Wkrótce rozpocznie się tegoroczny nabór do działania 4.4 Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka (PO IG) "Nowe inwestycje o wysokim potencjale innowacyjnym". Jest to zdecydowanie największy programu wsparcia inwestycji przedsiębiorstw z funduszy strukturalnych - całkowity budżet to 1,42 mld euro, co stanowi 14 proc. całego budżetu PO IG - i jednocześnie program cieszący się ogromnym zainteresowaniem przedsiębiorców.

Dlatego warto bliżej przyjrzeć się wnioskom płynącym z ubiegłorocznego naboru oraz planowanym zmianom, które mają dotyczyć najbliższego zaproszenia do składania wniosków. W ramach poprzedniej i jednocześnie pierwszej rundy naboru wniosków do działania 4.4 - dla przypomnienia trwającej od 12 maja do końca lipca ubiegłego roku - złożonych zostało łącznie 492 wniosków. Dla porównania, w ramach całego PO IG w ubiegłym roku złożono 2021 wniosków (stan po ocenie formalnej), tak więc co czwarty wniosek w ramach PO IG został złożony właśnie w ramach działania 4.4 i to pomimo bardzo wymagających kryteriów oceny. O skali zainteresowania omawianym działaniem świadczy fakt, iż złożone wnioski przekładały się na ubieganie się o łącznie 6,3 mld zł wsparcia, a więc czterokrotnie więcej niż planowana - i tak rekordowa - kwota środków do wydatkowania w ramach tej rundy (426 mln euro).

133 wnioski bez wsparcia

Ostatecznie dotacja została przyznana 182 wnioskodawcom, ale po powiększeniu budżetu działania o dodatkowy 1 mld zł. Tak więc mieliśmy do czynienia z bezprecedensowym poziomem środków do rozdysponowania dla przedsiębiorców w ramach pojedynczego naboru (ponad 2,4 mld zł), a i tak 133 wnioski, które uzyskały ocenę punktową wymaganą dla przyznania punktacji (min. 60 pkt) nie otrzymały dotacji ze względu na brak środków. Wskazuje to tym samym na bardzo wysoki poziom konkursu, bowiem aż 64 proc. wniosków uzyskało w ocenie merytorycznej minimalną wymaganą punktację, a dotacja została przyznana projektom, które uzyskały minimum 75 punktów.

Pierwsze wyniki oceny wniosków w ramach ubiegłorocznej rundy pokazały, że zdecydowana większość dotacji została przyznana małym i średnim przedsiębiorcom (MŚP). Było to wynikiem kryteriów oceny i punktacji możliwej do uzyskania przez MŚP, które mogły liczyć na dodatkowe 20 punktów za swój status w ramach maksymalnie 100 punktów możliwych do uzyskania podczas oceny merytorycznej wniosków. W rezultacie wnioski MŚP miały szansę na maksymalną punktację, podczas gdy wnioski dużych przedsiębiorstw mogły uzyskać maksymalnie 80 punktów.

Małe i średnie przed dużymi

Na marginesie należy wskazać, iż powyższe zróżnicowanie w punktacji było pokłosiem doświadczeń z programu wsparcia będącego poprzednikiem działania 4.4 PO IG w poprzednim okresie programowania (2004-2006), czyli poddziałaniem 2.2.1 Sektorowego Programu Operacyjnego Wzrost Konkurencyjności Przedsiębiorstw. Wtedy, w latach 2004-2006, punktacja była jednakowa dla wszystkich wniosków, niezależnie od wielkości wnioskodawcy. Rezultat był taki, iż zdecydowana większość dotacji w tamtym okresie została przyznana dużym przedsiębiorcom, którzy mieli większe możliwości spełnienia wymagających kryteriów oceny. Stąd, aby zrównoważyć bilans wsparcia, ostatnia runda poddziałania 2.2.1 była skierowana już wyłącznie do MSP.

Powyższe zawirowania są wynikiem przyjęcia formuły podzielenia wsparcia inwestycyjnego dla przedsiębiorstw zarówno pomiędzy MŚP, jak i duże przedsiębiorstwa. W ramach działania 2.2.1 SPO Wzrost Konkurencyjności Przedsiębiorstw miało to być 60 proc. budżetu działania, który zostanie skierowany do MŚP, z kolei w ramach działania 4.4 PO Innowacyjna Gospodarka założeniem jest skierowanie 70 proc. środków do MŚP.

Z drugiej strony omawiane środki są jedyną możliwością uzyskania dotacji na innowacyjne inwestycje przez dużych przedsiębiorców, gdyż środki w ramach regionalnych programów operacyjnych skierowane są wyłącznie do MŚP. Jak pokazują doświadczenia z poprzednich lat, najlepszym rozwiązaniem jest stworzenie dwóch odrębnych budżetów dla każdej kategorii przedsiębiorstw. Pozwoli to osiągnąć cele działania, a jednocześnie wyeliminuje nierówną konkurencję pomiędzy obydwiema kategoriami przedsiębiorstw.

ale w 2009 r. MSP bez premii

Zgodnie z zapowiedziami, dwudziestopunktowa premia za status małego i średniego przedsiębiorstwa została wykreślona z kryteriów oceny projektów na ten rok - stąd wydaje się, że rozważane rozwiązanie idzie w omówionym wyżej kierunku. Wyniki ubiegłorocznej rundy działania 4.4 pokazują, iż na łączną liczbę 492 złożonych wniosków, etap oceny formalne przeszły 472 wnioski, a więc jedynie 4 proc. wniosków zostało odrzuconych z przyczyn formalnych. Jest to zdecydowana różnica w porównaniu z sytuacją z poprzedniego okresu programowania, kiedy z przyczyn formalnych odrzucanych było co najmniej kilkanaście procent wnioskodawców. Rezultat ten wynika z pewnością z większego doświadczenia wnioskodawców, ale wpływ na te wyniki miały również zmiany w procedurze naboru, a więc wprowadzenie promotorów projektu i przede wszystkim możliwości korekty formalnych uchybień już po dacie złożenia wniosku. Pozwoliło to wyeliminować kontrowersyjne sytuacje odrzucania wniosków z powodu drobnych błędów oraz omyłek i przesunąć ciężar oceny na faktyczną zawartość merytoryczną aplikacji.

Przy okazji warto dodać, iż w bieżącym roku nastąpi istotna zmiana kryterium formalnego dotyczącego tzw. niezbędności pomocy. Poprzednio kryterium to określało możliwy termin rozpoczęcia inwestycji, definiowany jako moment po złożeniu wniosku oraz uzyskaniu wstępnego potwierdzenia kwalifikowalności. W tym roku, w związku z wprowadzeniem nowych regulacji w zakresie pomocy publicznej, dla dużych przedsiębiorców wprowadzone zostanie dodatkowe kryterium oparte o tzw. efekt zachęty. Oznacza to, iż wnioskodawca będący dużym przedsiębiorcą będzie zobowiązany wykazać we wniosku efekt uzyskania pomocy w postaci większego zakresu, zasięgu lub wielkości inwestycji, przyspieszenia terminu realizacji inwestycji bądź realizacji projektu w innej lokalizacji (nieobjętej wsparciem). W przypadku małych i średnich firm wystarczające będzie jedynie złożenie wniosku o dotację.

Zmiany w kryteriach

Na bazie dotychczasowych doświadczeń zdecydowano się na istotne modyfikacje kryteriów oceny merytorycznej w ramach działania 4.4. Po pierwsze, jak już wspomniano, wyłączone zostanie kryterium oceny wielkości wnioskodawcy, czyli sektora MŚP. Punktacja w tym zakresie zostanie przeniesiona do innych merytorycznych kryteriów oceny. Po drugie, doprecyzowane zostało kryterium dotyczące posiadania praw własności przemysłowej. Według zmienionego kryterium, punkty zostaną przyznane już nie wyłącznie za objęcie prawami własności przemysłowej technologii użytej w projekcie, ale alternatywnie może to również dotyczyć produktu będącego wynikiem inwestycji. Zmiana ta jest o tyle istotna, że dotychczasowym obligatoryjnym kryterium oceny było wprowadzenie na rynek w ramach inwestycji nowego lub zasadniczo ulepszonego produktu.

Stąd w praktyce ochrona praw własności przemysłowej jest bardziej adekwatna w stosunku do nowego produktu, a nie wyłączenie technologii produkcji. Po trzecie, punktowane będzie również rozwijanie już istniejącego działu B+R, a nie jak dotychczas jedynie utworzenie takiego działu. Z kolei w przypadku nawiązywania współpracy z jednostką badawczo-rozwojową, jako alternatywą do tworzenia własnego działu B+R, doprecyzowane zostało, iż współpraca ma dotyczyć rozwoju produktu będącego rezultatem inwestycji. Przy tym jednoznacznie pozytywnie należy ocenić stosunkowo oczywistą kwestię, czyli rozszerzenie współpracy z jednostkami badawczo-rozwojowymi (JBR) na jednostki naukowe, w tym również uczelnie wyższe. Poprzednie kryterium, przez odwołanie do prawnej definicji JBR, nie premiowało współpracy z uczelniami wyższymi.

Po czwarte, w zakresie wykorzystywania w projekcie inwestycyjnym wyników własnych lub zakupionych prac B+R, dodany został wymóg wykorzystywania tych wyników "w znaczącym stopniu" w projekcie, aby uniknąć sytuacji promowania prac B+R mających niematerialny wpływ na daną inwestycję. Z drugiej strony, wciąż brzmienie kryterium nie daje pewności, czy wdrożona zostanie bardzo pożądana zmiana co do wymaganego terminu posiadania wyników prac B+R. W ubiegłorocznej rundzie naboru koniecznym było posiadanie lub nabycie prac B+R w momencie składania wniosku, co uniemożliwiało zaliczenie tego typu kosztów do kosztów kwalifikowanych inwestycji.

Trudno przy tym uznać za bardziej kwalifikowane wydatki inne niż przeznaczone na nabycie wyników prac B+R, tym bardzie w ramach działania, którego podstawowym celem jest wspieranie innowacyjności. Zgodnie z wstępnymi informacjami, w ramach tegorocznej rundy działania 4.4, wyniki prac B+R planowane do zakupienia już w trakcie projektu mają być również premiowane punktami, jednak aktualne brzmienie samego kryterium oceny jeszcze na to nie wskazuje. Wreszcie po piąte, zdecydowanej poprawie ulegnie ocena wpływu inwestycji na sprzedaż na eksport. Do tej pory punktowany był jedynie co najmniej 20-proc. przyrost eksportu, co eliminowało wnioskodawców nie prowadzących dotychczas działalności eksportowej lub nie prowadzących działalności w ogóle przed złożeniem wniosku. Aktualnie premiowany będzie również wzrost minimum 20-proc., ale udział eksportu w przychodach ze sprzedaży danego produktu ogółem dotyczy 30 miesięcy od zakończenia projektu. Nastąpiło skrócenie okresu, aby w praktyce mógł dotyczyć MŚP - poprzednio w terminie 3 lat.

Inwestycje greenfield mniej preferowane

Jak wspomniałem powyżej, wnioskodawcy rozpoczynający działalność będą mogli tym razem liczyć na punkty "za eksport". Pozostaje jednak nadal grupa kryteriów oceny, które są prawie lub w ogóle niedostępne dla wnioskodawców rozpoczynających działalność. Chodzi przede wszystkim o punkty za ocenę realizacji zasad zrównoważonego rozwoju, a także wpływu na polityki horyzontalne, na podstawie dotychczasowej działalności wnioskodawcy, punkty za uzyskanie nagrody w konkursie Polski Produkt Przyszłości, punkty za posiadanie certyfikatów jakości oraz - przynajmniej w częściowym zakresie - punkty za posiadanie praw własności przemysłowej i zakupionych wyników prac B+R. W ubiegłym roku inwestycja typu greenfield mogła liczyć na punktację na poziomie powyżej wymaganych 60 punktów, jedynie jeśli wnioskodawca rozpoczynający deklarowaną działalność miał status MŚP.

Jak pokazują wyniki konkursu, w praktyce taki poziom punktacji nie dawał jednak szans na dotację. Aktualnie nie jest jeszcze znana skala punktowa, według której rozpatrywane będą poszczególne kryteria oceny, jednak wszystko wskazuje na to, iż rozpoczynający działalność nadal będą w gorszej pozycji do uzyskania dotacji. Budżet przewidziany na rok 2009 w ramach działania 4.4 PO Innowacyjna Gospodarka ma być mniejszy niż w roku ubiegłym i wynosić 290 mln euro. Dodatkowo planuje się rozdysponowanie tych środków w ramach dwóch osobnych konkursów. Tak więc pomimo uelastycznienia niektórych kryteriów oceny, szanse na otrzymanie dotacji powinny być porównywalnie trudne do roku ubiegłego ze względu na dużą konkurencję innych wnioskodawców. Chyba że tym razem kryterium najbardziej trudnym do przejścia okaże się obligatoryjny wymóg potwierdzenia przez wnioskodawcę zdolności do sfinansowania projektu inwestycyjnego. Ale to już temat na odrębny artykuł.

Adam Allen
Menedżer w Zespole Ulg i Dotacji Inwestycyjnych Ernst & Young