Usługa odpłatna według przepisów o podatku VAT to taka usługa, za którą usługobiorca obowiązany jest zapłacić wynagrodzenie w jakiejkolwiek wysokości. Kwestia co wchodzi w skład podstawy opodatkowania (czyli jakie elementy składają się na wynagrodzenie, a zatem kiedy usługa jest odpłatna) nastręcza podatnikom wiele kłopotów.

Przepis regulujący tę materię wydaje się być jasny: „Podstawą opodatkowania jest obrót (…) Obrotem jest kwota należna z tytułu sprzedaży (…) Kwota należna obejmuje całość świadczenia należnego od nabywcy”. W praktyce sprawia on jednak problemy interpretacyjne. Wątpliwości pojawiają się w sytuacjach, w których usługa świadczona jest po tzw. „kosztach”, a usługodawca nie pobiera żadnej marży.

Świadczący wychodzi wówczas z założenia, że skoro na transakcji nie zarobił to nie otrzymał wynagrodzenia, a zatem nie musi jej opodatkowywać VAT. Takie intuicyjne rozumienie odpłatności jest sprzeczne z zasadami rządzącymi VAT. Żeby stwierdzić istnienie odpłatności na potrzeby VAT wcale nie musi występować zysk po stronie usługodawcy. Wynagrodzenie to „całość świadczenia należnego od nabywcy”. „Całość”, a nie część pozostająca po odjęciu kosztów wykonania usługi.

W praktyce oznacza to, że na przykład udostępniając komuś nieruchomość w zamian za koszty jej utrzymania mamy do czynienia z odpłatną usługą podlegająca VAT. Rozwiązaniem mogącym znaleźć zastosowanie w takich przypadkach jest, odprzedanie („refakturowanie”) przez usługodawcę usługobiorcy poszczególnych usług składających się na te koszty. Refakturowanie pozwala przerzucić koszty usługi na tego, kto z nich w rzeczywistości korzysta i skutkuje nieopodatkowaniem usługi świadczonej w zamian za kwoty odpowiadające samym kosztom (bez marży).

Pamiętać jednak należy, iż taka odprzedaż nie zawsze jest możliwa. Niektórych usług nie można dzielić i wyodrębniać z nich poszczególnych, składających się na nie elementów. Jest tak w szczególności w przypadku usług złożonych, które ze swej natury wymagają wykonania kilku różnych czynności. Jeśli wyodrębnianie osobnych usług prowadziłoby do sztucznego podziału podstawowej usługi, wówczas refakturowanie jest niedopuszczalne. Jeżeli natomiast nie ma takich przeciwwskazań, to konieczne jest wyraźne zaznaczenie w umowie odrębnego rozliczania danych kosztów.

Adam Sękowski, prawnik, kancelaria podatkowa Ożóg i Wspólnicy