zdecydował się na otworzenie własnej działalności. Aby pomóc mężowi w trudnym - jak to zwykle bywa - starcie, nasza Czytelniczka zdecydowała się użyczyć mu nieodpłatne lokal użytkowy, będący własnością jej firmy, który nabyła kilkanaście lat temu. W tej sytuacji powstaje pytanie, czy tego typu czynność (nieodpłatnego użyczenia) podlega opodatkowaniu VAT?

Aby odpowiedzieć na to pytanie, musisz przede wszystkim wiedzieć, iż użyczenie jest umową charakteryzującą się tym, że użyczający zobowiązuje się zezwolić biorącemu (przez czas oznaczony lub nieoznaczony), na bezpłatne używanie oddanej mu w tym celu rzeczy. Istotnymi cechami tej umowy są zatem jej dwa elementy:

oddanie rzeczy do używania na pewien czas oraz
nieodpłatność.

Nieodpłatna dostawa towarów i nieodpłatne świadczenie usług nie podlega zasadniczo opodatkowaniu VAT, gdyż zasadą jest opodatkowanie tylko czynności odpłatnych. Jednak od tej reguły istnieją wyjątki i to zarówno w prawie wspólnotowym, jak i w uptu. Zwróć uwagę, iż art. 7 ust. 2 i art. 8 ust. 2 uptu określają przypadki, w których nieodpłatną dostawę towarów i nieodpłatne świadczenie usług powinieneś traktować tak samo jak czynności odpłatne.

Pamiętaj jednak, że oddania rzeczy do używania na podstawie umowy użyczenia nie możesz traktować jako dostawę towarów (zrównaną z odpłatną dostawą towarów), gdyż wymienione w tym przepisie czynności przekazania towarów bez wynagrodzenia przenoszą prawo do rozporządzania towarami jak właściciel. Natomiast oddanie towaru do używania na pewien czas nie spełnia tego wymagania.

Oddanie towaru do używania na podstawie umowy użyczenia możesz jednak potraktować jako świadczenie usług. Możesz tego dokonać, jeśli nie jest ono związane z prowadzeniem przedsiębiorstwa i przysługiwało Ci prawo do obniżenia VAT należnego o VAT naliczony przy nabyciu tego towaru w całości lub części (art. 8 ust. 2). Nie podlega natomiast opodatkowaniu VAT wydanie (w ramach umowy użyczenia) towarów, co do których nie przysługiwało Ci prawo do odliczenia VAT, gdyż prowadziłoby to do podwójnego opodatkowania.

Oznacza to, że opodatkowanie umowy użyczenia VAT jest uzależnione od dwóch czynników, a mianowicie od:

• braku związku tej usługi nieodpłatnej (użyczenia) z przedmiotem działalności firmy,
• istnienia prawa do odliczenia VAT z tytułu nabycia towarów i usług związanych z użyczeniem. Nieodpłatne użyczenie lokalu będzie podlegało VAT tylko wtedy, gdy zostaną spełnione łącznie dwa ww. warunki.

Przekazanie przez Ciebie lokalu użytkowego do bezpłatnego używania nie jest związane z prowadzeniem przedsiębiorstwa. Nie przysługiwało Ci jednak prawo do odliczenia VAT naliczonego przy nabyciu oddanej w użytkowanie nieruchomości. Dlatego też nieodpłatne przekazanie tego lokalu użytkowego mężowi, na podstawie zawartej umowy użyczenia, nie podlega opodatkowaniu VAT.

Rafał Kuciński
prawnik, redaktor poradnika "VAT w praktyce"