Kryzys finansowy jest wszechobecny i nie oszczędza nikogo. Rządy państw stosują różne metody walki z jego negatywnymi skutkami. Najczęściej sięgają po narzędzia fiskalne, czyli po prostu podatki. Ustawodawcy wprowadzają więc liczne zmiany w prawie podatkowym. Jakie są tego skutki? Jaki wpływ mają one na działalność przedsiębiorstw?

Zacznijmy od tego, że system podatkowy nie powinien być narzędziem do regulowania zachwiań finansowych. Jednak w obecnej sytuacji gospodarczej, zmiany w polityce fiskalnej mogą być nieuniknione. Odpowiednio skonstruowany system podatkowy wpływa na zachowania i przedsiębiorczość podatników, a to w ostatnim czasie, jest celem rządów.

Aby zobaczyć, jak bardzo potrzebne są omawiane zmiany, przeanalizujmy wpływy z podatków do lokalnych budżetów. Eksperci wskazują, że w najbliższym czasie dochody z tytułu podatku CIT znacznie spadną. Negatywnie odczują to przede wszystkim samorządy wojewódzkie, których podstawowym dochodem jest udział w CIT.

Mniejsze będą również wpływy z podatku PIT, choć budżety gmin odczują to w mniejszym stopniu. Strat nie pomogą zrekompensować dochody z podatków lokalnych i dochodów majątkowych. Poza tym miasta niewiele robią, aby ściągnąć należności podatkowe. Z danych NIK wynika, że w ciągu ostatnich dwóch lat prezydenci miast ściągnęli 38 proc. długów. Połowa upomnień do zapłaty wystawiana jest po przekroczeniu ustawowego terminu.

Dochody z tytułu udziału w podatku PIT w mln zł

Źródło: opracowanie własne na podstawie danych MF

Wiele gmin zaczyna się zadłużać. Łączna kwota ich zadłużenia w I kwartale 2009 r. w porównaniu z tym samym okresem 2008 roku była wyższa o 6,7 proc., w tym z tytułu kredytów i pożyczek o 14,6 proc. Z najświeższych danych Ministerstwa Finansów wynika, że wpływy z tytułu udziału w PIT spadły o 10 proc. w stosunku do I kw. 2008 r. Z kolei wpływy z CIT spadły w tym samym okresie o 9 proc. (podczas gdy w I kw. 2008 r. w stosunku do I kw. 2007 r. dochody te wzrosły odpowiednio o 16 i 22 proc.).

Aby zapobiec dalszym spadkom wpływów z podatków, państwa muszą przede wszystkim zająć się pobudzaniem przedsiębiorczości. W tym celu ustawodawcy korzystają z przysługującego im władztwa podatkowego. Accreo Taxand wraz z innymi firmami należącymi do globalnej sieci niezależnych doradców podatkowych Taxand zbadało 45 państw. Z danych wynika, że w 40 z nich wprowadzono zmiany podatkowe w związku z kryzysem. Tylko pięć państw postanowiło nie ingerować w sferę podatków. Są to: Meksyk, Malta, Kolumbia, Grecja i Szwajcaria. Główną intencją państw, które zdecydowały się na zmiany w polityce fiskalnej, jest zachęcenie przedsiębiorców do efektywnego działania, które ma się przełożyć na pobudzenie wyhamowujących gospodarek. To z kolei ma zatrzymać spadek koniunktury i przyczynić się do wzrostu gospodarczego.

Potrzebujesz więcej informacji o podatkach? Skorzystaj z naszego Niezbędnika przedsiębiorcy i podatnika

Należy jednak zauważyć, że wiele z tych zmian ma charakter przejściowy, tylko na czas kryzysu. Nie są to fundamentalne ingerencje w dany system podatkowy. Na takie przejściowe rozwiązania zdecydowała się np. Polska, wprowadzając pakiet antykryzysowy. W tym miejscy trzeba podkreślić, że aby przedsiębiorcy w szybki i skuteczny sposób wdrożyli się w nowe uregulowania i stali się bardziej aktywni, przepisy podatkowe powinny być jasne, a cały system podatkowy przejrzyście skonstruowany.

Jak wynika z badań Accreo Taxand, oprócz zmian w podatkach pośrednich oraz dochodowych, część państw zdecydowała się na modyfikacje przepisów dotyczących regulowania należności podatkowych. Mowa tu m. in. o USA, Rosji i Hiszpanii. Jednak znaczna ich większość dotyczy zmniejszenia obciążeń podatkowych. Taki manewr zastosowały prawie wszystkie badane państwa, z wyjątkiem Rumunii, Irlandii i Wenezueli.

Z rzeczonych badań wynika, że część zmian wprowadzono ze względu na określoną grupę podatników. I tak w Chinach, USA i Irlandii na ułatwienia podatkowe mogą liczyć np. firmy inwestujące w badania nad nowymi technologiami. Pomoc widoczna jest również w stosunku do małych i średnich przedsiębiorstw oraz firm z sektora nieruchomości.

Poza wyżej wymienionymi zmianami, badane państwa zdecydowały się także na:

• obniżenie podstawowych stawek VAT (wielka Brytania, Portugalia),
• obniżenie stawki CIT (Turcja),
• zwiększenie katalogu zwolnień w podatku dochodowym (Japonia),
• podwyższenie stawki amortyzacyjnej (Malezja, Peru),
• wydłużenie okresu rozpoznawania strat (Wielka Brytania, USA),
• odroczenie terminów płatności podatku (Argentyna),
• wprowadzenie sankcji za nieprawidłowe deklarowanie podstawy opodatkowania (Rumunia).

Również Polska, oprócz zmian wprowadzonych w Pakiecie antykryzysowym, szykuje się do kolejnych modyfikacji. W 2010 roku wszystkie górne granice stawek kwotowych podatków będą wyższe. Ministerstwo Finansów zamierza również usprawnić skuteczność ściągalności należności podatkowych.

Zarówno zmieniające się otoczenie prawne, jak i dynamika w życiu gospodarczym rodzi potrzebę zmian w Ordynacji podatkowej. Ministerstwo Finansów przygotowało więc jej nowelizację. Zmianie ulegnie sposób ustalania stawki odsetek od zaległości podatkowych. W związku z tym zwiększyć się mają dochodu budżetu państwa i budżety jednostek samorządu terytorialnego.

Dane o stawce odsetek za zwłokę i kwotach uiszczonych odsetek

Źródło: Ministerstwo Finansów

W oparciu o powyższe dane można założyć, że wpływy z tytułu odsetek za zwłokę w 2009 roku, przy średniorocznej stawce 11,2 proc., wyniosą około 626.000 tys. zł. Gdyby w 2010 roku stawka odsetek wynosiła 12 proc.  to wówczas wpływy do budżetu z tytułu odsetek za zwłokę ukształtowałyby się na poziomie około 640.000 tys. zł.

Nowelizacja Ordynacji podatkowej przewiduje ponadto:

• ułatwienia składania deklaracji w formie elektronicznej,
• zmianę zasad udzielania ulg w spłacie zobowiązań podatkowych,
• usunięcie wątpliwości w zakresie określenia momentu zawieszenia biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego,
• ograniczenie „szarej strefy” w handlu internetowym.

Zmiany w przepisach zostaną także wprowadzone w odniesieniu do podatku VAT. Zakładają one: zmianę fundamentalnej dotychczas zasady dotyczącej miejsca świadczenia usług w transakcjach między podatnikami VAT (B2B), istotne zmiany w zakresie składania informacji podsumowujących o wewnątrzwspólnotowych nabyciach i dostawach towarów, oraz zmiany przepisów dotyczących wniosków o zwrot podatku zapłaconego w Polsce przez podmioty niezarejestrowane dla VAT w Polsce oraz zapłaconego w innym kraju unijnym przez podmioty zarejestrowane w Polsce na VAT.

Jeszcze do niedawna Ministerstwo Finansów zamierzało wprowadzić zmiany w opodatkowaniu aut służbowych. Ten pomysł miał wejść w życie od 1 stycznia 2010 roku. Tak się jednak nie stanie, ponieważ na jego wprowadzenie zostało zbyt mało czasu. Resort chciał, by firmy udostępniające pracownikom samochody prowadziły specjalne ewidencje oraz informowały o tym, czy pojazdy te są wykorzystywane przez pracowników do celów prywatnych.

BS