Niezwykle często spotykaną w umowach kredytowych formą zabezpieczenia jest instytucja poręczenia. W przypadku kredytów konsumenckich są to najczęściej poręczenia małżonków kredytobiorców, jak też czasami osób trzecich. Z kolei przy kredytach obrotowych, czy inwestycyjnych bardzo często za spółkę poręczają jej wspólnicy.

Poręczenie cywilne jest umową cywilnoprawną zawieraną między wierzycielem (bankiem) i poręczycielem, na podstawie której poręczyciel zobowiązuje się względem wierzyciela wykonać zobowiązanie na wypadek, gdyby dłużnik zobowiązania nie wykonał (art. 876 § 1 Kodeksu cywilnego). Poręczenie zakłada istnienie trzech podmiotów, tj. dłużnika, wierzyciela i poręczyciela. Pomiędzy tymi podmiotami zachodzą dwa stosunki zobowiązaniowe. Pierwszy, określany jako stosunek główny, który zachodzi między wierzycielem (bankiem) i dłużnikiem (kredytobiorcą), a drugi między wierzycielem a poręczycielem. Obydwa zobowiązania istnieją w stosunku do tego samego wierzyciela, mając za przedmiot to samo świadczenie (świadczenie dłużnika – kredytobiorcy).

Kredyt jest więc zabezpieczany zarówno tzw. poręczeniem cywilnym, uregulowanym w art. 876 – 887, jak i poręczeniem wekslowym (art. 30 – 32 Prawa wekslowego), czyli tzw. awalem. Poręczenie wekslowe jednakże, poza zbliżona nazwą oraz celem gospodarczym nie ma nic wspólnego z cywilnoprawną umową poręczenia.

Udzielenie poręczenia niesie za sobą doniosłe konsekwencje, bowiem w sytuacji, gdy kredytobiorca z różnych powodów przestanie spłacać raty kredytowe to właśnie kredytobiorca zmuszony będzie do spłaty całości kredytu wraz z należną prowizją banku, z uwzględnieniem art. 879 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym o zakresie zobowiązania poręczyciela rozstrzyga każdoczesny zakres zobowiązania dłużnika.

Jakie informacje bank może przekazać poręczycielowi?

Skoro poręczyciel podejmuje wyżej wskazane ryzyko, powstaje pytanie, jakie informacje o samym kredyty cie, czy też sytuacji majątkowej kredytobiorcy (np. obniżeniu jego zdolności kredytowej) bank może osobie poręczającej ujawnić. Otóż zgodnie z art. 104 Prawa bankowego pracownicy banków są zobligowani do zachowania tajemnicy bankowej, która obejmuje wszystkie informacje dotyczące czynności bankowej, uzyskane w czasie negocjacji, w trakcie zawierania i realizacji umowy, na podstawie której bank tę czynność wykonuje. Zwolnienia banków z obowiązku zachowania tajemnicy bankowej (przede wszystkim art. 104 i 105 Prawa bankowego) nie dotyczą sytuacji ujawniania jakichkolwiek informacji poręczycielowi o umowie kredytowej, czy też o stanie majątkowym kredytobiorcy. Poręczyciel pozostaje bowiem wobec banku osobą trzecią i ujawnienie mu informacji o stanie majątkowym kredytobiorcy wymagałoby jego pisemnego upoważnienia do udzielenia informacji objętych tajemnicą bankową.

Przyjmuje się jednak, że w sytuacji, gdy już przy zawieraniu umowy kredowej bank posiada wiedzę, iż kredytobiorca nie będzie w stanie sam wykonać obowiązków wynikających z umowy kredytowej (sytuacja raczej teoretyczna w aspekcie każdorazowej oceny zdolności kredytowej danego klienta) to nieujawnienie takiej informacji przyszłemu poręczycielowi oraz doprowadzenie w takiej sytuacji do zawarcia umowy poręczenia mogłoby nawet oznaczać zrealizowanie znamion typu zabronionego oszustwa (art. 286 § 1 Kodeksu karnego). Należałoby zatem zgodzić się z poglądem, iż w takim właśnie wyjątkowym przypadku na bank powinien udzielić potencjalnemu poręczycielowi powyższych informacji.

Zakres informacji, których bank nie powinien ujawniać poręczycielowi zmienia się już po zawarciu umowy poręczenia. Bank jest zobowiązany do udzielenia poręczycielowi informacji dotyczącej zakresu jego ewentualnej odpowiedzialności, nawet w wypadku jeżeli konieczne stałoby się ujawnienie informacji dotyczących aktualnego stanu zabezpieczanych poręczeniem zobowiązań kredytobiorcy.

Czy należy poinformować poręczyciela o opóźnieniach w płatności rat kredytowych?

TAK - W razie opóźnienia się przez kredytobiorcę w spłacie rat, bank jest zobowiązany, zgodnie z art. 880 Kodeksu cywilnego, niezwłocznie zawiadomić o tym  poręczyciela.

A jeżeli poręczyciel spłaci kredyt za kredytobiorcę?

Gdyby poręczyciel spłacił w całości spłaci kredytobiorcę i zgodnie z art. 518 § 1 pkt 1 Kodeksu cywilnego wstąpił w prawa zaspokojonego wierzyciela, wówczas bank jest zobowiązany do udzielenia poręczycielowi wszelkich niezbędnych informacji oraz środków dowodowych koniecznych do dalszego dochodzenia należności od spłaconego klienta banku.

Marcin Marcinkowski
adwokat, radca prawny