Jeżeli polski pracodawca wysyła pracowników do pracy za granicę (np. do Szwecji), to przez 12 miesięcy może nadal płacić za nich składki ubezpieczeniowe w Polsce. Ale aby było to możliwe, zarówno pracownik jak i pracodawca, muszą spełnić określone kryteria - mówi Anna Siwiecka, Naczelnik Wydziału Ubezpieczeń Osób Migrujących Centrali ZUS.

Jeżeli polski pracodawca wysyła pracowników do pracy za granicę (np. do Szwecji), to przez 12 miesięcy może nadal płacić za nich składki ubezpieczeniowe w Polsce. Ale aby było to możliwe, zarówno pracownik jak i pracodawca, muszą spełnić określone kryteria - mówi Anna Siwiecka, Naczelnik Wydziału Ubezpieczeń Osób Migrujących Centrali ZUS.

- Generalna zasada dotycząca podlegania ubezpieczeniom społecznym w przypadku kierowania pracownika do pracy za granicę do krajów Unii Europejskiej, Europejskiego Obszaru Gospodarczego lub Szwajcarii mówi, że tacy pracownicy podlegają ubezpieczeniom w miejscu wykonywania pracy. Są od tej zasady jednak wyjątki. Proszę powiedzieć jakie.

- Osoba, która jest zatrudniona w innym państwie członkowskim Unii niż państwo wysyłające, może nadal podlegać ustawodawstwu państwa, w którym jest siedziba pracodawcy wysyłającego, z tym że nie może to trwać dłużej niż przez 12 miesięcy. Dla przykładu jeżeli polski pracodawca wysyła pracowników do Szwecji, to przez rok mogą oni podlegać polskiemu systemowi ubezpieczeniowemu.

- Jakie trzeba spełnić warunki, żeby nadal podlegać polskim ubezpieczeniom?

- Warunki te określa Decyzja nr 181 Komisji Administracyjnej z 2000 r. Przede wszystkim pracownik musi być ze swoim pracodawcą związany umową. Może to być zarówno umowa o pracę jak również np. umowa-zlecenie. Jednocześnie wysłanie za granicę musi nastąpić w trakcie trwania umowy a nie np. w czasie udzielonego urlopu bezpłatnego. Ponadto podporządkowanie służbowe musi zachodzić pomiędzy polskim pracodawcą a polskim pracownikiem, tzn. polecenia pracownikowi w okresie wykonywania pracy za granicą musi wydawać polski pracodawca, wynagrodzenie, jak również ewentualne roszczenie o wynagrodzenie, przysługuje także od polskiego pracodawcy.

- Jakie warunki musi spełnić przedsiębiorca?

- Firma wysyłająca pracownika musi w Polsce prowadzić tzw. znaczącą działalność. Na prowadzenie takiej działalności wskazują m.in. zawarte w kraju umowy o świadczenie usług, dzięki którym firma osiąga obroty na terenie Polski. Przy sprawdzaniu, czy firma prowadzi znaczącą działalność opieramy się na oświadczeniu pracodawcy. Wykazuje on w specjalnie przygotowanym druku m.in. liczbę zawieranych umów w Polsce i za granicą, liczbę pracowników zatrudnionych na naszym terenie i za granicą, wysokość obrotów w kraju i za granicą. Jeżeli wszyscy pracownicy są wysłani za granicę wskazuje to jednoznacznie, że działalność w Polsce nie jest prowadzona. W takim przypadku nie ma możliwości poświadczenia formularza E 101, który uprawnia do opłacania składek w Polsce.

- Rozumiem, że załatwienie wszelkich formalności należy do obowiązków pracodawcy.

- Tak, to pracodawca zwraca się do Zakładu z prośbą o wystawienie formularzy E 101 dla pracowników. Poświadczone formularze przesyłamy na adres pracodawcy. Może on je odebrać także osobiście w placówce ZUS.

- A jak długo oczekuje się na poświadczenie druku E 101?

- Staramy się aby formularze E 101 były wydawane jak najszybciej tzn. do 7 dni. Nie zawsze jest to jednak możliwe. Zależy to m.in. od liczby formularzy do poświadczenia jakie ma dana jednostka ZUS lub od tego czy konieczne jest sprawdzenie informacji podanych przez pracodawcę.

- Czy istnieje możliwość przedłużenia okresu delegowania ponad wskazane 12 miesięcy?

- Osoba, mimo że wykonuje pracę w innym państwie członkowskim, może być ubezpieczona w swoim kraju przez kolejne 12 miesięcy. Nie decyduje jednak o tym ZUS, a instytucja ubezpieczeniowa państwa, na terenie którego wykonywana jest praca. Pracodawca polski występuje w takiej sytuacji do zagranicznej instytucji z formularzem E 102 prosząc o zgodę na przedłużenie stosowania polskiego ustawodawstwa o kolejne miesiące. Zagraniczny ubezpieczyciel może wyrazić taką zgodę, ale nie musi. Jeżeli pozwoli na przedłużenie ubezpieczenia, następuje to na formularzu E 102. Okres delegowania może więc wynieść do 24 miesięcy. Zdarza się jednak, że instytucje ubezpieczeniowe zawierają między sobą również porozumienia wyjątkowe. Dotyczy to szczególnych, jednostkowych sytuacji, w których konieczne jest przedłużenie delegowania pracownika za granicę z prawem ubezpieczenia w Polsce na okres dłuższy niż 24 miesiące.

Rozmawiała Aleksandra Bełkowska