"Od XIX wieku do dzisiaj, średnia temperatura Ziemi wzrosła o 0,7°C - mówi Wojciech Stępniewski, kierownik projektu "Klimat i energia" w WWF Polska. - Wybitni eksperci z całego świata, m.in. z Międzyrządowego Panelu ONZ ds. Zmian Klimatycznych (IPCC), ostrzegają, że przekroczenie granicy 2°C spowoduje, że stopnieje lodowiec pokrywający Grenlandię, a ekstremalne zjawiska pogodowe nasilą się do niewyobrażalnych dzisiaj rozmiarów.

Zmiany klimatu m.in. przyśpieszają destrukcje lasów Amazonii, są ogromnym zagrożeniem dla przyrody i mieszkańców Indonezji, ograniczają rozwój krajów afrykańskich, i powodują gwałtowne topnienie się lodowców na całym świecie od Andów po Himalaje. Wskutek zmian klimatu może wyginąć aż 1/3 gatunków na Ziemi. Już w tej chwili na skutek tego zjawiska cierpią m.in. pingwiny, niedźwiedzie polarne, tygrysy, delfiny, wieloryby oraz wiele innych zwierząt.

Niestety, pesymistyczne scenariusze naukowe przewidują, że do końca tego stulecia temperatura może wzrosnąć nawet o 5,8°C.Przyczyna tego zjawiska to przede wszystkim nadmierna emisja gazów cieplarnianych, w tym głównie dwutlenku węgla. Ten z kolei wytwarzany jest głównie (bo aż w 37%) podczas produkcji energii. Co roku światowy sektor energetyczny emituje do atmosfery 23 mld ton CO2!". Nic zatem dziwnego, że nie tylko WWF, ale i inne organizacje podejmują rozliczne inicjatywy ( np. The Carbon Disclosure Project (CDP), którego celem jest wsparcie inicjatyw podejmowanych przez korporacje na rzecz obliczenia i offsetowania swojej emisji) mające przyczynić się do drastycznego obniżenia emisji przez kraje uprzemysłowione.

Uważa się, że emisja gazów cieplarnianych powinna być ograniczona globalnie o co najmniej 50 proc. do roku 2050 w stosunku do bazowego roku 1990. Sprawa ochrony klimatu również w Polsce staje się tematem ważnym. Być może ze względu na zbliżającą się konferencję grudniową, być może dlatego, że coraz powszechniej polscy przedsiębiorcy doceniają konieczność respektowania zasad CSR (corporate social responsibility), gdzie problemy ochrony środowiska znajdują poczesne miejsce.

Jedną z takich inicjatyw jest ogłoszony w lipcu br. przez PKPP Lewiatan "manifest klimatyczny", w którym czytamy: "Uważamy, że biznes wspólnie z partnerami - rządem, samorządem terytorialnym, agencjami rządowych i organizacjami pozarządowymi, szkołami i uczelniami, we współpracy z obywatelami może i powinien podjąć działania, które zapewnią przyszłym pokoleniom życie w stabilnych warunkach klimatycznych.

Co więcej, działania te mogą być bodźcem do stworzenia nowoczesnej i konkurencyjnej gospodarki, źródłem inspiracji badawczej, powstania nowych branż i gałęzi przemysłu, innowacji produktowych i procesowych. Muszą być jednak podejmowane wspólnie, z uwzględnieniem zagrożeń wynikających ze zmian klimatycznych, jak i z restrykcyjnego ich ograniczania."

Co ciekawe jednak, pierwsze realne działania polskiego biznesu w tym zakresie, nie wyszły z sektora przedsiębiorstw, ale z sektora finansowego. Krakowska Fundacja Aeris Futuro przygotowała na zlecenie jednego z banków zagranicznych kalkulator pozwalający na obliczenie wielkości emisji dwutlenku węgla, zaś Bank Ochrony Środowiska - jako pierwszy w Polsce - ogłosił program poddania się pełnemu audytowi badającemu wpływ banku na stan klimatu.

Biorąc pod uwagę fakt, że działania w zakresie wyliczania wielkości emisji CO2 z różnych form aktywności banku powinny być uwiarygodnione przez podmiot społeczny, BOŚ S.A. zawarł porozumienie o współpracy z Instytutem Na Rzecz Ekorozwoju, członkiem European Environmental Bureau. jedną z najbardziej znanych, aktywnych i renomowanych organizacji pozarządowych typu non profit, powstałą w 1990 roku jako jedna z pierwszych instytucji typu think - tank w rejonie Europy Środkowo-Wschodniej.

Metodologia opracowana zostanie w oparciu o doświadczenia Carbon Trust oraz EBRD (Europejski Bank Odbudowy i Rozwoju, który przeprowadził podobne działania), a także w oparciu o metodologię UNDP i IPCC. Stosowane wskaźniki emisji zostaną przeliczone w taki sposób, aby uwzględniały warunki krajowe. Metodologia zostanie opracowana przez Instytut Na Rzecz Ekorozwoju i uzgodniona ze specjalistami BOŚ S.A.

Obliczona zostanie wielkość emisji gazów cieplarnianych, powstających w wyniku funkcjonowania / zużycie energii, odpady itd./ centrali i 109 placówek BOŚ S.A na terenie kraju. Bank zobowiązuje się nie tylko do podjęcia działań offsetujących tę emisję, ale także do działań ograniczających emisję dwutlenku węgla np. poprzez zmniejszenie zużycia energii.

Najważniejszym, krajowym dokumentem określającym kierunki działań w ochronie klimatu jest "Polityka klimatyczna Polski - Strategie redukcji emisji gazów cieplarnianych w Polsce do roku 2020". Zgodnie z wytycznymi zawartymi w "Polityce..." w ramach krajowej strategii redukcji emisji gazów cieplarnianych priorytet mają działania kreujące bardziej przyjazne dla klimatu wzorce zachowań konsumpcyjnych i produkcyjnych, ograniczające negatywny wpływ aktywności antropogenicznej na zmiany klimatu. Pomimo tych werbalnych zapewnień nie istnieje instytucjonalne wsparcie dla instytucji podejmujących, lub chcących podjąć, dobrowolne zobowiązania na rzecz ograniczenia presji na klimat.

Nic zatem dziwnego, że to nie firma produkcyjna podejmuje decyzję o sprawdzeniu wielkości swego "śladu klimatycznego", bo trudno samodzielnie rozstrzygnąć wszystkie istniejące problemy metodyczne i określić koszty takiego przedsięwzięcia. Dobrze, że inicjatywę "przetarcia szlaku" w tych sprawach podejmuje Bank Ochrony Środowiska S.A., bo wskazuje na bardzo odpowiedzialne traktowanie misji zawartej w logo firmy.

Adam Cymer

Anna Żyła, Główny Ekolog Banku, zastępca dyrektora departamentu projektów ekologicznych BOŚ S.A. Misją Banku Ochrony Środowiska jest wspomaganie naszych klientów w inwestycjach ekologicznych poprzez kredyty preferencyjne, w ramach określonych mechanizmów finansowania wynikających z prawa ochrony środowiska. Od początku jedną z priorytetowych dziedzin była ochrona atmosfery, czyli zmniejszenie emisji zanieczyszczeń. Skala dofinansowanych przez BOS S.A. inwestycji w tym zakresie osiągnęła poziom ponad 19 mld zł, a kredyty udzielone na te inwestycje przekroczyły kwotę 4 mld zł. Kredytowane przez Bank zadania pozwoliły na wygenerowanie znaczących, wymiernych efektów ekologicznych, z których najważniejsze to: redukcja emisji zanieczyszczeń pyłowych o ponad 130 tys. ton/rok, znaczna, bo sięgająca blisko 450 tys. ton/rok redukcja emisji dwutlenku siarki, redukcja emisji dwutlenku węgla - tak ważna dla ochrony klimatu - o ponad milion ton rocznie, wzrost produkcji energii ze źródeł odnawialnych o ponad 400 GWh/rok. A zatem kwestia ochrony klimatu zawsze miała dla nas kluczowe znaczenie. W tym roku, ze względu na grudniową konferencję w Poznaniu, spotkanie członków Protokołu z Kioto, chcemy pokazać, że również w naszej działalności - choć jesteśmy instytucją usługową, nie produkcyjną - powinniśmy sprawdzić nasz "ślad klimatyczny". Podobnie jak czynią to inne instytucje finansowe na świecie, postanowiliśmy przeprowadzić program "zero emisji" we współpracy z Instytutem Na Rzecz Ekorozwoju, niezależną, renomowaną instytucją, która nada wiarygodność naszym działaniom. Instytut, we współpracy ze specjalistami zatrudnionymi w banku, przeprowadzi audyt aktualnego oddziaływania wszystkich placówek banku na środowisko, w aspekcie przyczyniania się do emisji CO2. Przeanalizowane zostanie zużycie energii elektrycznej na podstawie rachunków za elektryczność, także z wykorzystaniem analizy umów z dostawcami energii elektrycznej i taryf, na podstawie których wystawiane są faktury. Analizie poddane zostanie zużycie energii cieplnej, w oparciu o kubaturę budynków i typ architektury oraz materiałów budowlanych przy ewentualnym wykorzystaniu informacji o rodzaju ogrzewania i stosowaniu w oddziałach klimatyzacji, a także ciepłej wody. Analizy uwzględnią również paliwo do samochodów służbowych (na podstawie danych na temat floty samochodowej posiadanej przez bank, ilości przejechanych kilometrów (lub faktur za paliwo). Podjęta zostanie próba włączenia do bilansu odpadów komunalnych i biurowych (tj. emisji pochodzącej z ich unieszkodliwienia), wytwarzanych przez placówki banku. Przygotowany audyt pozwoli nam rozważyć, w jaki sposób możemy zminimalizować nasze oddziaływanie na środowisko. Po drugie zaś pozwoli na określenie sposobów offsetowania emisji spowodowanej działalnością banku i obliczenie kosztu działań offsetowych, a w następnej kolejności do podjęcia konkretnych działań rekompensujących. Może to być na przykład zalesienie jakiegoś terenu, może to być inwestycja w zakresie wytwarzania energii ze źródeł odnawialnych, np. w biogazownię. Na świecie są już przykłady takich inicjatyw, także wśród instytucji finansowych. W Polsce jesteśmy pierwszym bankiem, który zainicjował taki program na pełną skalę. Planujemy również zachęcić naszych klientów, by podejmowali podobne inicjatywy. Jesteśmy przekonani, że to dobry kierunek działań, zgodny z ideą społecznej odpowiedzialności biznesu. Myślę, że już w przyszłym roku zaproponujemy naszym klientom wykorzystanie naszych doświadczeń w zakresie określania "śladu klimatycznego" ich działalności. Taka oferta będzie nawiązaniem do naszej podstawowej działalności, wspierania - poprzez odpowiednie instrumenty finansowe - inwestorów w zakresie projektów ekologicznych. Dr Andrzej Kassenberg, prezes Instytutu Na Rzecz Ekorozwoju Inicjatywa Banku Ochrony Środowiska S.A., by uruchomić programu audytu jego oddziaływania na środowisko jest pierwszym takim projektem w Polsce. Co prawda Fortis Bank podjął już takie działania, ale w wąskim zakresie, bo obejmującym jedynie zużycie papieru i wskaźnikowe zużycie energii przez sprzęt biurowy. W przypadku naszych działań - bowiem to nasz Instytut podpisał porozumienie z BOŚ S.A. - jest to program kompleksowego badania poziomu oddziaływania placówek banku na środowisko, opartego na pełnej dokumentacji realnego zużycia nośników energii, ciepła, odpadów, paliwa do samochodów. To jest - powiedziałbym - wymiar biurowy "śladu węglowego", który chcemy wyliczyć. Na Zachodzie idzie się już dalej. Niektóre banki liczą już "ślad węglowy" swoich działań finansowych. Jeśli wspierają jakiś projekt, badają, jak wpłynie on na zmiany klimatyczne. Jeśli jest to wsparcie dla inwestycji w odnawialne źródła energii, obliczają, ile uniknięto emisji gazów cieplarnianych i to się do ich bilansu wlicza. Tak na przykład robi Europejski Bank Odbudowy i Rozwoju. To jest przyszłość. Wiem, że BOŚ S.A. , po tym uruchamianym właśnie programie, będzie chciał wypracować własne metody liczenia "śladu węglowego" swoich klientów i porównywać rezultaty działania. Teraz robimy wspólne przedsięwzięcie, wypracujemy metodologię, określimy zakres badanych wskaźników. Specjalistów z BOŚ S.A. traktujemy jako partnerów w wypracowaniu modelu badania, by powstał program wspólny, traktowany jako dzieło wspólne, a nie jako jeszcze jedno zadanie wyznaczone przez zewnętrznego doradcę. Uzgodniliśmy z bankiem, że to, co wypracujemy, jest naszą wspólną własnością i będziemy mogli upowszechniać zdobyte doświadczenie, by inni z tego korzystali. Mam nadzieję, że państwowe fundusze ekologiczne i fundusze unijne zainteresują się naszym projektem i zechcą również włączyć się w jego upowszechnianie. Chciałbym wyrazić nadzieję, że szybko znajdziemy naśladowców. Na Zachodzie "sustainability raport" zawiera już dane wskazujące na "ślad węglowy" jaki zostawiają firmy, bo one już to liczą. Tak będzie i u nas. "Manifest klimatyczny" polskich pracodawców może się do tego przyczynić.