Przedsiębiorstwo innowacyjne to takie, które umie tworzyć, absorbować (chłonąć) i zbywać nowe produkty (usługi), oraz takie, które charakteryzuje się zdolnością ciągłego adaptowania się do zmian zachodzących w ich otoczeniu. Sprawdzianem innowacyjności jest zawsze to, co uzyskuje z niej użytkownik.

Można przyjąć, że przedsiębiorstwo zorientowane na innowacje to takie, które:

• prowadzi prace badawczo-rozwojowe (bądź dokonuje zakupów projektów B+R) w relatywnie szerokim zakresie,
• kieruje na tę działalność dość znaczne nakłady finansowe,
• permanentnie wdraża nowe rozwiązania naukowo-techniczne,
• ma duży udział nowości (wyrobów i technologii) w wolumenie produkcji (usług),
• ciągle wprowadza innowacje na rynek.

Firmę innowacyjną charakteryzuje wysoka zdolność do tworzenia i wdrażania innowacji, a także wysoka chłonność do przyjmowania innowacji z zewnątrz. W trosce o rozwój firma innowacyjna dba o wysoką kreatywność i zdobycie przywództwa technologicznego.

Ogólne kryteria kwalifikacyjne, które pozwalają ocenić poziom innowacyjności firmy, to:

• działalność badawczo-rozwojowa,
• zarejestrowane i przekazane patenty i znaki towarowe,
• współpraca w zakresie rozwoju,
• nakłady na szkolenia,
• czas szkoleń.

Szczegółowe kryteria kwalifikacyjne to:

• kryteria ilościowe

1) udział nowych produktów i technologii w wartości rocznej sprzedaży firmy,
2) liczba nowych produktów wdrożonych w danym roku (za ostatnie 5 lat),
3) liczba wdrożonych nowych technologii w danym roku (za ostatnie 5 lat),
4) liczba realizowanych tematów badawczych,
5) liczba i wartość patentów przyznanych na badania,
6) udział nakładów na badania przyznanych w danym roku do wartości sprzedaży (za ostatnie 5 lat),
7) udział podstawowych produktów w rynku światowym (jedyny producent, relacja do najważniejszych konkurentów),
8) liczba pracowników ze stopniami naukowymi (profesora, doktora habilitowanego, doktora),
9) liczba pracowników z wykształceniem wyższym w relacji do innych grup zatrudnionych,
10) liczba publikacji naukowych,
11) liczba uzyskanych stopni naukowych,
12) liczba nagród uzyskanych na konkursach i wystawach za produkty firmy,
13) liczba sprzedanych licencji,
14) liczba kupionych i wykorzystywanych licencji obcych,
15) liczba wdrożeń, wartość nowych uruchomień,
16) wielkość efektów ekonomicznych racjonalizacji.

• kryteria jakościowe:

Produkty:
1) stopień nowoczesności produktów (najwyższy poziom światowy, poziom krajowy - najwyższy),
2) poziom jakości produktów,
3) wartości marketingowe (odpowiedź na potrzeby odbiorców),
4) szanse na sukces (lidera rynkowego, zapełniającego niszę itp.),

Technologie:
5) stopień nowoczesności technologii (najwyższy poziom światowy, poziom krajowy - najwyższy),
6) ekologiczność technologii według różnych wskaźników,
7) wskaźniki techniczne, ekonomiczne, zapewniające konkurencyjność w porównaniu z najlepszymi firmami na świecie,

Kadra:
8) poziom kwalifikacji (formalne, nieformalne),
9) osiągnięcia - stopnie naukowe, patenty, publikacje,
10) uznanie środowiskowe,
11) kontakty zagraniczne,

Infrastruktura:
12) poziom wyposażenia w aparaturę nadawczą,
13) poziom informatyzacji.

Kryteriów oceny jest wiele, jednak firma innowacyjna nie musi spełniać wszystkich z nich. W zależności od charakterystyki własnej firmy, istnieją trzy główne grupy firm innowacyjnych.

Pierwszą grupą są wielkie korporacje ponadnarodowe, zwłaszcza te działające w obszarach wysokiej technologii. Na ich potencjał składają się: nagromadzony kapitał wiedzy i doświadczeń, wynikający z wieloletniego działania na rynku, portfel innowacji oraz portfel patentowy (tworzony przez pracowników, jej zaplecze badawczo-rozwojowe i nabywany w formie zakupów firm lub licencji ze źródeł zewnętrznych), pozwalające na stworzenie zasobu kluczowych kompetencji firmy, infrastruktura badawcza w postaci laboratoriów, biur technologicznych i projektowych, umożliwiająca szybką realizację projektów badawczych i generowanie nowych produktów i technologii (własna, wynajmowana, w sieci relacji), infrastruktura marketingowa pozwalająca na szybkie rozpoznawanie potrzeb klientów, sprawny system zarządzania oparty na wysokich kwalifikacjach pracowników oraz sprawnych systemach informatycznych. W tym przypadku większość kryteriów innowacyjności powinna zostać spełniona.

Drugą grupą firm innowacyjnych to firmy nastawione wyłącznie na realizację projektów badawczych. Jednym z takich przykładów jest EPRI (Electric Power Research Instutute). Jest to przykład korporacji, której celem jest prowadzenie badań naukowych i prac rozwojowych dla przedsiębiorstw energetycznych w Stanach Zjednoczonych, a także w innych krajach. Program oraz wyniki prowadzonych badań, zleconych przez EPRI własnym placówkom bądź jednostkom zewnętrznym, są udostępniane poprzez rozwiniętą sieć informacyjną firmom energetycznym, które mogą nabyć zrealizowane projekty, przy czym członkom EPRI przysługują ulgi w opłatach licencyjnych. Szczególną uwagę w swoich pracach EPRI poświęca problematyce ochrony środowiska naturalnego. Zaletą przyjętej organizacji badań jest wspólne finansowanie projektów przeznaczonych dla firm energetycznych, uczestnictwo przedstawicieli tych firm w wyborze tematów badawczych oraz możliwość sprzedaży licencji także przedsiębiorstwom nienależącym do organizacji. W tym przypadku powinny zostać spełnione jedynie wybrane kryteria (zwłaszcza naukowe i badawcze).

Trzecią grupę firm innowacyjnych stanowią małe i średnie firmy działające w tzw. obszarach niszowych, wykorzystujących miejsce na rynku, których z różnych powodów nie zajmują wielkie korporacje. Te firmy nazywane są jako tzw. tajemniczy bądź nieznani mistrzowie, dzięki zdobyciu kluczowych kompetencji, które dotyczą jednak węższej techniki niż w przypadku wielkich korporacji. Znane jest zjawisko niechęci nieznanych mistrzów do znacznego powiększania zakresu działalności. Firmy te wiedzą, że głównym źródłem ich sukcesów jest specjalizacja, niezależność oraz nagromadzone doświadczenie. Poszerzanie działalności mogłoby spowodować odejście od źródła sukcesu i zakończyć się całkowitą klęską. W tym przypadku powinny zostać spełnione jedynie wybrane kryteria (zwłaszcza marketingowe i badawcze).

Więcej informacji na temat zarządzania wiedzą i innowacją oraz wyczerpujące wyniki badań polskich firm w tych dwóch obszarach znajdziesz w książce "Doskonalenie struktur organizacyjnych przedsiębiorstw w gospodarce opartej na wiedzy" pod redakcją naukową Adama Stabryły (Wydawnictwo C.H. Beck, 2009). Książkę znajdziesz w księgarni www.ksiegarnia.beck.pl - wejdź na tę stronę i wpisz w pole wyszukiwarki tytuł. Wykorzystanie za zgodą Wydawcy.

Mariusz Ludwiński dla Wydawnictwa C.H. Beck