W ostatnich latach wzrosło znacznie zainteresowanie problematyką bezpieczeństwa. Bezpieczeństwo pracy nie ogranicza się już wyłącznie do zapobiegania urazom i chorobom zawodowym, lecz coraz częściej jest rozpatrywane w kategoriach ekonomicznych jako każde zdarzenie, które powoduje powstanie strat w przedsiębiorstwie.

Tradycyjne metody zarządzania bezpieczeństwem pracy opierały się na działaniach z zakresu egzekwowania istniejących przepisów prawnych oraz unikaniu kar za ich naruszenie. Działania te były odizolowane od innych systemów i działów firmy, przez co zarządzanie nimi w sposób zorganizowany było bardzo niewdzięczne - a przez to mało skuteczne. Dlatego o tradycyjnym podejściu do bezpieczeństwa mówi się jako o "stosowaniu praktyk bezpieczeństwa". Termin "system bezpieczeństwa" nie jest bowiem adekwatny do faktycznego stanu rzeczy w firmach stosujących tego typu podejście.

Nowoczesne metody postrzegania oraz budowania systemów bezpieczeństwa w firmach opierają się na 7 zasadach, które nie istniały w podejściu tradycyjnym lub nie były w taki sposób pojmowane.

1. Cel - Zamiast podejmowania działań po zaistnieniu wypadku, nacisk jest położony na planowe działanie prewencyjne. Celem jest efektywne zapobieganie wszystkim wypadkom.

2. Filozofia podejścia - Zamiast stawiania na pierwszym miejscu ochrony człowieka w procesie pracy, nacisk położony zostaje na efektywność ekonomiczną.

3. Rozumienie podstaw systemu - Zamiast opierania się na przepisach, nacisk położony zostaje na analizę i ocenę ryzyka tj. od podejścia opartego na "must-based" (robię, bo muszę) do podejścia "need-based" (robię, bo potrzebuję).

4. Obszar działania - Zamiast ograniczania się do zagrożeń dotyczących samego pracownika, nacisk zostaje położony na identyfikację zagrożeń nie tylko dla niego, ale również dla przedsiębiorstwa, klienta i społeczeństwa.

5. Rozumienie kto i w jakim zakresie odpowiada za bezpieczeństwo - Zamiast służb bhp (ewentualnie kadry kierowniczej), nacisk położony zostaje na rozumienie, że za bezpieczeństwo odpowiadają wszyscy pracownicy firmy: od dyrektora do szeregowego pracownika.

6. Rola wskaźników bezpieczeństwa pracy - Zamiast wskaźników reaktywnych informujących o stratach, nacisk zostaje położony na wskaźniki proaktywne.

7. Charakter działań w zakresie bezpieczeństwa pracy - Zamiast działań intuicyjnych, nacisk zostaje położony na działania systemowe oparte na regularnej identyfikacji zagrożeń, oceny ryzyka zawodowego i precyzyjnego ustalenia działań koniecznych do efektywnego zapobiegania wypadkom i związanym z nimi stratom.

Zmiany zachodzące w polskich firmach w zakresie bezpieczeństwa pracy oraz bhp wynikają przede wszystkim z wdrażania przez nie systemów ISO 9000 oraz ISO 14000. Ponadto konkurencja i kryzys finansowy premiują przedsiębiorstwa, które ponoszą niewielkie koszty na skutek błędów, wypadków i innych zjawisk wpływających na efektywność procesów gospodarczych firm.

Wiele innych przydatnych informacji na temat zarządzania ryzykiem operacyjnym (m.in. bezpieczeństwa środowiskowego, pracy, informacji i ciągłości działania) znajdziesz w książce "Zarządzanie ryzykiem operacyjnym" pod redakcją Iwony Staniec i Janusza Zawiły-Niedźwieckiego (Wydawnictwo C.H. Beck, 2009). Książkę znajdziesz w księgarni www.ksiegarnia.beck.pl, wpisując w pole wyszukiwarki tytuł. Wykorzystanie za zgodą Wydawcy.

Mariusz Ludwiński dla Wydawnictwa C.H. Beck