Dobry menedżer powinien znać się na psychologii. Nie musi mieć dyplomu, ale powinien się orientować w najważniejszych teoriach, pojęciach i postaciach. Dzięki temu często uniknie poważnych wpadek międzyludzkich w kontaktach z podwładnymi. Dzięki temu często zaskoczy niecodziennym zachowaniem, które w efekcie przyniesie poprawę atmosfery lub samopoczucia pracowników. Dzięki temu będzie lepiej rozumieć dlaczego ludzie robią to co robią (najprawdopodobniej, bo zawsze istnieje margines błędu) i jak można im pomóc robić różne rzeczy.

Oto 10 ważnych zjawisk psychologicznych, które mogą pomagać lub przeszkadzać pracownikom w skutecznym wykonywaniu zadań i w skutecznym komunikowaniu.

10) Adaptacja

Adaptacja w swej najprostszej formie oznacza, że jednostka lub organizm jest bardziej elastyczny niż sztywny i w związku z tym jest w stanie zmieniać się i dostosowywać odpowiednio do swojego środowiska oraz każdej danej sytuacji. Stąd narzekania na złą sytuację są oczywiście uzasadnione, nie jest jednak uzasadnione załamywanie rąk i poddawanie się negatywnej bezsilności. Zawsze można coś zrobić, w każdej sytuacji.

9) Teoria współzmienności

Zakłada ona, że ludzie biorą pod uwagę trzy czynniki, gdy starają się ocenić czy działania lub zachowanie innych osób są spowodowane wewnętrzną dyspozycją (cechą lub właściwością) czy też czynnikami zewnętrznymi. Te trzy czynniki to:

• specyficzność - jak dalece działania jest specyficzne dla danej sytuacji,
• powszechność - czy wielu ludzi podjęłoby podobne działanie w takiej samej sytuacji,
• konsekwencja - jak często osoba będzie podejmowała takie działanie w innych sytuacjach.

8) Konstruktywizm

Konstruktywizm to doktryna, która uważa, że ludzkie doświadczenie, rozumienie, percepcja, pamięć i inne struktury umysłowe są nieustannie konstruowane i nabywane przez umysł. Teoria ta nie akceptuje poglądu, że struktury te są wrodzone lub nabywane w bierny sposób. Jeśli myślisz konstruktywistycznie, doceniasz wagę rozwoju, aktywnego pogłębiania wiedzy, nabywania nowych zachowań i umiejętności, doświadczania nowych wrażeń. Taki właśnie rozwój powoduje, że człowiek staje się bogatszy wewnętrznie i lepiej radzi sobie w nowych sytuacjach w dalszym życiu.

7) Samoocena

Samoocena to sposób w jaki jednostki oceniają rozumienie siebie oraz wartość jaką sobie przypisują. Wpływa on na to w jakim stopniu osoby czują się interesujące, pewne siebie i pewne własnej wartości, cenione. Osoby dorosłe mogą postrzegać swoją ocenę w wielu obszarach np. umiejętnościach społecznych, umiejętnościach poznawczych, umiejętnościach fizycznych, zachowaniu zgodnym z normami, atrakcyjności, umiejętnościach zawodowych, relacjach interpersonalnych, poczuciu humoru itp. Na naszą samoocenę mają też wpływ oceny nas formułowane przez inne osoby. W zależności od charakteru oraz siły samooceny wewnętrznej oceny zewnętrzne mają większy lub mniejszy wpływ na końcową samoocenę danego człowieka.

6) Stres

Stres psychologiczny i fizyczny może zostać wywołany przez wiele różnych czynników, które trudno znieść bądź sobie z nimi poradzić. Mogą to być doświadczenia, zdarzenia lub okoliczności z dziedziny emocji, społeczeństwa, fizyczności, pracy zawodowej lub ekonomii. Stres jest reakcją organizmu na pewien bodziec z wymienionych właśnie dziedzin. Osoba dokonuje psychologicznej oceny interakcji między spostrzeżonym bodźcem, wymaganiami sytuacji, możliwymi reakcjami oraz własnymi emocjami związanymi z bodźcem. Jeśli wymagania są zbyt duże, powstaje organiczna reakcja stresowa, która przejawia się m.in. podwyższonym ciśnieniem krwi, problemami z oddychaniem, nadmiernym apetytem, problemami ze snem, problemami z koncentracją, bólami głowy, obniżoną samooceną, ospałością. W efekcie sypie się większość obszarów życia osoby stresującej się, co z kolei wywołuje jeszcze więcej stresów i tak w kółko.

5) Agresja

Agresja jest zachowaniem, którego podstawową funkcją lub celem jest krzywdzenie, sprawianie bólu bądź ranienie innej osoby lub organizmu, zarówno w sposób psychiczny, jak i fizyczny. Istnieją teorie mówiące o wrodzonym charakterze tego typu zachowań, ale badania naukowe wskazują też na to, że agresja jest reakcją na frustrację (chcę czegoś, a tego nie mam i nie wiem jak to zdobyć) oraz na czynniki społeczne i kulturowe. Agresję można więc skutecznie niwelować poprzez zaspokojenie potrzeb danej osoby lub zmianę postrzegania tych potrzeb przez daną osobę ("wcale nie są ci potrzebne do szczęścia").

4) Norma społeczna

Norma społeczna to pogląd, przekonanie, postawa bądź percepcja, która dominuje i jest przekazywana w obrębie określonej grupy, kultury lub społeczeństwa. Takie normy społeczne jak zasady moralne i etykieta mogą ukierunkowywać i kształtować zachowanie i myślenie jednostki w ramach określonego kontekstu i określonych grup społecznych. Jednostka, która nie podporządkuje się dominującym normom, jest uznawana za antyspołeczną, a jej poglądy, zachowania i potrzeby - marginalizowane.

3) Podstawowy błąd atrybucji

Podstawowy błąd atrybucji to pojęcie wyjaśniające dlaczego jednostki mają tendencję do niedoceniania wpływu atrybucji sytuacyjnych (czas, pogoda) na ich własne zachowanie, jednocześnie przeceniając wpływ atrybucji dyspozycyjnych (osobowość, charakterystyka, cechy) na zachowanie innych jednostek bądź grup. Przyczyn tego upatruje się w efekcie skąpca poznawczego, który polega na tym, że jednostki, jeśli nie zostaną uwrażliwione na czynniki sytuacyjne, będą podkreślać znaczenie czynników dyspozycyjnych - jeśli tylko wydaje im się, że owe czynniki dostarczają adekwatnego wyjaśnienia.

2) Desensytyzacja

Termin ten odnosi się do obniżenia wrażliwości na jakiś obiekt, działanie lub bodziec. Osoba może na przykład silnie zareagować, gdy po raz pierwszy usłyszy nagły dźwięk. Jednak gdy usłyszy go kilka razy, będzie reagować na niego coraz słabiej.

1) Reprezentacje społeczne

Reprezentacje społeczne można rozumieć jako wspólne społeczne przekonania, koncepcje, idee i wytłumaczenia, które powstają i są nieustannie przekazywane między jednostkami w toku społecznych interakcji. Reprezentacje społeczne pozwalają jednostkom przekształcać nieznajome obiekty lub zdarzenia w coś bardziej znanego, w coś co ma sens. Ludzie mają tendencję do nazywania, kategoryzowania i klasyfikowania nieznanych zdarzeń i obiektów poprzez porównanie i zestawianie ich z kategoriami zdarzeń i obiektów, które już znają. Tak działa ludzki mózg, tak zdobywa i ocenia informacje. Im osoba posiada więcej różnych informacji, tym łatwiej jest w stanie zdobywać nowe informacje.

Więcej ciekawych informacji na temat zjawisk psychologicznych, które mają wpływ na zachowanie ludzi i pracowników, znajdziesz w książce "Klucz do psychologii" Julie Winstanley (Wydawnictwo Naukowe PWN, 2008). Książkę znajdziesz w księgarni www.ksiegarnia.pwn.pl - wpisz w pole wyszukiwarki tytuł. Wykorzystanie za zgodą Wydawcy.

Mariusz Ludwiński dla Wydawnictwa Naukowego PWN