W długookresowym rozwoju kluczowe znaczenie ma wizerunek firmy, jej umiejętność zgodnego współżycia z otoczeniem, budowa trwałych więzi z pracownikami.

Coraz większe zainteresowanie społeczną odpowiedzialnością biznesu (SOB), zwaną także CSR (ang. Corporate Social Responsibility), wynika z nowych oczekiwań mieszkańców, klientów, władz publicznych, inwestorów, a także mediów. Idea zrównoważonego rozwoju, w której zawiera się społeczna odpowiedzialność biznesu, nabiera szczególnego znaczenia w dobie wspólnego przeciwstawienia się zmianom klimatycznym i zapewnienia bezpieczeństwa energetycznego.

Większość definicji opisuje SOB jako koncepcję, zgodnie z którą przedsiębiorstwa dobrowolnie uwzględniają aspekty społeczne i ekologiczne w swoich działaniach oraz w kontaktach ze swoimi interesariuszami.

- W Polsce mamy problem ze zdefiniowaniem i podaniem, na czym SOB polega i dlaczego to robimy - zauważa Witold Orłowski, doradca ekonomiczny PricewaterhouseCoopers. - Wciąż dominuje pogląd, że jest to robione, bo tak należy i w dodatku kosztem firmy. Tymczasem powody są zupełnie inne. SOB nie wynika z mody i nie koliduje z podstawową działalnością przedsiębiorstwa.

To inwestycja służąca długookresowemu rozwojowi firmy.

SOB o wielu twarzach

Mimo że głównym zadaniem współczesnej firmy jest dbałość o wzrost jej wartości, to istnieje możliwość harmonizowania takiego celu o wymiarze ekonomicznym z osiągnięciem celów społecznych i ekologicznych, przez chociażby włączenie SOB, jako inwestycji, do strategii biznesowej.

- Bardzo byśmy się oszukiwali, gdyby SOB była oderwana od biznesu. To także zadania, które pozwalają firmie odnieść korzyści. A przypomnę, że prezesi są najpierw rozliczani za wyniki ekonomiczne - uważa Bogdan Plich, wiceprezes GdF SUEZ Energia Polska.

Koncepcja SOB ma swoje podstawowe źródło w zagrożeniach globalnego rozwoju. Z prowadzonych w Polsce dyskusji na temat SOB wynika, że przedsiębiorcy i interesariusze nie czują niuansów między biznesem a biznesem społecznie odpowiedzialnym - są zdezorientowani i zagubieni.

- Mamy problem ze zdefiniowaniem nie tylko SOB, ale także interesariuszy - przyznaje Michał Szubski, prezes PGNiG.

- Na pewno są to właściciele, na pewno pracownicy i na pewno całe otoczenie, w jakim się znajdujemy. Koncepcja społecznej odpowiedzialności biznesu nie może przeczyć rentowności i aktywności gospodarczej firmy. Wytłumaczenie jest proste: aby firma mogła się w cokolwiek zaangażować, musi być rentowna.

Koncepcja SOB jest traktowana w Unii Europejskiej jako jedno z istotnych narzędzi wspierania wzrostu konkurencyjności przedsiębiorstw oraz zwiększania jej spójności ekonomicznej i społecznej.

W Polsce administracja publiczna nie podjęła jeszcze systematycznych prac, które w wymierny sposób mogłyby się przyczynić do kształtowania postaw społecznej odpowiedzialności przedsiębiorców. Brakuje oficjalnej definicji społecznej odpowiedzialności biznesu. Brakuje też rządowego programu, który byłby podstawą ułatwiającą administracji zaangażowanie się w SOB.

SOB ma wiele twarzy. Trzeba ją odróżnić od filantropii, sponsoringu czy marketingu - chociaż praktyka dowodzi, że te formy wsparcia są w programach i raportach dotyczących SOB. Z drugiej strony społeczna odpowiedzialność nie powinna być (a niekiedy bywa) powieleniem strategii biznesowej firmy, szczególnie w dziedzinie ochrony środowiska czy jakości produkcji, bo działania związane z procesem produkcyjnym spółki muszą realizować w ramach przyjętych norm ISO i certyfikatów.

Ustalenie ostrych reguł określających, co jest SOB, a co nią nie jest, wcale nie jest proste, ale jest konieczne. Panująca dowolność w definiowaniu powoduje, że ten istotny element działalności przedsiębiorstw jest traktowany bez należnego zrozumienia.

Wprowadzamy po dobroci

Urząd Regulacji Energetyki zaproponował dla branży energetycznej koncepcję społecznie odpowiedzialnego biznesu energetycznego - SOBE, w bardzo szerokim ujęciu. Według URE, to strategia harmonijnie łącząca etyczne i ekologiczne aspekty w działalności gospodarczej z jej dominującym atrybutem, czyli efektywnością, eksponująca jawność, przejrzystość działania, rzetelność wobec klientów (kalkulacja cen, jakość dostaw i obsługi) oraz w kontaktach z pozostałymi interesariuszami (m.in. z pracownikami, akcjonariuszami, dostawcami, społecznością lokalną) samoograniczenie przewagi monopolistycznej. To wkład biznesu w realizację polityki energetycznej państwa oraz taki sposób prowadzenia firmy, który nie nadużywa jej przewagi wobec odbiorcy energii, gazu czy ciepła.

Korzyści ze strategii SOBE to zwiększenie lojalności konsumentów i interesariuszy, poprawa relacji ze społecznością i władzami lokalnymi, podnoszenie poziomu kultury organizacyjnej firmy. A przede wszystkim zapewnienie firmie trwałego rozwoju oraz wzrostu jej wartości.

- Miejsce regulatora w tej koncepcji? To rola bardziej akuszera, instytucji wspomagającej - twierdzi Mariusz Swora, prezes URE. - Nie wyobrażam sobie wprowadzania idei SOBE środkami imperatywnymi, przez nacisk regulatora. To musi się odbywać w drodze dialogu z przedsiębiorstwami energetycznymi i to staramy się robić.

Pomocne w tym względzie będą ankiety w firmach branży energetycznej organizowane i analizowane wspólnie przez URE, PricewaterhouseCoopers i Forum Odpowiedzialnego Biznesu. Wyniki potwierdziły ogromną różnorodność w rozumieniu i realizacji zadań społecznej odpowiedzialności. Większość firm nie posiada strategii SOB albo stworzenie takich dokumentów ma dopiero w planach. Mimo to obecność zasad SOB w działalności jest powszechna, i są one z powodzeniem realizowane.

- Nie mamy jako takiej strategii SOB. Tego typu działania prowadzimy w sposób nieuporządkowany, ale z dużymi sukcesami, od sportu po akcję "Dom pozytywnej energii" - potwierdza Stanisław Tokarski, wiceprezes Tauronu.

Generalnie przedsiębiorstwa branży energetycznej i paliwowej są liderami w działaniach związanych ze zrównoważonym rozwojem, a co za tym idzie stosowaniem praktyk SOB. Zdaniem prezesa Szubskiego, bardzo dużo inicjatyw mieszczących się w szeroko rozumianym SOB jest prowadzonych po kryjomu, żeby nie powiedzieć - wstydliwie, co wynika z obawy, by nie być posądzonym o niegospodarność. Na to najlepszym rozwiązaniem jest zinstytucjonalizowanie ram takich działań. Tak jak to zrobiono w PGNiG.

Po pierwsze strategia

Idea wprowadzenia Strategii Zrównoważonego Rozwoju i Odpowiedzialnego Biznesu Grupy Kapitałowej PGNiG powstała w 2008 roku, po ogłoszeniu strategii do roku 2015.

- Potrzeba stworzenia Strategii Zrównoważonego Rozwoju i Odpowiedzialnego Biznesu w Grupie PGNiG towarzyszyła naszym działaniom biznesowym już od dawna - zapewnia Marzena Strzelczak, pełnomocnik zarządu ds. strategii - Złożoność struktur, rozproszenie terytorialne, jak również zróżnicowanie prac naszych podmiotów wymagały, by była to strategia całościowa - łącząca strategię biznesową firmy ze strategią zrównoważonego rozwoju.

Najwyższe priorytety otrzymały takie kwestie, jak: troska o klienta, poszukiwanie nowych możliwości rozwoju biznesu, tworzenie bezpiecznego i przyjaznego miejsca pracy, dialog i współpraca z partnerami społecznymi i biznesowymi oraz społecznościami lokalnymi, poszanowanie środowiska naturalnego.

Chociaż strategia CSR została w PGNiG zaakceptowana kilka miesięcy temu, to działania związane ze zrównoważonym rozwojem wykonywane były już wcześniej. Ostatnio zrealizowanym celem było uruchomienie pod koniec listopada ub.r. portalu PGNiG przystosowanego do osób niepełnosprawnych. Dobiegają końca prace nad Kodeksem Wartości Pracowników.

- W czerwcu 2009 roku zorganizowaliśmy Konferencję "Odpowiedzialna Energia", na której prezesi największych polskich przedsiębiorstw sektora energetyczno-paliwowego podpisali wspólną "Deklarację zrównoważonego rozwoju branży energetycznej" - dodaje Marzena Strzelczak.

Kierunek - człowiek

Również Grupa Lotos podchodzi do kwestii społecznej odpowiedzialności w sposób systemowy i traktuje CSR jako filozofię zarządzania.

- Przyjęta w zeszłym roku strategia społecznej odpowiedzialności jest przez nas konsekwentnie realizowana, co pozwala budować przewagę konkurencyjną. Fakt bycia największą firmą regionu pomorskiego zobowiązuje nas do aktywnych działań zarówno na zewnątrz, jak i wewnątrz organizacji - mówi Jowita Twardowska, dyrektor ds. komunikacji, administracji i CSR w Grupie Lotos.

Ważnym przedsięwzięciem było utworzenie funduszu na finansowanie darowizn przeznaczonych na cele społeczne. Wśród działań środowiskowych od 2006 roku realizowany jest program "Dobry Sąsiad" adresowany do mieszkańców z najbliższego otoczenia zakładu. Działalność dobroczynną Grupa Lotos realizuje w dwóch priorytetowych obszarach: wspierania ludzi i ich otoczenia oraz ochrony środowiska. Wspierane są instytucje zdrowia publicznego, osoby niepełnosprawne, a także rozwój nauki, edukacji i kultury fizycznej. W dziedzinie ekologii pomoc kierowana jest na ochronę walorów przyrodniczych Morza Bałtyckiego.

Również PKN Orlen deklaruje, że działania służące zapewnieniu swoim akcjonariuszom długofalowego wzrostu wartości firmy realizuje z zachowaniem zasad ładu korporacyjnego i społecznej odpowiedzialności biznesu, troszcząc się o rozwój swoich pracowników i dbając o środowisko naturalne.

W 2005 roku rozpoczął się proces zmiany kultury korporacyjnej opartej na programie etycznym. Zarząd koncernu przyjął kluczowe wartości będące drogowskazem postępowania dla wszystkich pracowników. Na ich podstawie powstał Kodeks etyczny stanowiący zbiór najważniejszych zasad i wartości, którymi powinni kierować się pracownicy.

Leszek Kurnicki, dyrektor ds. komunikacji korporacyjnej PKN Orlen, uważa za konieczne, by w działania CSR był stale włączony zarząd. - Koordynacja strategii odpowiedzialnego biznesu dziś bardziej niż kiedykolwiek wymaga osobistego zaangażowania zarówno osób odpowiedzialnych za projekt, jak i szefostwa firmy - twierdzi.

Partnerstwo z otoczeniem

Odpowiedzialność społeczna jest częścią strategii firmy Dalkia w Polsce opartej, tak jak w przypadku całej grupy Veolia Envi-ronnement, na zasadach zrównoważonego rozwoju. Dalkia jest także partnerem miast, w których zarządza sieciami ciepłowniczymi. Z partnerstwa i odpowiedzialności rodzi się wiele inicjatyw związanych z poprawą jakości życia mieszkańców poprzez edukację, zapobieganie bezrobociu, dbałość o bezpieczeństwo i rozwój pracowników. Partnerstwo łączy się także z aktywnym wspieraniem lokalnych przedsięwzięć związanych ze sportem, kulturą, sztuką, nauką lub ważnymi rocznicami.

Stworzono kilka programów na rzecz społeczności lokalnej. Jednym z nich jest Akademia Talentów Dalkii, adresowana do utalentowanej sportowo młodzieży w wieku 15-18 lat. Program nie tylko dofinansowuje młodych sportowców, ale przede wszystkim przygotowuje ich do radzenia sobie w dorosłym życiu.

Fundacja Dalkia pomaga osobom bezrobotnym oraz pracownikom przedsiębiorstw przechodzących proces restrukturyzacji w znalezieniu nowego miejsca zatrudnienia.

- W obliczu problemów związanych z zanieczyszczeniem środowiska, a także wyczerpywaniem się najważniejszych zasobów naturalnych wykorzystywanych między innymi jako źródła energii, musimy przemyśleć formułę funkcjonowania naszych miast i dążyć do równowagi pomiędzy rozwojem gospodarczym, integracją społeczną i ekologią - deklaruje Adam Opaliński, członek zarządu, dyrektor ds. zasobów ludzkich Dalkia Polska.

W Dalkii realizowane są również programy na rzecz bezpieczeństwa i rozwoju pracowników. Cykle szkoleń rozwijają kompetencje w zarządzaniu, kierowaniu zespołem, prowadzeniu projektu.

- Działalność CSR bez wątpienia wpływa na wizerunek firmy i pozytywne relacje z otoczeniem - zapewnia Anna Gnoińska, członek zarządu, dyrektor ds. komunikacji Dalkia Polska. - Pomaga wykształcić długofalowe, oparte na zaufaniu relacje z interesariuszami zewnętrznymi: społecznością lokalną, dostawcami czy inwestorami.

Edukacja, bezpieczeństwo i... drzewka

W strategii spółek Grupy RWE działania z zakresu CSR przybierają różne formy. Od 2005 roku Fundacja RWE w Polsce tworzy, finansuje i prowadzi autorskie programy społeczne skierowane do mieszkańców Warszawy.

- Jako jedna z pierwszych firm w Polsce rozpoczęliśmy program edukacyjny w zakresie racjonalnego korzystania z energii i promowania idei energooszczędności - mówi Iwona Jarzębska, dyrektor Komunikacji i Marketingu RWE Polska. - Program "Świadoma Energia RWE" to odpowiedź na potrzeby klientów. Chcemy zwrócić ich uwagę, że poprzez zmianę swoich codziennych nawyków, nie rezygnując z komfortu, można zmniejszyć zużycie energii w gospodarstwie domowym nawet do 40 proc.

Działania edukacyjne kierowane są również do najmłodszych. RWE Polska w ramach programu "Bezpieczna Energia" uczy, jak w bezpieczny sposób korzystać z urządzeń pobierających energię elektryczną, by zapobiegać wypadkom porażenia prądem wśród dzieci.

- Wspieramy również rozwój polskiego sektora energetycznego, współpracując z czo-łowymi uczelniami technicznymi w Polsce - dodaje Jarzębska. - Najzdolniejszym studentom wydziału elektrycznego fundujemy stypendia i staże. Te wszystkie działania uwiarygodniają wizerunek RWE Polska jako firmy odpowiedzialnej społecznie.

- Do naszych priorytetów należy mecenat sportu i kultury - mówi Paweł Gniadek, dyrektor departamentu komunikacji rynkowej i PR Tauron Polska Energia. - Ważnym obszarem jest także ekologia. Ostatnio wraz z fundacją Aeris Futuro posadziliśmy kilkadziesiąt tysięcy drzew na terenach parków narodowych w południowej Polsce - dodaje.

Działania z zakresu społecznej odpowiedzialności biznesu są jednym z głównych celów przedsiębiorstw sektora paliwowo-energetycznego.

W przedsiębiorstwach, w których myśli się kategoriami rozwoju długookresowego, a w energetyce i paliwach one zdecydowanie przeważają, kluczowe znaczenie ma wizerunek firmy, jej umiejętność zgodnego współżycia z otoczeniem, budowa trwałych więzi z pracownikami, umiejętność pogodzenia krótko- i długookresowych wymagań interesariuszy.

Tadeusz Gańczarczyk