Jak więc widzisz tego typu umowa nie wiąże się z fizycznym wydaniem rzeczy i jest swoistym odwróceniem instytucji zastawu, kiedy to następuje przeniesienie posiadania rzeczy, lecz nie dochodzi do przeniesienia własności tej rzeczy. Jakie są więc jej vatowskie konsekwencje?

Zwróć uwagę, iż o ile na gruncie poprzednio obowiązującej uptu nie było raczej wątpliwości, co do tego, iż czynność przewłaszczenia na zabezpieczenie nie podlega opodatkowaniu VAT, o tyle obecnie poprawne zakwalifikowanie tych czynności może sprawiać Ci kłopot. Pamiętaj, iż w myśl art. 5 ust. 1 uptu opodatkowaniu tym podatkiem podlega zasadniczo odpłatna dostawa towaru i odpłatne świadczenie usług na terytorium kraju. Z kolei zgodnie z art. 7 ust. 1 uptu przez dostawę towarów, o której mowa w art. 5 ust. 1 pkt 1 rozumie się przeniesienie prawa do rozporządzania towarami jak właściciel. Jak więc widzisz, przepis ten wydaje się wskazywać, iż przewłaszczenie na zabezpieczenie podlega opodatkowaniu VAT. Jednak przyjęcie takiego stanowiska rodzi pytanie o to, kiedy wówczas powstawałby obowiązek podatkowy od tej czynności? Pamiętaj, że zasadniczo obowiązek podatkowy powstaje z chwilą wydania rzeczy. Oznacza to, iż dopóki rzecz nie zostanie fizycznie wydana - dopóty nie powstaje obowiązek podatkowy od tej czynności, a tym samym nie można mówić o czynności opodatkowanej VAT.

Pamiętaj, że z orzeczeń ETS bezsprzecznie wynika, iż przy klasyfikowaniu dla potrzeb VAT określonych zdarzeń powinieneś brać pod uwagę nie tylko ich cywilistyczny aspekt, ale także ich skutki ekonomiczne. W konsekwencji dla potrzeb VAT powinieneś uznać, iż przewłaszczenie na zabezpieczenie nie powoduje przeniesienia na wierzyciela prawa do dysponowania danym towarem jak właściciel. Oznacza to, iż tego typu czynności także i w obecnym stanie prawnym nie stanowią czynności podlegającej opodatkowaniu VAT. Czynnością taką będzie natomiast wydanie rzeczy wierzycielowi w ramach przewłaszczenia na zabezpieczenie. Musisz wiedzieć, iż prezentowane przeze mnie stanowisko znajduje poparcie w zdecydowanej większości interpretacji prawa podatkowego (np. pismo Dyrektora Izby Skarbowej w Gdańsku z 3 listopada 2004 r. nr PI/005-2022/04/CIP/01).

Rafał Kuciński
prawnik, redaktor poradnika "VAT w praktyce"