Prowadzenie działalności gospodarczej przez przedsiębiorcę wymaga działania pod określoną firmą. Dotyczy to zarówno osób prawnych jak i fizycznych, prowadzących działalność gospodarczą w formie spółki cywilnej.

W przypadku przedsiębiorców będących osobami fizycznymi, firmą jest ich imię i nazwisko, z możliwością włączenia do firmy określeń wskazujących na przedmiot działalności, miejsca jej prowadzenia itp. Firmą osób prawnych jest natomiast ich nazwa, wskazująca formę prawną, w której działalność jest prowadzona, a ponadto mogąca określać przedmiot działalności, siedzibę oraz inne dodatki dowolnie wybrane. Ponieważ główną funkcją firmy jest identyfikacja podmiotu, a zatem jego indywidualizacja w stosunku do kontrahentów - firma jest chronionym przez prawo dobrem intelektualnym, jak również ma charakter prawa przysługującego przedsiębiorcy.

Jak wskazuje art. 438 § 1 Kodeksu Cywilnego, w przypadku utraty członkostwa przez wspólnika, którego nazwisko było umieszczone w firmie, spółka może zachować w swej firmie nazwisko byłego wspólnika tylko za wyrażoną na piśmie jego zgodą, a w razie jego śmierci - za zgodą jego małżonka i dzieci. Odpowiednio przepis ten znajduje zastosowanie w sytuacji, gdy działalność gospodarcza osoby fizycznej kontynuowana jest przez inną osobę fizyczną będącą jej następcą prawnym. Zgodnie z doktryną, chodzi tu o każdy podmiot, który wszedł w ogół praw i obowiązków związanych z prowadzeniem danego przedsiębiorstwa, a zatem zarówno spadkobiercę jak i osobę, na którą zostały przeniesione określone prawa na podstawie czynności prawnej (np. umowy sprzedaży przedsiębiorstwa), jak również osoby, która nabyła przedsiębiorstwo upadłego (osoby fizycznej) na podstawie przepisów ustawy - Prawo upadłościowe i naprawcze, jako szczególny przypadek kontynuacji działalności gospodarczej. Powyższe unormowanie jest wyrazem kompromisu pomiędzy kodeksową zasadą prawdziwości (kontynuacji) i ciągłości firmy.

Wynika to z faktu, że firma wchodzi w skład przedsiębiorstwa, a więc również jest objęta sukcesją. Należy przy tym pamiętać, iż podmiot nabywający przedsiębiorstwo, choć może je nadal prowadzić pod dotychczasową nazwą, powinien umieścić w niej dodatek wskazujący firmę lub nazwisko nabywcy, chyba że strony postanowiły inaczej. W razie zbycia przedsiębiorstwa zgodę, o której mowa w ustawie, wyraża rozporządzający przedsiębiorca, a w razie jego śmierci – zgodnie z brzmieniem przepisu - małżonek i dzieci zmarłego.

Warto zwrócić uwagę na problematykę kontynuowania działalności osób wykonujących wolne zawody. Zdaniem niektórych autorów, nazwisko jest na tyle silnie związane z osobą przedsiębiorcy, że przepisy dotyczące prawa firmowego nie powinny odnosić się do handlowych spółek osobowych (w szczególności spółki partnerskiej czy komandytowej) dopuszczających pozostawienie w firmie spółki nazwiska osoby, która nie wykonuje już wskazanej działalności. Każdorazowe wystąpienie ze spółki osoby wykonującej wolny zawód powinno więc prowadzić do zmiany jej firmy, zwłaszcza, gdy jeden z wykonujących wolny zawód utracił prawo jego wykonywania. Pozostawienie nazwiska takiej osoby w handlowych spółkach osobowych wprowadzałoby w błąd uczestników obrotu prawnego i byłoby groźne dla bezpieczeństwa tego obrotu. Z tego punktu widzenia, stosowanie przepisów prawa firmowego w odniesieniu do handlowych spółek osobowych pozostaje zagadnieniem dyskusyjnym.

Anna Dylewska, prawnik w kancelarii e|n|w|c