Przystąpienie do konkretnych działań ułatwiających dostęp do finansowania jest szczególnie ważne w obecnej sytuacji kryzysowej. Można rozważać, czy mamy do czynienia z kryzysem gospodarczym czy też turbulencjami na rynku finansowym, ale bezdyskusyjny jest fakt wprowadzenia przez banki ograniczeń w udzielaniu kredytów. Ma to ogromne znaczenie dla procesu udzielania dotacji, gdyż we wszystkich dokumentach programów pomocowych mowa jest o środkach własnych przedsiębiorcy lub wprost o finansowaniu inwestycji kredytem bankowym lub leasingiem. Właśnie kwestiom wykorzystania leasingu jako formy finansowania inwestycji ze wsparciem ze środków UE należy poświęcić teraz wiele uwagi.

Z wielu powodów leasing jest postrzegany przez przedsiębiorców jako bardzo korzystna i elastyczna forma pozyskania kapitału na inwestycje. Przedmiot leasingu - pojazd, maszyna czy też urządzenie - to naturalne zabezpieczenie rzeczowe dla firmy leasingowej, która jest formalnym właścicielem tego przedmiotu przez cały okres leasingu. Z tego względu leasingodawcy bardziej liberalnie niż banki podchodzą do oceny ryzyka kredytowego leasingobiorcy, upraszczają procedury i akceptują niższe wymogi dokumentowe. Z drugiej strony, firma leasingowa weryfikuje przedmiot, który finansuje oraz podmiot dostarczający tenże przedmiot. W okresie ograniczonej podaży kredytu, leasing może w znacznej mierze wypełnić lukę kapitałową, umożliwiając przedsiębiorcom finansowanie inwestycji i rozwój. Działanie takie przyniesie wyłącznie pozytywne skutki dla gospodarki oraz rynku pracy, idzie w parze z opracowywanym przez rząd "pakietem antykryzysowym" jako istotny element tego pakietu.

Prawo wspólnotowe sprzyja

Wobec kryzysu finansowego i blokady pieniądza, Ministerstwo Rozwoju Regionalnego oraz Ministerstwo Finansów powinny zmienić swoje obecne stanowisko i dopuścić leasing w szerszym zakresie do współfinansowania projektów ubiegających się o dotacje. Nie bez znaczenia jest fakt, że prawo wspólnotowe umożliwia traktowanie wydatków na leasing jako wydatku kwalifikowanego i sprzyja włączaniu leasingu w unijne programy. Regulacje krajowe, szczególnie regulaminy naboru konkursowego wniosków w programach regionalnych, nie sprzyjają leasingowi. Jeśli zestawić to z faktem, że pozyskiwanie dotacji w latach 2007-2008 przez przedsiębiorców przebiegało słabo z powodu niskiej dostępności środków z konkursów (zawarto dopiero kilkadziesiąt umów), konieczne jest rozważenie przyczyn takiego stanu rzeczy oraz możliwości zwiększenia roli leasingu w ich wykorzystaniu.

Perturbacje na linii leasing - środki unijne rozpoczęły się jeszcze w okresie przyznawania wsparcia w ramach programów przedakcesyjnych. Dzięki staraniom branży leasingowej ta forma finansowania została zauważona i uwzględniona przez PARP przy opracowywaniu programów pomocowych na lata 2004-2006. W programach na lata 2007 - 2013 wydatki poniesione przez przedsiębiorcę w związku z leasingiem (zarówno operacyjnym jak i finansowym) w części obejmującej spłatę wartości przedmiotu leasingu kwalifikują się zgodnie z Narodowymi Strategicznymi Ramami Odniesienia do współfinansowania. Możliwość skorzystania z dofinansowania uzupełniana jest przez osiągnięcie korzyści podatkowych. Istotną przeszkodę w skorzystaniu ze środków unijnych stanowią regulacje ustalane indywidualnie na szczeblach lokalnych. Postanowienia niektórych Regionalnych Programów Operacyjnych stoją w sprzeczności z istotą leasingu, panaceum na powyższe może stanowić wprowadzenie do regulaminów konkursowych RPO zasad ubiegania się o dofinansowanie z leasingiem na zasadach analogicznych jak np. w dotacjach udzielanych przez PARP.

Leasingodawca w systemie

W obowiązujących wytycznych pomija się rozwiązanie polegające na tym, że firmy leasingowe mogłyby udzielać środków jako beneficjent pośredni. W odniesieniu do leasingu jako formy finansowania, w fazie projektowania wytycznych pojawiła się propozycja, aby refundacja poniesionych kosztów mogła być skierowana alternatywnie albo na rzecz finansującego (leasingodawcy), albo na rzecz korzystającego (leasingobiorcy). Powyższe rozwiązanie nie zostało jednak przyjęte. W związku z dużym obciążeniem jednostek odpowiedzialnych za rozdysponowanie środków pozyskanych z UE, należałoby rozważyć możliwość przyznania instytucjom finansującym statusu instytucji pośredniczących. Rozwiązanie takie mogłoby przyśpieszyć proces rozpatrywania wniosków i wykorzystywania dostępnej alokacji środków. Instytucje finansowe mogłyby usprawnić proces wydatkowania funduszy UE, gdyby były uznane za instytucje pośredniczące (wzorem Banku Gospodarstwa Krajowego i instrumentu kredytu technologicznego).

Należy pamiętać, że przedsiębiorca może uzyskać wsparcie ze środków pomocowych dopiero po faktycznym zrealizowaniu inwestycji oraz po poniesieniu wydatku na zapłatę za inwestycję (maszynę, urządzenie). Z tego powodu, rozważając realizację inwestycji każda firma analizuje wiele aspektów, w tym również koszty finansowe konieczne do poniesienia oraz możliwie najkrótszy termin otrzymania zwrotu części wydatku w postaci dotacji. Te kryteria najczęściej decydują o wybraniu określonej formy kredytowania inwestycji, a w tym ujęciu leasing wypada niekorzystnie na tle kredytu. W przypadku kredytu, po podpisaniu umowy o dofinansowanie, beneficjent otrzymuje zwrot dotacji jednorazowo, po przedłożeniu dowodów zakupu oraz zapłaty za dany środek trwały. W przypadku leasingu wydatkiem kwalifikującym się do wsparcia jest część kapitałowa raty leasingowej, pod warunkiem jej faktycznego poniesienia. Finansując zakup maszyny leasingiem przedsiębiorca otrzymuje wsparcie w ratach, co sześć miesięcy w odniesieniu do opłat kapitałowych zapłaconych w poprzednich sześciu miesiącach.

Potrzebne nowe zasady

Rozłożenie zwrotu poniesionego wydatku w czasie nie sprzyja korzystaniu przez beneficjentów środków unijnych z leasingu jako formy finansowania inwestycji. Państwa członkowskie, mając kompetencje do ustalania szczegółowych zasad kwalifikowalności środków, mogą dokonać zmian w tym zakresie. Mogą wprowadzić bowiem możliwość rozliczenia wydatków związanych z leasingiem a kwalifikujących się do wsparcia już w chwili zawarcia umowy leasingu. Wprowadzenie takiego rozwiązania jest konieczne, gdyż klient chce otrzymać zwrot poniesionego wydatku w całości, w pierwszym możliwym terminie, tak jak w przypadku kredytu, a nie przykładowo przez 3 lata, co kilka miesięcy.

Przy takiej konstrukcji rozliczania dotacji leasing jest z punktu widzenia klienta po prostu droższym, a przez to mniej atrakcyjnym produktem finansowym. Dopuszczenie firm leasingowych do bycia beneficjentem dotacji nie wymaga nakładu pracy, wysiłku ze strony agencji obsługujących dotacje, a wyłącznie elementarnego audytu zgodności systemów zarządzania i kontroli. Zarówno procedury kredytowe, jak i procedury operacyjne firm leasingowych są wystarczające, aby dotacje obsłużyć. Przy ustalaniu zasad udziału firm leasingowych w procesie wydatkowania środków należałoby zwrócić szczególną uwagę na następujące kwestie:

terminowość rozpatrywania wniosków o dofinansowanie i terminowość wypłacania lub przekazania środków finalnemu beneficjentowi,

kontrolę utrzymania inwestycji po zakończeniu umowy leasingu,

odpowiedzialność za zwrot dotacji w przypadku niewywiązania się przez beneficjenta z postanowień umowy o dofinansowanie, w tym obowiązku utrzymania inwestycji przez ściśle określony czas.

Pierwsza kwestia jest sprawą do potwierdzenia z firmą leasingową. Pozostałe dwie powinny natomiast dotyczyć finalnego beneficjenta dotacji, jakim jest przedsiębiorca nabywający w drodze leasingu maszynę czy urządzenia, na którą przyznane zostało wsparcie. Obarczenie firm leasingowych odpowiedzialnością za utrzymanie projektu przez leasingobiorcę może powodować niechęć do tej formy rozliczania dotacji, stąd takie rozwiązanie należy odrzucić. Leasing jest korzystną formą finansowania, często wybieraną przez przedsiębiorców, ale konieczne jest zniesienie barier w polskich dokumentach programowych, aby był wykorzystywany jako forma finansowania inwestycji z udziałem środków unijnych. Należy udrożnić system i polecić zarządom województw dostosowanie się do ułatwień finansowania. Nowa polityka Ministerstwa Rozwoju Regionalnego przyspieszająca wydatki z funduszy UE w 2009 r. nie zostanie zrealizowana, jeśli instytucje finansowe - w tym firmy leasingowe - nie zostaną zaangażowane w proces wydatkowania funduszy UE. Skutek zaniechań może być taki, że na rynek nie trafi zapowiadane kilka miliardów złotych.

Regulaminy naboru wniosków w programach regionalnych nie sprzyjają leasingowi.

Czekamy na decyzje
Wojciech Nowacki, prezes BZ WBK Finanse & Leasing:
- Istnieją dwa rodzaje przyczyn, dla których skala wykorzystania środków unijnych na lata 2007-2013 jest znacząco mniejsza niż wynikałoby to i z potrzeb naszej gospodarki i z możliwości stwarzanych przez Unię Europejską. Pierwsza bariera to ograniczona aktywność potencjalnych beneficjentów, którzy potrzebują edukacji i pełnej informacji na temat możliwości i mechanizmów przydzielania finansowania. W tym obszarze sytuacja stopniowo się poprawia, przede wszystkim dzięki działaniom edukacyjnym prowadzonym przez organy zaangażowane w podział i dysponowanie środkami. Drugą i jednocześnie kluczową przyczynę, powodującą nieefektywne wykorzystanie pieniędzy unijnych, stanowią bariery proceduralne i niedoskonałe rozwiązania organizacyjne, które funkcjonują w Polsce. Tego typu problem dotyczy właśnie leasingu. Wielu przedsiębiorców chciałoby skorzystać z refinansowania inwestycji zrealizowanych dzięki leasingowi, jednak wytyczne resortu rozwoju regionalnego powodują, że decydują się oni na inne narzędzia finansowania. Zależy nam, aby w najbliższym czasie zostały podjęte decyzje, które w łatwy sposób odblokowałyby przepływ pieniędzy unijnych do leasingobiorców. Najważniejszą decyzją będzie tu dopuszczenie jednorazowej wypłaty środków. Dotychczasowa forma - półroczne wypłaty - są niedogodne dla przedsiębiorców, którzy nie mogą spłacić swojego zobowiązania wobec leasingodawcy jednorazowo. Kolejna istotna kwestia to uznanie firm leasingowych za pośredników w przepływie dotacji na konta przedsiębiorców. Takie rozwiązanie przyspieszyłoby procesy decyzyjne. Jednocześnie leasingodawcy mogliby rozliczyć kwotę dotacji z ratami leasingowymi, co ułatwiłoby absorpcję środków przez beneficjentów. Ułatwienia w dostępie do funduszy unijnych dla przedsiębiorców wykorzystujących leasing przyniosą korzyści wszystkim zaangażowanym stronom, stąd adekwatne decyzje powinny zostać podjęte przez organy państwowe jak najszybciej. Skorzysta na tym polska gospodarka, która szczególnie teraz potrzebuje zastrzyku środków finansowych i działań wspierających inwestycje.

Janusz Kobeszko
Ekspert ds. finansowania unijnego w firmie Majchrzak Brandt Kobeszko