• transakcje pakietowe: przedsesyjne i pozasesyjne,
• transakcje redystrybucyjne,
• transakcje odkupu i odsprzedaży.

Transakcje pakietowe przedsesyjne mogą być zawierane po dopuszczeniu instrumentu finansowego do obrotu, przed datą pierwszego notowania. Przedmiotem transakcji może być co najmniej 5% pakietu walorów będącego w posiadaniu jednego akcjonariusza. Aby przeprowadzić taką transakcję, należy złożyć na piśmie wniosek wraz z uzasadnieniem. Wniosek składa członek giełdy reprezentujący jedną ze stron kontraktu. Równocześnie z wnioskiem jest składane zlecenie kupna i sprzedaży umówionej liczby walorów. W zleceniu podana jest akceptowana przez obie strony cena oraz wskazana data rozliczenia. Zlecenia tego typu nie mogą być anulowane ani modyfikowane. Transakcja pakietowa jest zawarta w dniu złożenia wniosku i zlecenia z chwilą odpowiedniego zapisu w systemie informatycznym giełdy. Zarząd Giełdy może zaakceptować wniosek lub go odrzucić. Jeśli akceptuje, transakcja zostaje niezwłocznie zawarta.

Transakcje pakietowe pozaseryjne mogą być wykonywane, gdy dany walor był już przedmiotem pierwszej transakcji na giełdzie. Przedmiotem transakcji jest pakiet o wartości:

• co najmniej 250 000 złotych w przypadku akcji wchodzących w skład indeksu WIG20,
• co najmniej 100 000 złotych w przypadku pozostałych instrumentów finansowych notowanych w systemie notowań ciągłych,
• co najmniej 20 000 złotych w przypadku instrumentów finansowych notowanych w systemie jednolitym.

Jeśli transakcja pakietowa jest zawierana w trakcie sesji, nie ma dowolności w zakresie kształtowania ceny po jakiej zostanie sfinalizowany akt kupna-sprzedaży instrumentów finansowych. W tym przypadku maksymalna różnica między ceną instrumentu finansowego określoną w zleceniu a ostatnim kursem tego instrumentu z sesji giełdowej nie może być większa niż 10%.

Jeśli jednak ta transakcje zostanie zawarta po godzinach sesji, dowolność kształtowania ceny jest większa. W tym przypadku różnica może wynosić +/- 40% od średniej arytmetycznej kursów wszystkich transakcji zawartych na danej sesji giełdowej. Zlecenie maklerskie na taką transakcję może być kierowane wyłącznie do jednego wskazanego członka giełdy.

Transakcje redystrybucyjne zachodzą wtedy, gdy właściciel pakietu akcji spółki notowanej na giełdzie podejmie decyzję o sprzedaży tego pakietu. Zarząd Giełdy może zezwolić na zawarcie takiej transakcji, gdy:

• pakiet akcji posiadany przez jednego właściciela stanowi co najmniej 5% akcji tej spółki wprowadzonych do obrotu giełdowego lub wartość tego pakietu według ceny sprzedaży wynosi co najmniej 50 milionów złotych,
• pakiety akcji posiadanych przez maksymalnie 10 właścicieli stanowi 10% akcji tej spółki wprowadzonych do obrotu publicznego lub łączna wartość tych pakietów wynosi co najmniej 50 milionów złotych.

Cena zawarcia transakcji nie może się różnić o więcej niż 40% od kursu odniesienia liczonego jako średni arytmetyczna kursów danego papieru ważona obrotami z wszystkich transakcji z pięciu ostatnich sesji giełdowych liczonych przez dniem wyznaczonym przez Zarząd Giełdy na wykonanie tej transakcji. Akcje będące przedmiotem zleceń muszą być oznaczone odmiennym kodem niż pozostałe akcje danej spółki będące w obrocie giełdowym. Członek giełdy, za pośrednictwem którego będą składane zlecenia redystrybucyjne, składa wniosek (nie później niż na tydzień przez planowaną sprzedażą) do Zarządu Giełdy dołączając dokument informacyjny zawierający:

• identyfikację członka giełdy,
• liczbę akcji oraz cenę lub sposób jej ustalania,
• proponowaną datę sprzedaży,
• termin przyjmowania zleceń kupna (ewentualnie ograniczenia w zakresie przyjmowania zleceń),
• określenie warunków jakie muszą spełniać nabywcy akcji oraz proponowany termin rozliczenia transakcji.

Dokument informacyjny podlega upublicznieniu przez członka giełdy nie później niż na 3 dni przez datą sesji, na której ma być realizowane zlecenia redystrybucyjne. Całość operacji czyli wystawienie zlecenia oraz przyjmowanie zleceń kupna wykonywana jest na jednej normalnej lub specjalnej sesji giełdowej, której termin wyznacza Zarząd Giełdy. Akcje mogą być przedmiotem obrotu giełdowego dopiero po oznaczeniu ich wspólnym kodem z akcjami będącymi już w obrocie.

Transakcje odkupu lub odsprzedaży związane są z sytuacjami, w których członek giełdy nieprawidłowo zrealizował zlecenia na rachunek własny lub klienta. Dla osiągnięcia równowagi, dla prawidłowego rozliczenia sesji musi odsprzedać nabyte w nadmiarze lub odkupić brakujące instrumenty finansowe (z wyjątkiem opcji, kontraktów terminowych i jednostek indeksowych). Warunkiem zawarcia tego typu transakcji jest złożenie przez członka giełdy propozycji nabycia lub zbycia instrumentów finansowych. Na propozycję tę odpowiadają inni członkowie giełdy, składając zlecenia przeciwstawne w liczbie wskazanej w propozycji. Propozycje i zlecenia są ważne tylko w dniu ich przekazania na giełdę. O zawartych transakcjach informowany jest Krajowy Depozyt Papierów Wartościowych. Zawierane są one poza systemem notowań.

Jeśli interesujesz się światkiem giełdowym, jego budową i sposobem działania, przyda ci się książka "Instytucje i uczestnicy rynku kapitałowego" Urszuli Banaszczak-Soroki (Wydawnictwo Naukowe PWN, 2008). Książkę znajdziesz w księgarni internetowej www.ksiegarnia.pwn.pl, wpisując w pole wyszukiwarki zwrot "instytucje banaszczak". Wszelkie skróty i uzupełnienia za zgodą Wydawcy.

Mariusz Ludwiński