W debacie publicznej od wielu lat pojawiają się krytyczne głosy pod adresem polskich sądów i innych instytucji wymiaru sprawiedliwości. Dużo wątpliwości towarzyszy też ocenie przyczyn takiego stanu i środków zaradczych. Autorzy najnowszego raportu Fundacji FOR i Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka konfrontują te przekonania z danymi zawartymi w międzynarodowych badaniach systemów sądowniczych oraz przedstawiają reformy, które muszą zostać wprowadzone, aby polskie sądy były efektywne.

Jak twierdzą autorzy raportu „Efektywność polskiego sądownictwa w świetle badań międzynarodowych i krajowych”, z oceną przyczyn złej sytuacji w polskim wymiarze sprawiedliwości oraz sposobami radzenia sobie z nią związanych jest kilka mitów.

Najważniejszy z nich głosi, że droga do reformy wymiaru sprawiedliwości wiedzie w pierwszej kolejności przez systematyczne podnoszenie wydatków publicznych na ten cel. Drugim mitem jest deficyt zatrudnienia w sądach, zarówno jeśli chodzi o sędziów, jak i personel pomocniczy. Trzecim zaś, że postępowania sądowe trwają bardzo długo we wszystkich sądach w Polsce.

Prezentowany raport pozwala skonfrontować te przekonania z danymi zawartymi w międzynarodowych badaniach systemów sądowniczych. Pozwalają one oceniać polskie sądownictwo w porównaniu z innymi i zweryfikować przynajmniej niektóre poglądy dotyczące przyczyn jego niskiej efektywności.

Jednym z najważniejszych problemów polskiego wymiaru sprawiedliwości jest przewlekłość postępowań sądowych, ale problem ten nie dotyka w równym stopniu wszystkich sądów. Wskaźniki czasu trwania postępowania w sądach w różnych okręgach sądowych są bardzo zróżnicowane. Może to oznaczać, że sieć sądów i rozkład zatrudnienia nie jest dostosowany do obciążeń mierzonych liczbą i stopniem skomplikowania spraw wpływających do sądów.

Autorzy raportu prezentują najbardziej „nieefektywne” obszary w polskim sądownictwie oraz przedstawiają rozwiązania, które możliwe są do wprowadzenia bez ingerencji ustawodawczej. Ważne są tu natomiast działania mniej efektowne – przede wszystkim kompleksowe badanie procesów zarządzania sądownictwem. Dopiero na podstawie tak sformułowanej diagnozy można przystąpić do programowania zmian.

Raport „Efektywność polskiego sądownictwa w świetle badań międzynarodowych i krajowych” został przygotowany przez Fundację FOR i Helsińską Fundację Praw Człowieka w ramach projektu „Lepszy Wymiar Sprawiedliwości”, finansowanego przez Fundację im. Stefana Batorego. Raport dostępny jest na stronie Fundacji FOR: http://www.for.org.pl/pl/raporty-FOR

Polecamy również raport „E-sądy po polsku. Ranking stron internetowych sądów okręgowych i apelacyjnych. II edycja” dostępny na stronie: http://www.for.org.pl/pl/raporty-FOR