W książce "Edukacja dorosłych" M. Knowlesa, E. Holtona III, R. Swansona (Wydawnictwo Naukowe PWN, 2009) autorzy przedstawiają wyniki badania problemów jakich doświadczają trenerzy-nowicjusze podczas szkoleń.

Twoi trenerzy firmowi nowicjuszami pewnie nie uważają się za nowicjuszy - w końcu mają już na koncie kilkadziesiąt, jeśli nie kilkaset, dni szkoleniowych. Ale jeśli popełniają opisane niżej błędy, możesz im pomóc, a jednocześnie wzmocnić uzyskiwany przez nich efekt szkoleniowy.

Na podstawie wyników nadesłanych przez badanych trenerów, powstała lista dwunastu najczęściej powtarzających się problemów. Praktyczne rozwiązania tych problemów zostały zaproponowane przez ekspertów zebranych w osobnym panelu.

Błąd 1 - STRACH

A. Bądź dobrze przygotowany do zajęć. Eksperci posiadają szczegółowy plan zajęć, dobrze rozumieją proponowany materiał, a ich prezentacja jest uprzednio przećwiczona.

B. Korzystaj z ćwiczeń rozluźniających (tzw. ice-breakers). Eksperci stosują ćwiczenia przełamujące nieśmiałość i obniżające poziom napięcia uczestników, pozwalają im na dyskutowanie, przez co naprowadzają ich na temat, inspirują do włączania się do zajęć.

C. Oswajaj się ze strachem. Eksperci rozumieją, że strach jest częścią działania. Radzą więc, by nowicjusze sprawdzali, co wywołuje ich strach i radzą stosować pozytywne myślenie oraz wykorzystywanie technik relaksacyjnych przed rozpoczęciem prezentacji.

Błąd 2 - WIARYGODNOŚĆ

A. Nie przepraszaj. Eksperci są uczciwi w kwestii prezentowanego materiału i wyjaśniają, iż są zarówno ekspertami, jak i przewodnikami.

B. Pracuj nad doskonaleniem siebie jako eksperta. Eksperci są dobrze przygotowani i dobrze zorganizowani. Potrafią uważnie słuchać, obserwować i umiejętnie łączyć własną wiedzę z wiedzą uczestników.

C. Dziel się doświadczeniami. Eksperci mówią o własnych obszarach badawczych oraz dzielą się różnorodnymi doświadczeniami, wyniesionymi ze swoich eksperckich działań.

Błąd 3 - DOŚWIADCZENIA OSOBISTE

A. Dziel się osobistymi doświadczeniami. Eksperci opowiadają o swoim doświadczeniu osobistym - czasem czynią to po to, by postawić sobie samemu pytania i znaleźć na nie odpowiedzi.

B. Odwołuj się do doświadczenia innych. Eksperci zbierają historie innych adekwatne do omawianego problemu, aby oswoić uczestników z możliwością napotkania takiego samego utrudnienia w ich praktyce.

C. Używaj analogii, filmów lub sławnych ludzi jako przykładów. Eksperci wykorzystują znane zdarzenia czy sytuacje, aby przybliżyć uczestnikom szkolenia omawiany temat.

Błąd 4 - TRUDNI SŁUCHACZE/UCZNIOWIE

A. Zmierz się z problemem uczestnika. Eksperci wykorzystują humor w swojej pracy. Mogą porozmawiać z uczniem w czasie przerwy, aby bardziej zrozumieć jego problem. Zdarza się, że proszą ludzi o opuszczenie sali.

B. Stosuj różne techniki komunikowania się. Eksperci wykorzystują niewerbalne zachowanie, takie jak zrywanie kontaktu wzrokowego czy stawanie za plecami osoby, aby sprawić, by słuchacze bardziej zaangażowali się w zajęcia.

C. Małe grupy dla nieśmiałych. Eksperci uważają, że osoby nieśmiałe czują się znacznie bardziej komfortowo, kiedy rozmawiają w małych grupach czy parach. Dlatego eksperci wykorzystują różnego typu ćwiczenia, które inspirują do dużej aktywności.

Błąd 5 - UCZESTNICZENIE

A. Stawiaj pytania otwarte. Eksperci włączają pytania w plan zajęć i udzielają pozytywnych informacji zwrotnych, aby włączyć ludzi w zajęcia.

B. Planuj pracę w małych grupach. Eksperci używają zespołów dwuosobowych, zachęcają do pracy w dwuosobowych zespołach, przeprowadzają analizy przypadku, stosują techniki dramatyczne, jak np. odgrywanie ról, aby polepszyć warunki uczenia się, zmniejszać strach oraz pobudzać do zaangażowania się w zajęcia.

C. Zachęcanie do uczestniczenia. Eksperci proponują taką strukturę zajęć, która już na wczesnym etapie prezentacji pozwala ludziom wymieniać się myślami.

Błąd 6 - MIERZENIE CZASU

A. Planuj rozsądnie. Eksperci szykują więcej materiału, niż przewidują wykorzystać. Przygotowują też takie zestawy ćwiczeń, które mogą w zależności od potrzeb rozbudowywać. Jako że najważniejsza jest dla nich aktywność uczestników, zdarza się, że rezygnują z niektórych zaplanowanych treści.

B. Praktyka, praktyka, praktyka. Eksperci wielokrotnie przeprowadzają te same ćwiczenia, dzięki czemu doskonale się orientują, ile czasu potrzeba na ich wykonanie. Przywiązują dużą wagę do mierzenia czasu, ponieważ rozumieją, że tempo decyduje o dynamice zajęć. Upewniają się, że w miejscu odbywania zajęć znajduje się zegar.

Błąd 7 - DOSTOSOWANIE INSTRUKCJI

A. Poznaj potrzeby grupy. Eksperci określają potrzeby grupy na wczesnym etapie szkolenia i dostosowują strukturę i przebieg procesu do tych potrzeb.

B. Poproś o informacje zwrotną. Eksperci są czujni na oznaki znudzenia i nie wahają się pytać uczestników w czasie przerwy lub w trakcie zajęć, co sądzą o szkoleniu.

C. Modyfikuj plany w czasie przerw. Ekspertom pomaga zaprojektowanie takiego planu, który mogą w razie potrzeby z łatwością modyfikować w czasie przerw. Modyfikowanie w trakcie wstępnego szkolenia nie jest zalecane.

Błąd 8 - UDZIELANIE ODPOWIEDZI NA PYTANIA

A. Staraj się przewidywać pytania. Eksperci potrafią przewidywać pytania, wyobrażając sobie siebie w roli uczestników szkolenia. Zapisują pytania kluczowe, które prawdopodobnie padną ze strony uczestników.

B. Parafrazuj pytania uczestników. Eksperci powtarzają i parafrazują pytania uczestników, żeby upewnić się, że każda z obecnych osób usłyszała i zrozumiała pytanie.

C. Nie bój się odpowiadać: "Nie wiem". Eksperci przekierowują pytania, na które nie znają odpowiedzi, poddając je dyskusji grupowej. Czasem wykorzystują przerwę, aby znaleźć pożądaną odpowiedź. Nie obawiają się udzielać odpowiedzi odroczonej w czasie.

Błąd 9 - INFORMACJA ZWROTNA

A. Zadbaj o nieformalną informację zwrotną. Eksperci pytają uczestników, w trakcie zarówno zajęć, jak i przerwy, czy ich zdaniem szkolenie spełnia ich oczekiwania. Bacznie obserwują swoich odbiorców, aby uzyskać również wskazówki niewerbalne.

B. Dokonuj ewaluacji sumującej. Eksperci rozprowadzają ankiety ewaluacyjne, aby zweryfikować, na ile cele szkolenia zostały osiągnięte, a oczekiwania grupy - spełnione.

Błąd 10 - MEDIA, MATERIAŁY, WYPOSAŻENIE

A. Poznaj sprzęt. Eksperci znają obsługę wszystkich sprzętów, jakie wykorzystują.

B. Wybieraj asystentów z grupy uczestników. Eksperci otwarcie zachęcają uczestników szkolenia do przyjęcia roli asystenta, kiedy czują, że można w ten sposób podnieść zainteresowanie i wzmocnić pracę grupy.

C. Przyjdź wcześniej. Eksperci przybywają przynajmniej na godzinę przed zajęciami, aby mieć pewność, że zdążą przygotować niezbędne materiały.

Błąd 11 - ROZPOCZYNANIE I KOŃCZENIE ZAJĘĆ

A. Poszukuj coraz to nowych sposobów rozpoczynania zajęć. Eksperci mają przekonanie do stosowania wielu ćwiczeń relaksujących. Poprzez obserwację i eksperymentowanie wzbogacają zestaw sprawdzonych sposobów na rozpoczynanie zajęć.

B. Zapamiętuj. Eksperci przygotowują interesujące wstępy do swoich zajęć i przechowują je w pamięci, błyskawicznie wykorzystując je w sytuacjach, w których wyczuwają ich przydatność.

C. Relaksuj uczestników. Eksperci pozdrawiają uczestników na samym wstępie zajęć, nie spieszą się z wprowadzaniem tematu i dbają o utrzymanie milej atmosfery.

D. Podsumuj zwięźle. Eksperci w prosty i zrozumiały sposób podsumowują treści zajęć, wskazują cele oraz prezentują schematy.

E. Podziękuj uczestnikom. Eksperci dziękują uczestnikom za poświęcony czas oraz ich wkład w zajęcia.

Błąd 12 - WSTYD PRZED NOTATKAMI

A. Notatki są niezbędne. Eksperci wiedzą, iż nikt do końca nie "wyrasta" z notatek.

B. Używaj kart. Eksperci streszczają swoje prezentacje, sprowadzając je do wynotowania kluczowych słów na specjalnie przygotowanych kartach.

C. Wykorzystuj pomoce wizualne. Eksperci prowadzą notatki na ramkach wykorzystywanych przez siebie folii i na kopiach materiałów przygotowanych dla studentów.

D. Praktyka. Eksperci dobrze znają treść szkolenia, dlatego w prosty sposób wykorzystują do prezentacji słowa-klucze zapisane na kartach.

Więcej praktycznych wskazówek jak kształtować klimat wspierający nauczanie oraz wskazówek jak w prawidłowy sposób uczyć osoby dorosłe znajdziesz w książce "Edukacja dorosłych" Malcolma S. Knowlesa, Elwooda F. Holtona III, Richarda A. Swansona (Wydawnictwo Naukowe PWN, 2009). Książkę znajdziesz w księgarni www.ksiegarnia.pwn.pl, wpisując w pole wyszukiwarki tytuł. Wykorzystanie za zgodą Wydawcy.

Mariusz Ludwiński dla Wydawnictwa Naukowego PWN