Znowelizowane przepisy Ordynacji dotyczą m.in. kontroli podatkowej. Stosowane one będą przy kontroli wszystkich podatników, a tym samym znać je powinien każdy podatnik zobowiązany do rozliczania się z budżetem - zarówno centralnym, jak i budżetami lokalnymi. Stąd też warto wiedzieć, co czeka nas od początku stycznia 2009 r.

Osoba uprawniona do reprezentacji podatnika

Nowelizacja Ordynacji podatkowej precyzuje warunki i zakres upoważnienia przy ustanowieniu osoby, która reprezentować będzie podatnika w postępowaniu kontrolnym. Dotychczasowe wątpliwości związane były z zakresem kompetencji osoby ustanawianej jako reprezentant. Na gruncie nieobowiązujących już przepisów Sąd Administracyjny stwierdził, iż osoba taka nie jest pełnomocnikiem (wyrok z 23 lipca 2008r., sygn. akt. III SA/Wa 844/08). Oznaczało to, że pojawił się w przepisach postępowania podmiot, który nie miał do końca sprecyzowanego zakresu uprawnień. Obecne przepisy jednoznacznie wskazują, iż reprezentant jest uprawniony do działania w zakresie:
odbioru zawiadomienia o zamiarze wszczęcia kontroli podatkowej,
wyrażenia zgody o rozpoczęciu kontroli przed upływem 7 dni od dnia zawiadomienia,
odbioru upoważnienia do przeprowadzenia kontroli podatkowej,
zakończenia kontroli podatkowej,
złożenia wyjaśnień i zastrzeżeń do protokołu kontroli,
wszystkich czynności kontrolnych.

Z powyższych regulacji wynika, iż osoba taka nie jest pełnomocnikiem, co oznacza, że nie może np. wnieść odwołania od decyzji, bez odrębnie udzielonego pełnomocnictwa. Nie znaczy to oczywiście, iż nie może zostać pełnomocnikiem, pod warunkiem udzielenia mu odrębnego pełnomocnictwa po spełnieniu stosownych przesłanek.

Zawiadomienie o kontroli

Dotychczasowy pilotażowy pogram informowania podatników województwa dolnośląskiego o kontroli został zakończony sukcesem. Nowe przepisy o kontroli nakładają na organy podatkowe obowiązek poinformowania kontrolowanego o zamiarze wszczęcia kontroli na co najmniej siedem dni przed jej planowaną datą. Jeśli kontrola nie została podjęta po terminie 30 dni od dnia zawiadomienia, konieczne jest powtórne zawiadomienie.

Niewątpliwie przepis ten ułatwi podatnikom przygotowanie się do ewentualnej kontroli, w tym także na złożenie deklaracji przed dniem jej wszczęcia. Należy podkreślić, iż zawiadomienie wyłącza tylko możliwość zastosowania preferencyjnej stawki odsetek za zwłokę od zaległości podatkowej wykazanej w takiej deklaracji, ale nie czyni jej bezskutecznej. Jest to o tyle ważne, że złożona korekta jest nie tylko traktowana jako ważna i prawidłowo złożona deklaracja, ale wyłączona jest także odpowiedzialność karnoskarbowa podatnika.

Przepisy o zawiadomieniu stosuje się zarówno do kontroli podatkowej prowadzonej przez Naczelników Urzędów Skarbowych oraz Celnych, jak też do postępowań kontrolnych prowadzonych przez Dyrektorów Urzędów kontroli Skarbowej. W drugim przypadku dotyczy to wyłącznie weryfikacji rzetelności deklarowanych podstaw opodatkowania oraz prawidłowości obliczania i wpłacania podatków stanowiących dochód budżetu państwa.

Stosowanie zawiadomienia o kontroli zostało wyłączone w szeregu przypadków. Nie dokonuje się zawiadomienia, gdy:

kontrola dotyczy zasadności zwrotu różnicy podatku lub zwrotu podatku naliczonego w rozumieniu przepisów o podatku od towarów i usług,

kontrola ma być wszczęta na żądanie organu prowadzącego postępowanie przygotowawcze o przestępstwo lub przestępstwo skarbowe,

kontrola dotyczy opodatkowania przychodów, które nie znajdują pokrycia w ujawnionych źródłach lub pochodzących ze źródeł nieujawnionych,

kontrola dotyczy niezgłoszonej do opodatkowania działalności gospodarczej,

kontrola ma być podjęta w oparciu o informacje uzyskane na podstawie przepisów o przeciwdziałaniu wprowadzaniu do obrotu finansowego wartości majątkowych pochodzących z nielegalnych lub nieujawnionych źródeł oraz o przeciwdziałaniu finansowaniu terroryzmu,

kontrola zostaje wszczęta niezwłocznie,

kontrola ma charakter doraźny, dotyczący ewidencjonowania obrotu za pomocą kasy rejestrującej, użytkowania kasy rejestrującej lub sporządzania spisu z natury,

kontrolowany został prawomocnie skazany w Rzeczypospolitej Polskiej za popełnienie przestępstwa skarbowego, przestępstwa przeciwko obrotowi gospodarczemu, przestępstwa z ustawy o rachunkowości lub wykroczenia polegającego na utrudnianiu kontroli; w przypadku osoby prawnej warunek ten odnosi się do każdego członka zarządu lub osoby zarządzającej, a w przypadku spółek niemających osobowości prawnej - do każdego wspólnika,

kontrolowanym jest zobowiązany w postępowaniu egzekucyjnym w administracji,

kontrolowany nie ma miejsca zamieszkania lub adresu siedziby albo doręczanie pism na podane adresy było bezskuteczne lub utrudnione.

Znaczna liczba przesłanek wyłączających stosowanie uprzedniej informacji o kontroli może w praktyce prowadzić do podejmowania kontroli bez stosownego zawiadomienia. Dla podatników oznacza to nie tylko większe ryzyko popełnionych błędów, ale przede wszystkim niemożność przygotowania się do mającej nastąpić kontroli.

Podkreślenia wymaga fakt, iż podjęcie kontroli bez uprzedniego zawiadomienia nie będzie prowadzić do jej nieważności. Tym samym zgromadzone w toku postępowania materiały dowodowe mogą być podstawą wydania wiążącej dla podatnika decyzji o zaległości podatkowej.

Podsumowanie

Zmiany w zakresie kontroli podatkowej należy ocenić bardzo pozytywnie. Jednak ich stosowanie zostało obwarowane tyloma wyjątkami, iż ostatecznie nie prowadzą one do zmniejszenia ryzyka podatkowego po stronie podatników. Można tylko wierzyć, iż w przyszłości ustawodawca będzie uchylał kolejne ograniczenia, które pozwolą wykorzystać nowe instrumenty ochrony podatników w pełnym zakresie.

dr Krzysztof Biernacki