Z kreatywnością jest tak samo jak z mięśniami siłowymi. Gdy ich nie używasz, degenerują się. Na tym opiera się skuteczność sprzedażowa trenerów na siłowni (o ile ładnie naprężą przy tym swoje bicepsy jako dowód ich używania) oraz doradców inwestycyjnych (o ile trafnie dobiorą słupki wzrostu cen akcji jako dowód skuteczności ich usług).

Niestety, sami z siebie mamy problemy z używaniem mięśni kreatywności dokładnie tak samo jak mamy problem z używaniem mięśni siłowych. A kreatywność jest przydatna w życiu bardzo, o czym dobitnie świadczy ponuractwo, przyziemność i brak polotu menedżerów w Polsce. Mówimy oczywiście nie tylko o środowisku zawodowym, ale też o czasie wolnym oraz czasie spędzanym z rodziną. Kreatywność odpowiada za nasze samopoczucie, pewność siebie oraz towarzyski luz.

A jak jest z twoją kreatywnością? Uważasz, że niezbyt dobrze? Nie uważaj - zobacz jak jest naprawdę na poniższych sytuacjach. Potraktuj to jako swoistą siłownię kreatywności. Może natchną cię one do rozpoczęcia lekkiego treningu mięśnia kreatywności. Na samym końcu tekstu znajdziesz kilka wskazówek, które pomogą ci samodzielnie ćwiczyć mięśnie kreatywności. Pomocą mogą służyć ci także książki z opisanymi technikami kreatywności takie jak "Techniki kreatywności" z wydawnictwa Flashbook.pl.

Dla każdej z sytuacji wybierz jedną odpowiedź, która według ciebie jest najbardziej kreatywna.

Sytuacja 1

Dlaczego ważny jest drugi krok w procesie kreatywnego opracowywania rozwiązań, który brzmi "przeanalizuj sytuację"?
a) dzięki temu produkuję jakieś papiery, na które łasi są moi przełożeni, inaczej mogliby pomyśleć, że nie pracuję,
b) bo może istnieje dość oczywiste rozwiązanie, które usatysfakcjonuje kierownika, a mi pozwoli oszczędzić cenne zasoby kreatywności dla ważniejszych, większych spraw,
c) dzięki temu mogę podejść kreatywnie do sprawy - może zamiast wynajdywać od nowa koło, mogę skorzystać z ciekawych pomysłów innych osób.

Wszystkie odpowiedzi w tym pytaniu mogą wydać ci się mało kreatywne - mało odjechane, mało abstrakcyjne, mało zabawne. I o to chodzi. Dzięki temu możesz zaobserwować mniej znaną twarz kreatywności o nazwie "skuteczność". Rozwiązanie kreatywne powinno bowiem nie tylko być oryginalne, dziwaczne, łamiące schematy, ale przede wszystkim powinno być skuteczne.

Odpowiedź (a) jest całkiem skuteczna. Przedstawia realia firmowej biurokracji, w której ważniejsze niż "co" jest "w jaki sposób zostało to udokumentowane". Jeśli pracujesz w firmie wyznającej taką właśnie zasadę, to nie możesz zapomnieć o papierologii na każdym kroku swojego procesu kreatywnego. A nawet jeśli nie, to i tak nie zapominaj. Dla prawdziwych mistrzów kreatywności papiery są również bardzo potrzebne - dzięki nim są oni w stanie produkować niemal taśmowo kreatywne rozwiązania, korzystając z raz wykonanej właściwie pracy umysłowej. Oszczędza to czas i energię psychiczną, które można spożytkować w znacznie lepszym celu.

Tę właśnie rzeczywistość pokazuje najlepsza z trzech proponowanych odpowiedzi czyli odpowiedź (b). Czasem lepiej jest zaproponować oczywiste rozwiązanie poparte ciekawym procesem dochodzenia do niego (sporo skoków kreatywnych) niż przedstawiać rozwiązanie wysoce oryginalne, do którego doszło się jedynie po jednym skoku kreatywnym. Amatorzy (w sensie nieprofesjonaliści) kreatywności uważają, że dobre rozwiązania muszą być okupione skomplikowaną procedurą. Prawdziwi eksperci oczywiście wiedzą, że elegancja i prostota to ważne cechy kreatywnego rozwiązania, tak samo ważne jak oryginalność i skuteczność.

Rozwiązanie (c) jest najgorsze z możliwych. Fakt korzystania z cudzych rozwiązań nie jest oczywiście sam w sobie zły, może poza bezczelnym kserowaniem. Problem w cudzych rozwiązaniach jest taki, że nigdy do końca nie wiadomo jakie założenia co do ogólnej sytuacji i kontekstu poczynił oryginalny autor. To tak jakby próbować włożyć silnik Ferrari do malucha. Cudo takie pojedzie i będzie sobie nieźle radzić na drogach (patrz książkowy cykl o przygodach Pana Samochodzika), ale nie będzie eleganckie i zachęcające dla nieprofesjonalistów. Analiza cudzych rozwiązań jest oczywiście cenna, ale wyłącznie jako sposób nauki i rozwijania własnych umiejętności. Gdy natomiast przychodzi do generowania oryginalnych rozwiązań na potrzeby firmy lub działu lub własnej osoby, lepiej zacząć od czystej kartki niż próbować adaptować obce rozwiązanie.

Sytuacja 2

Co wyróżnia człowieka o kreatywnej osobowości?
a) jest wyczulony na problemy i gdy wyjdą one na światło dzienne, jego akurat nie ma tego dnia w pracy,
b) myśli elastycznie i zawsze opracowuje plan faktycznej realizacji projektu, jeśli szef w przypływie szaleństwa zaakceptuje jego kreatywny pomysł,
c) jako jedyny w firmie nosi koszulę wyciągniętą ze spodni, ponieważ przekonał zarząd, że w ten sposób będzie motywować innych pracowników, zgodnie z psychologiczną zasadą lekkiego niedopasowania.

Odpowiedź (a) jest nieco zabawna, ale bez rewelacji. Niezbyt kreatywna, raczej oportunistyczna. To typowy wytwór korporacyjnego humoru, w dodatku tego niższych lotów.

Odpowiedź (b) nie jest nawet zabawna.

Odpowiedź (c) to właśnie to. Dość oklepane zachowanie pseudokreatywne (wyciągnięcie koszuli ze spodni) zostało kreatywnie wykorzystane (nie dla siebie, ale dla innych), w dodatku z poparciem ładnie brzmiącej teorii psychologicznej (kreatywność nie musi być prawdziwa, ale ta zasada oparta na teorii dysonansu poznawczego jest akurat prawdziwa). Jest to zatem nie tylko zachowanie oryginalne, ale też całkiem realne do zastosowania.

Sytuacja 3

Na czym polega technika kreatywności zwana "brainwriting"?
a) na analizie spektralnej fali widma elektromagnetycznego emitowanej przez mózg w trakcie wymyślania nowych pomysłów,
b) na spisywaniu na kartce wszystkich myśli jakie przyjdą do głowy,
c) to telepsychiczny zapis zmian w neuronach spowodowanych standardową codzienną głupawką o 16.15.

Ta sytuacja pokazuje ci ważną cechę kreatywności - stosunek do prawdy. Rozwiązanie kreatywne nie musi być bowiem w 100 procentach prawdziwe, odpowiadające rzeczywistości lub faktycznemu stanowi rzeczy. Jeśli będziesz się starać, żeby twoje kreatywne pomysły zawsze mieściły się w ramach teraźniejszej rzeczywistości, to tak naprawdę nie będą one kreatywne. Kreatywność polega na podważaniu teraźniejszości i przyciąganiu przyszłości. Kreatywne skoki, czyli esencja dochodzenia do kreatywnych rozwiązań, nie mogą być ograniczone stanem obecnej wiedzy, zasadami firmowymi lub prawami fizyki, ekonomii czy czego jeszcze zechcesz. Te zasady, ramy, dodaje się do pomysłu w fazie planowania realizacji. Wtedy są one pomocne. W fazie wymyślania są one jedynie przeszkodą.

A teraz przyjrzyjmy się odpowiedziom.

Odpowiedź (a) jest niezła. Zawiera bowiem skok kreatywny w dziedzinę fizyki. Jest ona jednak pozbawiona szczegółów nadających wiarygodność (choćby wyłącznie dla celów komicznych), dlatego też nie jest to odpowiedź najlepsza.

Odpowiedź (b) jest odpowiedzią prawdziwą, na tym bowiem polega ta technika. Nie jest to jednak odpowiedź kreatywna. Ani trochę.

Najlepsza jest odpowiedź (c). Zawiera skok kreatywny tak jak odpowiedź (a), ale zawiera więcej szczegółów. Jest w dodatku skuteczna, co możesz samodzielnie sprawdzić organizując taką próbną głupawkę w swoim pokoju. Zobaczysz jak bardzo skoczą morale, przyjemność z pracy oraz z jaką łatwością zaczną przychodzić ci do głowy dziwaczne, odjechane, kreatywne pomysły. I o to właśnie chodzi.

Sytuacja 4

Co znajduje się na liście Osborna?
a) lista produktów żywnościowych, z których można przyrządzić popularny w Stanach, pyszny deser dla dzieci,
b) proporcje składników do uwarzenia napitku zwanego "Mordokrzyw Osborna",
c) kandydaci do objęcia najważniejszych urzędów w państwie na wypadek zmasowanego ataku ze strony wrażych rewolucyjnych sił "ichnich".

Odpowiedź (a) to prosty skok kreatywny. W zasadzie każdy może wpaść na  taki pomysł. Nie jest to więc powód do dumy i chwalenia się w towarzystwie. Jest to odpowiedź najgorsza z trzech podanych powyżej.

Odpowiedź (b) to dwa skoki: pierwszy na obszar napitków, drugi to powiązanie tematu z obszarem. W dodatku uzyskany efekt jest interesujący - napój o takiej nazwie niechybnie zdobyłby sławę w dowolnym barze przy akademikach. Ta odpowiedź jest najlepsza.

Odpowiedź (c) jest druga w kolejności. W niektórych kręgach, zwłaszcza tych bardziej oddanych Monty Pythonowi, byłaby odpowiedzią najlepszą. Niestety, umiejętność rozumienia humoru spod znaku Pythona nie jest tak powszechna jak powinna być. Nie każdy zrozumie o co chodzi w takim zdaniu, niektórzy zgubią się już na "zmasowanym ataku", inni nie załapią aluzji "rewolucyjnych sił". Trudno, tak się zdarza. Ta odpowiedź pokazuje kolejną ważną cechę kreatywności - musi być rozumiana przez swoich klientów. O tym jak mało osób pamięta świadczą dziesiątki nieudanych kampanii reklamowych, które nie zostały właściwie zrozumiane przez klientów (agencje na pewno były zakochane w swoich kreatywnych dziełach).

Sytuacja 5

Czy każdej kobiecie jest do twarzy w abstrakcji progresywnej?
a) nie, tylko tym naprawdę zdesperowanym,
b) nie, abstrakcja źle wpływa na skórę, ponieważ pochłania witaminę A, przez co skóra traci zdrowy wygląd i giętkość,
c) tak, ale pod warunkiem, że zajmuje na tyle wysoką pozycję w firmie, żeby nie przejmować się zazdrosnymi spojrzeniami koleżanek.

Odpowiedź (a) nie jest w ogóle kreatywna. Jest nieco zabawna, ale tylko nieco. Domaga się wręcz uzupełnienia, dalszych tłumaczeń.

Odpowiedź (c) to spojrzenie na politykierstwo w firmach i złośliwe dogryzanie koleżankom na wyższych stanowiskach. Również nie jest kreatywne, raczej standardowe.

Odpowiedź (b) jest wysoce kreatywna. Zawiera aż trzy skoki kreatywne, z których każdy wchodzi coraz głębiej w nowy obszar, zupełnie odmienny od początkowego tematu jakim jest jedna z technik kreatywności zwana abstrakcją progresywną. Zauważ, że sam opis sytuacji jest kreatywny - przeniesienie techniki kreatywności na obszar piękna i kosmetyków.

W porządku, sytuacje treningowe są już za tobą. Co teraz? Jak możesz samodzielnie trenować mięśnie kreatywności?

Wykorzystaj te sytuacje i zaproponuj dla nich własne odpowiedzi. Codziennie zastanów się przez 10-15 minut nad nową odpowiedzią, lepszą, bardziej kreatywną niż wczorajsza (możesz w tym celu wykorzystać codzienne głupawki o 16.15). Możesz w tym celu posłużyć się technikami kreatywności opisanymi w różnych książkach. Jedną z nich, "Techniki kreatywności" wydawnictwa Flashbook.pl, znajdziesz na stronie http://flashbook.pl/szczegoly.php?id=10.

Mariusz Ludwiński