W czasie kryzysu firmy mogą nie tylko zwalniać podwładnych, ale także np. wysyłać ich na urlop wypoczynkowy, rzadziej zatrudniać na podstawie umów o pracę, niekorzystnie kształtować ich wynagrodzenie lub przedstawiać im wypowiedzenia zmieniające.

Pracownicy nie są jednak bezbronni. Mogą żądać przywrócenia do pracy w przypadku bezprawnego lub nieuzasadnionego zwolnienia oraz domagać się zawarcia umowy o pracę, zamiast kontraktu cywilnoprawnego.

Uważaj przy nawiązaniu

Szczególnie powinny uważać osoby, które nawiązują stosunek pracy z nowym pracodawcą. Z powodu problemów finansowych firmy mogą chętniej zatrudniać pracowników na innej podstawie niż umowy o pracę, gdyż te najlepiej chronią podwładnych przed zwolnieniem. Umów cywilnoprawnych nie obowiązują okresy wypowiedzenia i nie trzeba uzasadniać ich rozwiązania. Z tej drugiej przyczyny firmy mogą też chętniej zawierać z pracownikami umowy terminowe, a nie na czas nieokreślony.

- Jeśli pracownik uzna, że pracodawca powinien z nim zawrzeć umowę o pracę, może wnieść powództwo do sądu o ustalenie istnienia stosunku pracy - mówi Agnieszka Lechmann-Filipiak, radca prawny i partner w Kancelarii DLA Piper Wiater.

Tłumaczy, że powództwo takie przysługuje też osobom, z którymi pracodawca rozwiązał już np. umowę zlecenia, ale chcą, aby sąd ustalił, że wcześniej łączył ich stosunek pracy, a nie kontrakt cywilnoprawny.

W takich sytuacjach pracownicy mogą też zgłosić skargę do Państwowej Inspekcji Pracy.

Premia według uznania

Nawiązując stosunek pracy, pracownicy muszą też zwracać uwagę na to, jak pracodawca ukształtował w proponowanej umowie zasady wynagradzania. W dobie kryzysu firmy mogą bowiem np. proponować pracownikom stosunkowo niską płacę zasadniczą (nie niższą od płacy minimalnej, czyli 1276 zł) oraz wysokie premie.

Kiedy pracownikowi przysługuje roszczenie o wypłatę premii? Jak można dochodzić swoich praw, jeśli firma zalega z wypłatą pensji? Jakich składników wynagrodzenia pracodawca nie musi wypłacać w okresie ograniczenia produkcji-przestoju? Czy przysługuje odprawa pieniężna przy zwolnieniu, jeśli pracownik nie przyjmie wypowiedzenia i nastąpi rozwiązanie umowy o pracę? Jaki termin mają pracownicy od dnia doręczenia im wypowiedzenia umowy o pracę, by odwołać się od niego do sądu pracy?

Łukasz Guza

Więcej: Gazeta Prawna 19.02.2009 (35) - str. 2-3