Masowe uszkodzenia sieci elektroenergetycznych jakie wystąpiły w południowych obszarach kraju w styczniu i lutym tego roku pozbawiły energii elektrycznej ponad 100 tys. odbiorców. Kolejne kilkadziesiąt tysięcy przez co najmniej kilka dni odczuwało uciążliwości wynikające z przerw w zasilaniu i nierytmiczności dostaw.

Wywołało to szereg dyskusji nad aspektami technicznymi związanymi z problematyką pewności i ciągłości zasilania, ale i nad odpowiedzialnością przedsiębiorstw sieciowych za ich zapewnienie. Obecnie największe emocje budzą zasady wypłacania rekompensat (bonifikat i odszkodowań), za niedotrzymanie standardów jakościowych obsługi odbiorców i niedostarczoną energię elektryczną. Kluczowa jest tutaj odpowiedź na pytanie czy społecznie akceptowany obowiązek wypłaty bonifikat w oderwaniu od okoliczności w jakich przerwy i ograniczenia w dostawach wystąpiły, niezależnie od możliwości podjęcia przez przedsiębiorstwa energetyczne skutecznych działań zapobiegawczych jest rozwiązaniem prawidłowym.

ENION S.A. swoje stanowisko w tej sprawie opiera na pojęciu należytej staranności, którą przedsiębiorstwo sieciowe winno zachować świadcząc usługi dostawy energii elektrycznej odbiorcom. Stanowisko to oparte na uzyskanej opinii prawnej zakłada, iż dopiero w przypadku stwierdzenia niezachowania należytej staranności (niezbędne postępowanie wyjaśniające), przedsiębiorstwo energetyczne może przystąpić do określenia wysokości i wypłaty bonifikat należnych odbiorcy, między innymi, za przekroczenie czasu dopuszczalnych przerw w dostawie energii elektrycznej.

Zupełnie inny pogląd prezentuje Prezes URE, który opierając się na zapisach Taryfy ENION S.A. oczekuje bezwarunkowej wypłaty bonifikat. Zasadność uzyskania przez odbiorców energii elektrycznej rekompensat z tytułu przerw w jej dostawach bez warunków wstępnych uznały media, które wsparły oczekiwania odbiorców w tym zakresie. Jest oczywiste, że podmioty i osoby fizyczne mają prawo otrzymać zadośćuczynienie z tytułu poniesionych strat i uciążliwości. Takie stanowisko wynika z głęboko pojmowanego poczucia sprawiedliwości.

Jednak nie rozwiązuje to podstawowego problemu, który tak naprawdę sprowadza się do wskazania źródeł finansowania bonifikat i bardziej kosztownych odszkodowań. Ponieważ mówimy tu o działalności sieciowej prowadzonej w warunkach monopolu i o środkach które w 100% pochodzą od odbiorców przyłączonych do sieci OSD, wypłaty to jedynie nieco inny sposób dystrybuowania środków uzyskiwanych od odbiorców. Mechanizm ich stosowania przypomina formą grupowe ubezpieczenie, bo za straty powstałe w efekcie przerw w zasilaniu, które dotykają jedynie niektórych odbiorców, płacą wszyscy. Z punktu widzenia interesu przedsiębiorstw sieciowych jest to całkowicie neutralny mechanizm.

Problem poziomu pewności zasilania odbiorców indywidualnych i przemysłowych ma niezmiernie istotny wymiar finansowy. Istniejąca infrastruktura sieciowa, stworzona w oparciu o obliczenia wykonywane zgodnie z przepisami budowy i eksploatacji, nie sprawdziła się w ekstremalnych warunkach atmosferycznych, które wystąpiły w styczniu i lutym 2010 r., głównie na obszarze Jury Krakowsko-Częstochowskiej. Różnego rodzaju anomalie pogodowe, które można było zaobserwować w ostatnich latach mają charakter narastający. Trudno je uznać za incydentalne i mieć nadzieję, że się nie powtórzą. Jednocześnie odbiorcy końcowi obserwują wzrost uzależnienia od energii elektrycznej spowodowany rosnącym wykorzystywaniem urządzeń elektrycznych, od przedsiębiorstw energetycznych oczekują więc zapewnienia nieprzerwanych dostaw energii elektrycznej w każdych warunkach. Technicznie można to zrealizować np. poprzez wymianę linii napowietrznych na kablowe, równolegle trzeba jednak policzyć koszty z tym związane i konsekwencje jakie takie rozwiązanie będzie miało dla wzrostu cen usług dystrybucyjnych. Czym innym są bowiem nawet uzasadnione oczekiwania, a czym innym gotowość do płacenia rosnących rachunków. Z pewnością nie są na nie przygotowani odbiorcy przemysłowi dla których koszty energii elektrycznej decydują o konkurencyjności własnych produktów.

Zdaniem FOEEiG należy przeprowadzić gruntowną analizę techniczną, prawną i ekonomiczną zaistniałej sytuacji uwzględniając wszystkie okoliczności, które ją spowodowały. Analiza ta powinna odpowiedzieć na następujące pytania:

* czy w obecnej sytuacji ekonomicznej należy oczekiwać świadczenia usługi bezprzerwowej dostawy energii elektrycznej niezależnie od okoliczności?
* czy wprowadzić bezwzględny wymóg prawny obowiązkowego bezwarunkowego wypłacania rekompensat za przerwy w dostawach energii elektrycznej bez względu na okoliczności które te przerwy wywołały?
* czy, w jakim stopniu, i na jakich warunkach można przenieść na odbiorców końcowych część ryzyka braku ciągłości dostaw, i jak to dodatkowe ryzyko rekompensować (np. poprzez formę usługi świadczonej przez odbiorcę na rzecz OSD w oparciu o zapisy umowne)?

Niewątpliwie odpowiedzi na postawione wyżej pytania nie są proste i jednoznaczne. Nie można ich jednak unikać czy odsuwać w czasie. Trudno stawiać sieciowym przedsiębiorstwom energetycznym dodatkowe wymagania bez wprowadzenia rozwiązań umożliwiających im skuteczną obsługę własnej infrastruktury technicznej (szerokość wycinki leśnej, wejście na teren nieruchomości itp.). Dopiero stworzenie takiej bazy prawnej pozwoli OSD wykonywać skutecznie ich obowiązki. Działania w tym kierunku powinny być prowadzone wspólnie przez OSD i regulatora.

Jak najszybciej również należy wprowadzić jako obowiązującą zasadę realizowania inwestycji sieciowych poprzez umowy administracyjno-prawne zawierane pomiędzy regulatorem i OSD, uruchomić projekty związane z leasingiem finansowym infrastruktury oraz zarządzaniem popytem poprzez rozwijanie inteligentnego opomiarowania i budowę inteligentnych sieci.